Шырақтық дайындық: Нан мен шарапты құрбандыққа дайындау рәсімі
Liturgy of Preparation
Шығыс православие шіркеуінде Эвхаристияға нан мен шарап дайындау рәсімі – Проскомедия. Нан (просфора) Христің екі табиғатын бейнелейді, яғни IC XC NIKA мөрмен белгіленеді.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Дайындық литургиясы, сондай-ақ Протезис (Πρόθεσις) немесе Проскомидия (Προσκομιδή Proskomidē 'құрбандық, шашқан'), Шығыс Православ шіркеуінде Евхаристия үшін нан мен шарапты дайындау рәсіміне берілген атау.
The Liturgy of Preparation, also Prothesis (Πρόθεσις ) or Proskomedia (Προσκομιδή Proskomidē 'an offering, an oblation'), is the name given in the Eastern Orthodox Church to the act of preparing the bread and wine for the Eucharist.
Нан
Литургияда қолданылатын нан просфора деп аталады. Просфорон – екі қабатқа пісірілген, ашытқысы бар дөңгелек нан, ол Мәсіхтің екі табиғатын көрсетеді. Оның үстіңгі жағында төртбұрышты мөр бейнеленген, онда грек әріптерімен "Иисус" деген сөздің қысқартылған түрі – IC, XC ("Христос") және NIKA ("Жеңіске жетеді") жазылған. Осы мөр бойымен кесілген нанның бөлігі – Құрбандық қош (Ағайын), одан барлық қатысушылар қатысады, сондықтан қатысушылар санына пропорционалды үлкен болуы керек. Просфора тек ең жақсы бидай ұны, су, тұз және ашытқыдан жасалуы тиіс. Ол жаңа пісірілген және мінсіз болуы керек. Гректер дайындық литургиясы үшін бір үлкен нан қолданады, онда жоғарыда аталған төртбұрышты мөрмен қатар, Құрбандық қош алынатын жерді, сондай-ақ Құдай ана, қатарлар, тірілер мен қайтыс болғандарға арналған бөліктердің қай жерден алынатынын көрсететін белгілер де жазылған (төмендегі Проскомдияға қараңыз). Славян салтына сәйкес бес кішкентай нан қолданылады, ол Мәсіхтің көпшілікті тойдырған бес нанын еске түсіреді. Әдетте, олардың барлығына кішкентай шаршы мөр басылады, бірақ кейде Құдай анаға арналған арнайы мөрлер де қолданылады.
The bread used for the Liturgy is referred to as prosphora. A prosphoron is a round loaf of leavened bread baked in two layers to represent the two natures of Christ. It has a square seal on the top side which has inscribed on it a cross and the Greek letters IC (an abbreviation in Greek for "Jesus") XC ("Christ") and NIKA ("Conquers"). The portion of the loaf that is cut out along this seal is the Lamb (Host), from which all are communicated, and therefore must be proportionately large for the number of communicants. Prosphora must be made using only the finest wheat flour, water, salt, and yeast. It should be freshly baked and without blemish. The Greeks use one large loaf for the Liturgy of Preparation, with a large round seal on it inscribed not only with the square seal mentioned above (from which the Lamb is taken), but also markings indicating where the portions for the Theotokos, the Ranks, the Living and Dead are removed (see Proskomedie, below). Those churches which follow Slavic usage use five small loaves, recalling the five loaves from which Christ fed the multitude Normally all are stamped with a small square seal, though special seals for the Theotokos are sometimes used.
Шарап
Қолданылатын шарап қызыл жүзімнен жасалған және ашытылған болуы керек. Православтықтар көбінесе сәл тәтті алтарь шарабын жақсы көреді, бірақ бұл талап емес. Бұл элементтер бағыштау алдында да, кейін де "Құрбандықтар" деп аталады.
The wine used must be red grape wine, and it must be fermented. Orthodox tend to favor altar wine that is somewhat sweet, though this is not a requirement. These elements are referred to collectively as the "Gifts", both before and after the Consecration.
Салтанатты рәсім
Діни қызметкерлердің қызмет кітабында, діни литургияны бастамас бұрын ділдің барлық адамдармен келісуі, жүрегін жаман ойлардан таза ұстауы және түнгі жартысынан бері ораза ұстауы міндетті екені көрсетілген. Осы талаптар диаконға да қатысты. Дайындық Литургиясының басталу уақыты, Оқырман үшінші және алтыншы сағаттарды оқып бітіруге аздап бұрын аяқталуы тиіс.
