Кіріспе

Экологиялық инсталляциялар жасайтын суретшілер дуэті, Кристо Владимиров Жавашеф (1935–2020) және Жанна Клод Денат де Гильбон (1935–2009), Кристо және Жанна Клод деп белгілі, олардың еңбегі үлкен масштабты, нақты орынға арналған экологиялық инсталляцияларымен ерекшеленеді, көбінесе матаға оралған алып ескерткіштер мен ландшафт элементтері, соның ішінде оралған Рейхстаг, Нев-Нев мостысының орауы, Калифорниядағы «Жүгіретін қоршау» және Нью-Йорк қаласының Орталық саябағындағы «Қақпалар». Болгарияда және Мароккода дүниеге келген бұл жұп 1950-ші жылдардың соңында Парижде танысып, үйленді. Алғашқыда Кристоның атымен жұмыс істеген олар кейіннен инсталляцияларын «Кристо және Жанна Клод» деп атады. 2020 жылы қайтыс болғанға дейін Кристо, Жанна Клодтың 2009 жылы қайтыс болуынан кейін де жобаларды жоспарлауды және жүзеге асыруды жалғастырды. Олардың туындылары көбінесе үлкен, көзге әсерлі және даулы болды, олардың дайындығына жылдар, кейде ондаған жылдар кетті – техникалық шешімдерді табу, саяси келіссөздер жүргізу, рұқсат алу, экологиялық келісімдерге қол жеткізу, тыңдаулар өткізу және жұртшылықты сендіру сияқты шаралар қабылданды. Олар гранттардан, стипендиялардан, сыйлықтардан немесе мемлекеттік қаржыдан бас тартып, өздерінің өнер туындыларын сату арқылы жобаларды қаржыландырды. Кристо және Жанна Клод жобаларды іске асыруға қатысқан көптеген элементтерді өнердің ажырамас бөлігі деп есептеді және олардың туындыларында тікелей эстетикалық әсерден басқа терең мағына жоқ екенін айтты; олардың мақсаты – қуаныш, сұлулық және таныс нәрсені жаңа көзқараспен қарау.

Мансап

Кристо мен Жанна Клод 1958 жылдың қазанында, ол оның анасы Пресильда де Гильлебонның портретін салуға шақырылғанда танысты. Олардың алғашқы көрмесі 1961 жылы Кельн қаласында өнер еңбектерінің үш түрін көрсетті: оралған заттар, мұнай бөшкелері және уақытша, ірі көлемді жұмыстар. 1962 жылы Парижде Кристоның алғашқы жеке көрмесі алдында, екеуі бірнеше сағатқа 240 бөшкемен бір көшені жауып, оны «Темір перде» деп атады – бұл Берлин қабырғасына поэтикалық жауап болды. Олар өзара ынтымақтастықтарында тұрақты, ұзақ мерзімді қағидаларды қалыптастырды. Олар бірлесіп жобаларды ойластырды, онда Кристо эскиздер мен дайындық жұмыстарын жасады, олар кейіннен сатылып, нәтижедегі инсталляцияны қаржыландырды. Кристо мен Жанна Клод қолдағы нысанды орау үшін көмекшілерді жалдады. Олар бастапқыда «Кристо» деген атпен жұмыс істеді, бұл олардың брендін жеңілдету үшін, суретшінің беделін орнатудың қиындықтары мен әйел суретшілерге деген көзқарасты ескере отырып, бірақ кейіннен ауқымды ашық ауадағы жұмыстарын «Кристо және Жанна Клод» деп атады. Егер біреуінің ұшағы апатқа ұшыраса, екіншісі жұмысын жалғастыра алуы үшін, олар әрқашан жеке-жеке ұшақтармен саяхаттады. 1964 жылы бұл жұбайлар өнер әлемінің жаңа астанасы – Нью-Йоркке көшіп келді. Кристо дүкен терезелеріне ұқсас ағаш фасадтар жасауды бастады, ол төрт жылға созылды. Оның ең ірі туындысы 1968 жылы Documenta 4 көрмесінде көрсетілді. 1960 жылдардың ортасында олар сондай-ақ үрленген және оралған зерттеу шары – «Әуе пакеттері» жасады. 1969 жылы музей директоры Ян ван дер Марк шақырғаннан кейін, олар Чикаго қазіргі заманғы өнер мұражайын жабық күйінде орады. Бұл жұмысты көпшілік сынға алды және өрт сөндірушілерге оны ашуға бұйрық берді, бірақ бұл бұйрық орындалмады. Австралиялық коллекционер Джон Калдордың көмегімен Кристо мен Жанна Клод және 100 ерікті Сиднейдің Кіші шығанағының жағалауын «Оралған жағалау» деп аталатын жұмыс ретінде орады, бұл Калдордың қоғамдық өнер жобаларының алғашқы туындысы болды.