The Priest's Service Book states that, before celebrating the Divine Liturgy, the priest must be reconciled to all men, keep his heart from evil thoughts, and be fasting since midnight. The same rules apply to the deacon. The beginning of the Liturgy of Preparation should be timed so that it is concluded slightly before the Reader finishes reading the Third Hour and Sixth Hour.
Қайырон
Діни қызметкерлер мен диакондар литургияны тойлау кезінде иконостастың қасиетті есіктерінің алдында бірге тұрып, иконаларды құрметтейді және алтарьға кірмес бұрын арнайы кіріс дұғаларын оқиды. Осы дұғалардың соңында, шіркеуді басқаратын епископтың тағына немесе, егер бұл монастырь болса, әміршіге бас иіп, рухани жолбасшыларының билігін мойындайды, олардың рұқсатысыз қасиетті қызметтерді өткізуге құқықтары жоқ.
The priests and deacons celebrating the liturgy stand together in front of the holy doors of the iconostasis, venerate the icons, and say special entrance prayers before they enter into the altar. At the end of these prayers, they bow to the throne of the bishop who oversees the church, or, if it is a monastery, the abbot, acknowledging the authority of their spiritual superiors, without whose permission they may not celebrate the divine services.
Құқықтық иелік ету
Келесі кезекте дін қызметкерлері мен дьякондар киелі үстелге және киімге құрмет көрсетеді. Әр киімге дін қызметкері бата береді, оның үстіндегі айқышқа сүйеді және әдетте Забурлардан алынған Киелі кітаптың бір жолын оқып киеді. Дьякон өзінің киімдерін дін қызметкеріне бата беруге әкеледі, дін қызметкерінің қолын сүйеді, сондай-ақ әр киім үшін айқышқа сүйеді және киеді, бірақ стихарий киер кезде ғана дін қызметкері сияқты бір жолды оқиды. Әрбір субдьякон, оқырман және қызметші дьякон сияқты киінеді, бірақ ештеңе оқымайды. Егер тойлауға қатыспаған епископ болса, ол дін қызметкерінің орнына олардың киімдерін баталай алады. Киім кигеннен кейін дін қызметкері мен дьякон қол жуу дұғасын оқып, қолдарын жуады (Забур 26:6-12). Содан кейін олар сыйлықтар дайындалатын Протезиске (Құрбандық үстеліне) барады.
Next The priests and deacons venerate the holy table and vest. For each vestment, the priest blesses it, kisses the cross on it, and dons it reciting a Biblical verse, usually from the Psalms. The deacon brings his vestments to the priest to bless, kisses the priest's hand, and likewise for each vestment kisses the cross on it and dons it, but only for the sticharion recites a verse, the same verse for it as does the priest. Each subdeacon, reader, and server vests in the same manner as a deacon, except for not reciting anything. If a bishop who is not celebrating is present, he, rather than the priest, may bless their vestments. After vesting, the priest and deacon wash their hands, saying the Prayer of the Washing of Hands (Psalm 26:6 12) They then go to the Prothesis (Table of Oblation) where the Gifts are to be prepared.
Проскомедиа
Егер бірнеше діни қызметкерлер бірге қызмет етсе, әдетте тек біреуі ғана – дәстүр бойынша, ең кішісі – Проскомидияны орындайды. Қалғандары тірілер мен қайтыс болғандар үшін бөлшектерді дайындауға көмектеседі. Грек дәстүрлерінде (Константинополь, Антиохия және т.б.) барлық бөлшектер көбінесе бір үлкен просфорадан алынады, ол үлгі ретінде қолданылатын мөрмен белгіленеді, ал славян дәстүрлерінде бірнеше (әдетте бес) просфора болады, олардан төменде сипатталғандай бөлшектер алынады.
If there are several priests concelebrating, usually only one—traditionally, the most junior— celebrates the Proskomedia. Others may assist in taking out particles for the living and the dead. In the Greek traditions (Constantinople, Antioch, etc.) all particles are frequently taken from one large prosphoron which is stamped with a seal that serves as a template, but in the Slavic traditions there are several (usually five) prosphora, from which particles are taken as described below.
Тоқты
Діни қызметкер просфоронды алып, оны үш рет баталайды, содан кейін литургиялық найзамен оның үстінен крест белгісін жасайды. Содан кейін ол просфоронның төрт жағындағы шаршы мөрді кесіп, екі қабаттан нан алып, дисктең ортасына бір текше (Қойшық) қояды. Содан кейін ол Қойшықтың астыңғы жағын кесіп, крест пішіндеседі, содан кейін Қойшықты дұрыс жағымен бұрып, оны найзамен тесіп, Ілтебілдегі сөздерді айтады (Толығырақ білу үшін Қойшыққа қараңыз). Діякон тостақанға құйылған шарапқа аздап су қосып, діни қызметкерге бата беру үшін ұсынады. Діякон шарап пен суды тостақанға құяды, ал діни қызметкер былай дейді: "Сенің қасиетті нығметтеріңнің бірігуі бата алсын, қазір және мәңгі, және мәңгіге дейін. Әмин."
The priest takes a prosphoron and blesses it three times, making the sign of the cross over it with the liturgical spear. Then, cutting on all four sides of the square seal on the prosphoron, he removes a cube (the Lamb), taking from both layers of the loaf, and places it in the center of the diskos. He then cuts the underside of the Lamb, making a cross, then turns the Lamb right side up and pierces it with the spear, saying the words from the Gospel (See Lamb for more details). The deacon mingles a little water with the wine that is poured in the chalice and presents it to the priest for him to bless. The deacon then pours the wine and water into the chalice, as the priest says, "Blessed be the union of Thy holy things, now and ever, and unto the ages of ages. Amen."
Тәңір анасы
Содан кейін діни қызметкер екінші просфоронды алып, оны найзамен баталайды және одан үлкен үшбұрышты бөлікті кесіп, оны Құдай анасының есіне арнап, дискосқа Құрбандық қозының жанына қояды. Бұл нан (егер жеке нан болса) кейде Құдай анасының иконасымен немесе оның әріптерімен мөрленеді.
Next the priest takes up the second prosphoron, blesses it with the spear, and cuts a large, triangular particle from it, which he places on the diskos next to the Lamb in commemoration of the Theotokos. This loaf (if it is a separate loaf) is sometimes sealed with an icon of the Mother of God, or with her monogram.
Саптар
Содан кейін діни қызметкер Тоғыз қатардағы просфоронды алады. Бұл наннан әр түрлі әулиелердің есіне орай кішігірім үшбұрышты бөлшектер кесіледі. Грек және славян мәтіндерінің арасында нақты қай әулиелердің есімдері айтылғаны туралы кейбір айырмашылықтар бар, бірақ мақсат – барлық әулиелерді қамту. Әулие Иоанн Жайдарман және шіркеудің немесе монастырдың қасиетті қамқоршысы әрқашан есімдерімен аталады. Тоғыз саны періштелер қатарының дәстүрлі саны болғандықтан таңдалған. Бұл тоғыз бөлшек Тоқтың сол жағына (яғни діни қызметкер дискосқа қарағандағы оң жағына) қойылады.
Next, the priest takes up the prosphoron of the Nine Ranks. From this loaf are taken smaller triangular particles in commemoration of the various ranks of saints. There are some differences between the Greek and the Slavic texts as to which particular saints are named, but the intent is that all of the saints are included. Saint John the Forerunner and the Patron Saint of the church or monastery are always named. The number nine was chosen because that is the traditional number of the ranks of angels. These nine particles are placed to the left of the Lamb (i. e., to the priest's right, as he looks down on the diskos).