1970 жылдар

Wrapped Coast-тан бір жыл өткен соң, Кристо Valley Curtain жобасымен айналыса бастады: Колорадо штатының 325 тас жолының үстінен таулы аймаққа ілінетін қызғылт түсті матадан жасалған перде. Олар бір уақытта Wrapped Walk Ways (Токио және Голландия) және Wrapped Island (Оңтүстік Тынық мұхиты) жобаларында жұмыс істеді, бірақ ешқайсысы іске аспады. Суретшілер салық және басқа да жауапкершіліктерді басқару үшін корпорация құрды, олар осы форманы кейінгі жобаларында да қолданды. 1971 жылдың соңында пердені орнатуға жасалған алғашқы әрекет сәтсіз аяқталды, ал 1972 жылдың тамызында жаңа инженер мен құрылыс мердігері матаны көтерді. Жел қайтадан матаны бүлдіргенге дейін бұл жұмыс 28 сағатқа созылды. Бұл жұмыс, олардың ең қымбат жобасы және құрылысшыларды жұмысқа алған алғашқы жобасы болды, оны Дэвид пен Альберт Мейслз деректі фильмге түсірді. Кристоның "Долиналық пердесі" 1974 жылғы "Оскар" сыйлығының "Ең үздік қысқа метражды деректі фильм" номинациясына ие болды. Мейслдер суретшілердің көптеген келесі жобаларын түсірді. 1972 жылы қар қоршауынан шабыттанған Кристо мен Жанна Клод Running Fence жобасына дайындық жұмыстарын бастады: болат тіректер мен кабельдермен бекітілген 24,5 мильдік ақ нейлон қоршау, Калифорния жерінен мұхитқа дейін созылды. Суретшілер фермерлік жерді уақытша пайдалану үшін төлем жасауға және бұрынғы құрылыс материалдарын пайдалануға келісті. Басқалар оның құрылысына 18 қоғамдық тыңдау және үш мемлекеттік сот отырысында қарсылық білдірді. Қоршаудың құрылысы 1976 жылдың сәуір айында басталды және жоба қыркүйек айында екі апталық көрмемен аяқталды, содан кейін ол бұзылды. 1978 жылғы олардың оралған жолдары Канзас-Ситидегі (Миссури штаты) Лоуз паркінің ішіндегі жолдарды 12 540 шаршы метрлік (135 000 шаршы фут) шафран түсті нейлон матамен жапты, бұл парктің ресми бағындағы және жүгіру жолдарының 4,4 шақырымын (2,7 миль) қамтыды.