Тірілер
Содан соң діни қызметкер "Тірілер үшін" деген просфоронды алады. Ол Патриархты (немесе Епископтар Синодын) еске алу үшін үлкен бөлшекті, ал мемлекет басшысын еске алу үшін екінші үлкен бөлшекті алады (бұрынғы уақытта бұл император болған, бірақ қазіргі уақытта ол шіркеу орналасқан жергілікті елдің үкіметін көрсетеді). Содан кейін ол тірілердің арасынан басқаларды еске алу үшін кішкентай бөлшектерді шығарады. Ол өзін қадағалаған епископты (егер ол әлі тірі болса), онымен бірге қызмет ететін дін қызметкерлерін және кез келген тірі православие христиандарын міндетті түрде еске алуы керек. Шіркеулер мен монастырларда әр литургияда еске алуға тиіс тірілер мен қайтыс болғандардың тізімі жазылған кітаптары (диптиктер) болады. Славян халықтары арасында, діндарлар литургия кезінде дұға етулерін қалаған тірі және қайтыс болған туыстарының есіне шағын просфора ұсыну қалыпты жағдай. Бұл кішкентай просфоралар діни қызметкердің қолданатын бес просфорасынан кішірек болады. Олар осыларды өздерінің аттарымен бірге діни қызметкерге тапсырады, ол нанның үстіңгі жағынан тірілерге арналған бөлшектерді, ал астыңғы жағынан қайтыс болғандарға арналған бөлшектерді алып, дискосқа қояды. Нандар сенушілерге қайтарылады. Тірілерге арналған барлық бөлшектер Құрбандық қойшағының астына, ал Құдай анасы мен қасиеттілерге арналған бөлшектер тізбектей орналастырылады. Проскомедия кезінде дискосқа тек православие христиандарын ғана еске алуға болады.
Then the priest takes up the prosphoron for the Living. He takes out a larger particle in commemoration of the Patriarch (or Synod of Bishops), and a second larger particle in commemoration of the Ruler (in former times, this would have been the Emperor, but nowadays it reflects the government of the local nation in which the church is located). He then takes out smaller particles in commemoration of others among the living. He must always commemorate the Bishop who ordained him (if he is still among the living), the clergy who are concelebrating with him, and any living Orthodox Christian whom he wishes. Churches and monasteries often have diptychs (memorial books) of the living and departed who should be commemorated at every Liturgy. Among the Slavic peoples, it is customary for the laity to offer small prosphora in commemoration of those living and the departed whom they would like to have prayed for during the Liturgy. These often are smaller than the five prosphora used by the priest. They hand these to the priest together with their list of names, and he takes particles out (living from the top of the loaf, departed from the bottom) and place them on the diskos. The loaves are returned to the faithful. All of the particles for the living are placed in a line below the Lamb and the particles for the Theotokos and saints. Only Orthodox Christians may be commemorated on the diskos at the Proskomedia.
Қайтыс болғандар
Қайтыс болғандардың просфорасынан дін қызметкері, қайтыс болған иерархтар, билеушілер және жергілікті шіркеу немесе монастырьдың негізін қалаушыларды жалпы естелік ретінде алу үшін үлкен бөлікті алады. Содан кейін ол қайтыс болған православие христиандарын еске алу үшін кішірек бөліктерді шығарады. Өзін қадағалаған епископты (егер ол қайтыс болса) және өзі қалаған қайтыс болғандардың кез келгенін, сондай-ақ диптихтердегі және сенімділер ұсынған есімдерді еске алады. Қайтыс болғандардың барлық бөліктері тірілердің бөліктерінен төмен қатарға орналастырылады. Аяқталу алдында, бірге қызмет ететін дін қызметкерлері тірі және қайтыс болғандарды еске алу үшін өз естеліктерін жасай алады.
From the prosphoron of the departed the priest takes a larger particle as a general memorial of the departed hierarchs, rulers and the founders of the local church or monastery. He then takes out smaller particles in commemoration of departed Orthodox Christians. He commemorates the bishop who ordained him (if he is departed) and any of the departed whom he will, as well as the names in the diptychs and those presented by the faithful. All of the particles for the departed are placed in a line below the particles for the living. Before the conclusion, any concelebrating priests who would like to make their own commemorations of the living and the departed may do so.
Салтанатты рәсімнің ұйымдастырушысы
Соңғы еске алу рәсімінде дін қызметкері өзі үшін бір бөлік алып, былай дейді: "Уа, Раббым, менің лайықсыз құлымды есіңде сақтап, қасақана немесе қасақана емес, барлық құқық бұзуларымды кешіре гөр".
For the last commemoration, the priest takes out a particle for himself, saying: "Remember, O Lord, mine unworthy self, and pardon me every transgression, whether voluntary or involuntary."