1980 жылдар

Кристо мен Жанна Клод Жанна Клодтың идеясына негізделген жобаны Майамидің Бискейн шығанағындағы он бір аралды қызғылт түсті полипропиленді жүзетін матамен қоршауға жоспарлады. «Айналадағы аралдар» 1983 жылғы 7 мамырда 430 жұмысшының көмегімен аяқталды және екі апта бойы тамашалауға мүмкіндік берді. Жұмысшыларға қызғылт түсті ұзын жеңді жейделер кигізілді, олардың ар жағында «Christo Surrounded Islands» деген ашық көк түсті жазу және киімнің авторы ретінде «Willi Smith жасаған және шығарған» деген сөздер жазылған. Жанна Клод 1984 жылғы наурыз айында АҚШ азаматы атанды. 1985 жылғы тамызда олар Париждегі Пон-Нёф көпірін қаптауға рұқсат алды. Көпір екі апта бойы (1985 жылғы 22 қыркүйектен 5 қазанға дейін) қапталған күйде болды. «Пон-Нёф орауы» үш миллионнан астам келушіні тартты. Пон-Нёфті орау – мүсіндік көлемді өнер туындысына айналдыру дәстүрін жалғастырды. Мата Пон-Нёфтің негізгі пішіндерін сақтап, сонымен бірге оның ерекшеліктері мен пропорцияларын күшейтті. «Айналадағы аралдар» сияқты, Пон-Нёфтің орнатылуына және демонтаждалуына көмектескен жұмысшылар Вилли Смит жасаған форма киді. Жапон көрмесін бұзу кезінде бір жұмысшы қаза тапты. Кристо мен Жанна Клод 1995 жылы Берлиндегі Рейхстаг ғимаратын алты Бундестаг президентінің қатысуымен 24 жылдық үкіметтік лоббилеуден кейін жауып тастады. «Рейхстаг орауы» 100 000 шаршы метр күміс матамен жабылған, көк арқанмен бекітілген ғимаратты қамтыды. Кристо Рейхстагты орауды өзінің Болгариядағы балалық шағына негізделген автобиографиялық туынды деп сипаттады. Орау біртілді Германияның символына айналды және Берлиннің әлемдік қала ретінде қайтадан танылуын белгіледі. «The Guardian» газеті бұл туындыны олардың «ең таңғажайып жетістігі» деп атады. 1998 жылы суретшілер Бейлер қоры мен оған жақын Беровер паркіндегі ағаштарды орады. Бұрынғы әрекеттер Сент-Луис (Миссури) және Парижде үкіметтік қолдауды алуға сәтсіз аяқталды. Туындыны фотосуреттер мен дайындық жұмыстарын сату арқылы, бұл жұп үшін қалыпты жағдайға айналған өз қаражатымен қаржыландырды.

Қақпалар

2005 жылдың қаңтар айында Нью-Йорк қаласының Орталық саябағында суретшілер жұбайының ең ұзаққа созылған жобасы – The Gates орнатыла бастады. Оның толық атауы – The Gates, Central Park, New York, 1979–2005, суретшілердің алғашқы ұсынысы мен жаңа сайланған мэр Майкл Р. Блумбергтен рұқсат алғаннан кейін жобаны іске асыруға мүмкіндік алған жылдар аралығындағы уақытты көрсетеді. The Gates 2005 жылдың 12-27 ақпаны аралығында жұртшылыққа ашылды. Орталық саябақтың жолдарына шафран түсті матадан жасалған барлығы 7 503 қақпа орнатылды. Олардың биіктігі 1,5 метр, ал жалпы ұзындығы 39 шақырымды құрады. Мэр оларға Doris C. Freedman атындағы қоғамдық өнерге арналған сыйлықты табыс етті. Жобаның құны шамамен 21 миллион АҚШ долларын құрады, суретшілер жобаның құжаттамасын сату арқылы бұл қаржыны қайтаруды жоспарлады.

Үлкен әуе пакеті

Кристо 2013 жылдың 16 наурызынан 30 желтоқсанына дейін Оберхаузен газметрін Big Air Package инсталляциясымен толтырды. The Wall (1999) Emscher Park International Building Exhibition-нің соңғы инсталляциясы болғаннан кейін, Big Air Package Газометрдегі оның екінші өнер туындысы болды. "Газметр Оберхаузенге арналған үлкен әуе пакеті – жобасы" Кристо 2010 жылы (бірінші рет әйелі Жанна Клодсыз) ойлап тапты. Мүсін өнеркәсіптік ескерткіштің ішіне орнатылды және мөлдір мата мен арқаннан жасалған. Ісіп тұрған күйде, қаптың салмағы , биіктігі ден асады, диаметрі және көлемі құрады. Бұл монументалды өнер туындысы уақытша әлемдегі ең үлкен өздігінен тұратын мүсін болды. Big Air Package-тің қолжетімді ішкі кеңістігінде суретші кеңістік, пропорциялар және жарық туралы бірегей сезім жасады.

X-TO+J-C: Кристо және Жанна-Клод Дэвид К. Копли мұрасынан алынған шығармалармен

2014 жылы Сан-Диего қазіргі заманғы өнер мұражайы ХТО + ЖК: Кристо және Жанна Клод көрмесін ұсынды. Көрменің ұйымдастырушылары мен демеушілерінің бірі, мұражайдың қамқоршылар кеңесінің мүшесі Дэвид К. Коплидің қалдырған мүлкінен алынған туындылар көрсетілді. Ол АҚШ-та Кристо мен Жанна Клодтың ең ірі жеке коллекциясына ие болған. «X TO + J C» көрмесінде Кристо мен Жанна Клодтың елуден астам жұмысы қойылды, соның ішінде Кристоның әсерлі «Пакет» (1960) туындысы және оның ерте кезеңіне қатысты, орындықтар, жол белгілері және басқа да күнделікті заттар сияқты жасырын объектілерге арналған суреттері де бар болды. Кристо өзі лекция оқып, «Арканзас өзені үстінен» (Колорадо штаты) және «Мастаба» (Біріккен Араб Эмираттары) жобаларындағы жұмыстар туралы айтты.

Жүгіретін кемежайлар

Ауада жүзетін пирстер – Италияның Брешия қаласына жақын Изео көлінде орнатылған жаяу жолдарының сериясы. 2016 жылдың 18 маусымынан 3 шілдесіне дейін келушілер су бетінен біршама биіктікте, Сульцано ауылынан Монте-Изола және Сан-Паоло аралдарына дейін жүре алды. Жүзетін жаяу жолдары шамамен 200 000 полиэтилен кубтан жасалған, олар жарық сары матамен қапталған: пирстер су үстінде қозғалды; алтын матадан жасалған тағы бір бөлігі Сульцано және Песчиера Мараглио қалаларындағы жаяу жолдарымен жалғасты. Көрме аяқталғаннан кейін барлық компоненттер алынып, қайта өңделді. Бұл жобаны әлемдегі ең көне оқ-дәрі құрамаларын өндіруші және АҚШ армиясын негізгі қосалқы қарумен қамтамасыз ететін Беретта отбасы ұйымдастырды. Беретта отбасы Сан-Паоло аралына ие, ол ауада жүзетін пирстермен қоршалған. Бұл туынды итальяндық жұртшылық пен сыншылар тарапынан да жоғары бағаланды.

Лондон мастабасы

Лондон Мастабасы – 2018 жылдың маусым және қыркүйек айлары аралығында Лондонның The Serpentine көлінде көрсетілген уақытша, су бетінде орналасқан инсталляция. Инсталляция 7 506 мұнай баррелінен тұрды, ол мастаба пішіндес – ежелгі Месопотамияда қолданылған, жалпақ шатыры және ішкі қабырғалары көлбеу болатын қабір түрі, сонымен қатар ерте замандағы орындықтың бір стилі. Ол 32 якорьмен бекітілген жоғары тығыздықтағы полиэтиленнен жасалған жүзбелі платформада орналасқан. Оның биіктігі және салмағы, тік жақтары қызыл, көк және лаванда түстерінің мозаикасымен боялған, ал көлбеу жақтары ақ жолақтары бар қызыл түсті. Лондон Мастабасының көрсетілімімен бірге, жақын орналасқан Серпентин галереясы суретшілердің «Christo and Jeanne Claude: Barrels and The Mastaba 1958–2018» атты туындыларын көрсететін көрме ұсынды. Көрмеге суретшілердің соңғы 60 жылдық шығармашылығынан жасалған мүсіндер, суреттер, коллаждар, масштабты модельдер және фотосуреттер қойылды. Тағы бір Мастаба, 400 000-нан астам мұнай баррелінен тұрады, Абу-Даби қаласынан Әл-Гарбия аймағында салынуы жоспарлануда.