Иерархиялық литургия
Епископ құдайлық литургияны қызмет еткенде, дін қызметкерлерінің бірі, діякондар және кіші дін қызметкерлері киімдерін киеді және Дайындық литургиясы қалыпты жағдайда, бірақ епископ кейінірек орындайтын бірнеше толық емес нәрселермен орындалады: қызмет ететін басқа дін қызметкерлері еске алынбайды, соңғы Құрбандық дұғасы оқылмайды және сыйлықтар құрбандыққа шалынбайды. Егер литургия таңғы немесе кешкі намазбен бірге өткізілмесе, сағаттарды оқу әдетте епископ келгеннен кейін басталады. Уақыты келгенде, епископ ресми түрде шіркеуге кіреді, діякондар кіріспе дұғаларын оқиды, содан кейін субдиякондар оны киіндіреді, ал діякондар киіндіру дұғаларын оқиды. Содан кейін оқушы Кішкентай сағаттарды бастайды немесе кешкі намаз басталады немесе таңғы намаз аяқталады, жағдайға қарай. Ұлы литания кезінде епископ өзі протездің қалыпты ретінен бұрын алынып тасталған Құрбандық дұғасын оқиды. Ұлы кіруге дейін епископ өзіне арнайы дайындалған просфорадан бөлшектер алып, еске алуды қалағандарын еске алады. Содан кейін әр дін қызметкері, діякон және қызметші епископқа жақындап, епископтың оң иығына сүйіп, өз есімін айтады, осылайша епископ оны еске алу үшін бөлшекті алады. Соңында епископ сыйлықтарды құрбандыққа шалады.
When a bishop is serving the divine liturgy, one of the priests and the deacons and lower clergy vest and the Liturgy of Preparation is performed as normal with a few omissions which are later performed by the bishop: the other clergy who are serving are not commemorated, the concluding Prayer of Offering is not said, and the offerings are not censed. When the liturgy neither immediately follows matins nor is in conjunction with vespers, the reading of the hours generally does not commence until after the arrival of the bishop. When it is time, the bishop enters formally into the church and the deacons recite the Entrance Prayers and he is then vested by the subdeacons while the deacons read the Vesting Prayers. Then the Reader begins the Little Hours or vespers commences or matins conclude, as the case may be. During the great litany the bishop himself recites the Prayer of Offering omitted earlier from the usual order of the prothesis. Just before the Great Entrance, the bishop commemorates those whom he wishes, taking out particles from a special prosphoron that has been prepared for him. Then each priest, deacon, and server approaches the bishop and kissing the bishop's right shoulder says his own name, by which the bishop takes out a particle commemorating him. Finally, the bishop censes the offerings.
Ұлы ораза
Ұлы Ораза кезінде апта ішінде Құдайға арналған литургияны тойлауға рұқсат жоқ. Дегенмен, сәрсенбі және жұма күндері сенімділер алдын ала дайындалған құрбандықтар литургиясында сақталған қасиетті нышандардан (сакрамент) қасиетті қабылдауға болады. Осы құлшылықтарды өткізу үшін, дін қызметкері алдын ала, осы апта ішінде болатын әрбір алдын ала дайындалған литургия үшін қосымша құрбандықтарды кесуі керек.
During Great Lent it is not permitted to celebrate the Divine Liturgy on weekdays. However, on Wednesdays and Fridays the faithful may receive Holy Communion from the reserved Mysteries (Sacrament) at the Liturgy of the Presanctified Gifts. In order to provide for these services, on the Sunday before, the priest must cut out extra Lambs for each Presanctified Liturgy that there will be during that week.
Құтқарылу мейрамы
Жарық аптасында (Құтылу күнінен кейінгі апта) қызметтердің көп бөлігі жылдың қалған уақытындағыдан өте күрт өзгеше болады. Дегенмен, Дайындық Литургиясында тек кіріспе дұғалары ғана өзгереді; қалғаны бұрынғысынша қалады.
During Bright Week (The week following Easter Sunday) most of the services are quite radically different than during the rest of the year. However, at the Liturgy of Preparation, only the Entrance Prayers change; everything else remains the same.
Шығыс православие
Шығыс православие шіркеулерінде де әртүрлі дайындық литургиялары бар, олар құдайлық литургияның көпшілік бөлігі басталар алдында орындалады. `Олардың кейбіреулері өте қарапайым, ал кейбіреулері күрделі. Барлығында дін қызметкерлерінің кіруі, киім кию рәсімі және нан мен шараптың құрбандықтарын дайындау, сондай-ақ тиісті дұғалар оқылады.
The various Oriental Orthodox Churches also have Liturgies of Preparation before the commencement of the public portion of the Divine Liturgy. `Some of these are very simple, and some are more complex. They all involve the entry of the clergy, vesting and preparing the Gifts of bread and wine, accompanied by appropriate prayers.