Өзеннің арғы жағы

Кристо мен Жанна Клод «Өзен үстінде» деп аталатын болашақ жобаның жоспарларын жариялады. Жобаға сәйкес, Колорадо штатының Салида және Каньон-Сити қалалары арасындағы Арканзас өзенінің үстіне, шағын таулы аймақтың шығыс беткейінде, көлденең орналасқан, мөлдір, жарық шағылысатын мата панельдері болат арқандарға ілінеді. Арқандар өзен жағалауына бекітіледі. Жобаны 2015 жылдың жазында екі аптаға орнату жоспарланған, сонымен қатар орнату кезінде өзен демалыс үшін ашық болады. Аймақ тұрғындарының арасындағы реакция күшті болды, жақтастары туризмнің өркендеуін күтіп, қарсыластары жобаның ландшафттың эстетикалық келбетін бұлып, өзеннің экожүйесіне зиян келтіретінінен қорқады. Жергілікті рафтинг нұсқаушысы жобаны «шіркеуде порнография ілумен» салыстырды. АҚШ Жерді басқару бюросы 2011 жылдың 7 қарашасында жобаны мақұлдаған шешімді қабылдады. Дегенмен, бюро «Жұмысты бастау туралы хабарлама» шығарғанша жобаға кірісу мүмкін емес. 2011 жылдың 22 шілдесінде «Арканзас өзені үстіндегі маталар» (ROAR) атты жергілікті ұйым, жобаға қарсы Колорадо парктері мен жабайы табиғаты басқармасына қарсы сотқа шағым түсірді. Сот ісі әлі күнге дейін қарауға тізімде тұр. Кристо мен Жанна Клодтың «Өзен үстінде» жобасына шабыландырған идея 1985 жылы Pont Neuf-ті орағанда, Сене өзенінің үстінен мата панелінің көтерілуі кезінде туды. Суретшілер 1992 жылы қолайлы орындарды үш жыл іздеді, сексен тоғыз өзенді қарастырды. Олар Арканзас өзенін таңдады, себебі оның жағалаулары рафтингпен айналысушыларға өзеннің әсем көрінісін тамашалауға мүмкіндік беретіндей биік болды. Кристо мен Жанна Клод жобаға экологиялық зерттеулер, жобалық-конструкторлық жұмыстар және маталарды жел сынағынан өткізуге 6 миллион доллардан астам қаражат жұмсады. Бұрынғы жобаларындағыдай, «Өзен үстінде» жобасы Кристо мен Жанна Клодтың Кристоның эскиздері, коллаждар, масштабты модельдері және 1950-1960 жылдардағы ерте туындыларын сату арқылы толығымен қаржыландырылады. 2010 жылдың 16 шілдесінде АҚШ Жерді басқару бюросы төрт томдық Экологиялық әсерді бағалау есебін жариялады, онда көптеген қауіпті әсерлер мен оларды жеңілдетудің ұсынылған тәсілдері көрсетілді. 2017 жылдың қаңтар айында президент Трамп сайланғаннан кейін Кристо жаңа әкімшіліктің наразылығын және жергілікті тұрғындар тарапынан күшті заңдық күрестен шаршағанын айтып, даулы жобаны тоқтатты.

Жеңіс аркасы оралған

Олардың монументалды "орау" жобаларының тізбесін жалғастыра отырып, Париждегі Жеңіс аркасы күміс көк түсті 30 000 шаршы метр қайта өңделетін полипропилен матасымен және 7 000 метр қызыл арқанмен оралды. Бастапқыда 2020 жылдың күзінде жоспарланған бұл жоба, Франциядағы COVID-19 пандемиясы мен оның дүниежүзілік өнер және мәдениет саласына тигізген әсеріне байланысты 2021 жылдың 18 қыркүйегінен 3 қазанына дейін кейінге шегерілді. Кристоның қайтыс болғаннан кейін оның кеңсесі жобаның аяқталуын мәлімдеді. Баспасөз беттеріндегі бірнеше мақалада Жанна-Клодтың есімі жарияланбады, бұл өнер тарихындағы әйелдердің орны жоққа шығарылуы туралы пікірталас тудырды.

Қабылдау

Кристо мен Жанна Клодтың туындылары көптеген маңызды мемлекеттік коллекцияларда сақталады. Суретшілер 1995 жылы Praemium Imperiale, 2006 жылы Vilcek Prize және 2004 жылы International Sculpture Center’s Lifetime Achievement in Contemporary Sculpture Award сыйлықтарын алды. Көркемсурет сыншысы Дэвид Бурдон Кристоның орамаларын "жасыру арқылы ашылу" деп сипаттады. Кристо өз сыншыларына былай деп жауап берді: "Мен суретшімін, сондықтан батыл болуым керек. Менің ешқандай туындым жоқ екенін білесіздер ме? Олар аяқталған соң бәрі жоғалады. Тек дайындық сызбалары мен коллаждар ғана қалады, бұл менің туындымды дерлік аңызға айналдырады. Менің ойымша, жоғалып кету үшін нәрсе жасау, мәңгілік қалу үшін нәрсе жасаудан гөрі көбірек батылдық қажет". Жанна Клод өнер туындыларының эстетикалық сұлулығына берілген адам еді; ол былай деді: "Біз қуаныш пен сұлулыққа толы өнер туындыларын жасағымыз келеді, оларды әдемі болады деп сенгендіктен жасаймыз". 2022 жылы Майамидегі Перес өнер мұражайы «Кристоның суреттері: Мария Бечили мен Скотт Ходстың жинағынан сыйлық» көрмесін ұсынды, онда Кристо мен оның өмірлік серіктесі және көркемдік әріптесі Жанна Клодтың 1960-2000 жылдар аралығында салған суреттері мен жобалық эскиздері қойылды.

Кристо

Кристо Владимиров Явачев (,) 1935 жылғы 13 маусымда Болгарияның Габрово қаласында дүниеге келді. Ол Салоникиден келген македондық болгар Цвета Димитрова мен текстиль өндірісінде жұмыс істеген Владимир Явачевтың үш ұлының екіншісі болды. Кристо ұялшақ мінезді және сурет салуға бейімділігі бар еді. Ол жас кезінде жеке сурет сабақтарын алды және ата-анасының қолдауын сезінді, олар өз үйлеріне келіп-кетіп тұратын суретшілерді шақыратын. Кристоға екінші дүниежүзілік соғыстың оқиғалары мен елдің өзгеруге бейім шекаралары әсер етті. Эвакуация кезінде ол ағаларымен бірге қала сыртындағы ауылдағы бір отбасымен бірге тұрды, онда Кристо табиғатпен және қолөнермен байланысқа түсті. 1950-ші жылдардың ортасында, Батыс өнері Болгарияда шектелген кезде, Кристо реалистік сурет салумен шұғылданды. 1953 жылы София көркемсурет академиясына қабылданды, бірақ мектепті жайсыз және тұншықтыратын деп тапты. Оның орнына, ол Скираның өнер кітаптарынан және өзінен үлкен, бұрынғы орыс модернизмі мен совет авангардында белсенді болған ресейлік профессорлардан шабыт алды. Апта соңында академия студенттері пропагандалық суреттер салуға жіберілді, Кристо да осы жұмыстарға қатысты. Ол мемлекеттік киностудияда локация іздеуші болып жұмыс істеді және жазғы демалыс кезінде үш рет әскери қызметке шақырылды. 1956 жылы академиялық байланыстары арқылы Прагадағы отбасына баруға рұқсат алды, онда Эмиль Франтишек Бурианның театры оны жаңа күшпен толтырды. Венгриядағы Ресейдің күшейе бастаған қысымына қорқынышпен қарап, Кристо Венаға пойыз вагонында тығылып өтуге шешім қабылдады. Пара бергеннен кейін ақшасы аз болды, тіл білмейтін, Болгария армиясынан дезертир болған және босқындар лагерінде қалудан сескенді. Венада ол бір отбасылық досының (ол оның келуін күтпеген) үйінде тұрды, Вена көркемсурет академиясында оқыды және азаматтығы жоқ адам ретінде саяси баспана іздеу үшін паспортын тапсырды. Ол комиссиялық жұмыстар арқылы өзін асырады және академиямен бірге Италияға қысқа сапар жасады, бірақ ол жердегі бағдарлама да бұрынғыдай бақытсыз болды. Софиядан көшіп келген досының тілегімен, ол 1957 жылдың соңында Женеваға бару үшін ақша жинады. Виза талаптарын бұза отырып, ол тапсырыстарды орындауын жалғастырды (оның жұмыстарына отбасылық атын қойды, ал жеке есімін маңызды туындылар үшін сақтап қалды) және Kunstmuseum Basel және Kunsthaus Zürich-ке барғаннан кейін өзгере бастады. 1958 жылдың қаңтарында ол өзінің танымал белгісіне айналатын нәрсені – заттарды орауды бастады, алғашқысы – бояу шелек болды. Оралған үй шаруалық заттардан құралған жинағы оның "Инвентаризациясы" деп аталды. 1958 жылдың ақпан айында Кристо София академиясының көмегімен виза алып, Парижге кетті. 1973 жылы, 17 жыл азаматтығы болмағаннан кейін, Кристо АҚШ азаматы атанды. 2020 жылғы 31 мамырда 84 жасында Нью-Йорктегі үйінде дүниеден өтті. Өлім себебі жарияланбады. Кристо мен Жанна Клодтың жоспарлаған туындысы "Л'Арк де Тріомф, Оралған" 2021 жылдың қыркүйек айында Парижде, олардың өлімінен кейін іске асырылды.

Жанна-Клод

Жанна Клод Денат де Гильбон (ʒan klod dəna də gijəbɔ̃) Марокконың Касабланка қаласында дүниеге келді, оның әкесі әскер офицері ретінде сол жерге тағайындалған болатын. Оның анасы Пресильда Жанна Клодтың әкесі, майор Леон Денатқа тұрмысқа шыққанда он жеті жаста болған. Жанна Клод туылғаннан кейін Пресильда мен Леон Денат көп ұзамай ажырасып, Пресильда үш рет қайтадан тұрмысқа шықты. Жанна Клод 1952 жылы Тунис университетінде латын және философия пәндері бойынша бакалавр дипломын алды. Ол жұмысшы бригадаларын басқару және қаражат жинау жауапкершілігін өз мойнына алды. Ол қайтыс болған кезде Кристомен бірге «Өзен үстінен» және Біріккен Араб Эмираттары жобасы – «Мастаба» жобасымен айналысып жатқан еді.

Неке

Кристо мен Жанна Клод 1958 жылдың қазанында, ол оның анасы Пресильда де Гиллебонның портретын салуға шақырылғанда танысты. Бастапқыда Кристо Жанна Клодтың жартылай қарындасы Джойске қызығушылық танытқан. Жанна Клод Филипп Планшонмен келісім шартқа отырған. Оның үйленуіне аз уақыт қалғанда Жанна Клод Кристодан жүкті болды. Жанна Клод Планшонға үйленгенімен, бал айынан кейін дереу оны тастап кетті. Кристо мен Жанна Клодтың ұлы Сирил 1960 жылдың 11 мамырында дүниеге келді.

Кристо мен Жанна-Клодтың арнайы жобалары

Уорк, Уэсли К., Кристо: Майамидегі жаңа жұмыс / Шотландияға ойша сапар, Cencrastus No. 9, 1982 жылғы жаз, 10–12 беттер, Энн Л. Штраус, Кристо және Жанна-Клод: The Gates, Централь парк, Нью-Йорк қаласы, 1979–2005, Taschen Verlag, Кельн, Германия, 2005. Кристо: 5600 текше метрлік қосымша, Verlag Wort und Bild, Баербрунн, Германия, 1968. Кристо және Жанна-Клод туралы бес фильм: A Maysles Films Production, Нью-Йорк: Plexifilm, 2004.