Ирландия жұртының аңыз кейіпкері: Лугайд Риаб нДерг туралы деректер
Lugaid Riab nDerg
Ирландия мифологиясы: Лугайд Риаб нДерг – үш бауырдың анасымен қарым-қатынасынан туған, Ирландияның жоғары патшасы. Тегі, әңгімесі мен ұрпақтары туралы біліңіз.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Лугаид Риаб нДерг ("қызыл жолақты") немесе Реодерг ("Қызыл аспан"), Эоху Фейдлехтің үш ұлы – үш егіз ұл, және олардың әпкесі Клотру, ортағасырлық ирланд аңыздары мен тарихи дәстүрлерінде Ирландияның Жоғары патшасы болған.
Lugaid Riab nDerg ("the red striped") or Réoderg ("Red Sky"), son of the three findemna, triplet sons of Eochu Feidlech, and their sister Clothru was, according to medieval Irish legend and historical tradition, a High King of Ireland.
Тұжырымдама
Лугаид инцест нәтижесінде дүниеге келген. Брес, Нар және Лотар үш күн бұрын әкелеріне қарсы Дрюим Крайх шайқасында Ұлы патшалық үшін соғыс бастағанда, олардың әпкесі Клотру ағаларының мұрагерсіз қалуынан қаушап, олардың үшеуімен де қарым-қатынасқа түсіп, Лугаидты жүкті болды. Оның ерекше белгісі – мойны мен белді айналап тұрған екі қызыл жолақ, ол оны үш бөлікке бөлді: мойнынан жоғары Нарға, мойнынан белге дейін Бреске, ал белден төмен Лотарға ұқсады. Лугаидтың тарихында инцест тақырыбы тағы да орын алады: ол Клотрумен бірге болып, Кримтан Ниа Наирді дүниеге әкелді.
Lugaid was conceived of incest. The night before the three findemna, Bres, Nár and Lothar, made war for the High Kingship against their father in the Battle of Druimm Criaich, their sister Clothru, concerned that her brothers could die without heirs, seduced all three of them, and a son, Lugaid, was conceived. His epithet came from two red stripes around his neck and waist, dividing him into three: above the neck he resembled Nár; from the neck to the waist he resembled Bres; and from the waist down he resembled Lothar. Incest features further in Lugaid's story: he slept with Clothru himself, conceiving Crimthann Nia Náir.
Билікке көтерілу
Лебор Габала Эренннің айтуынша, ол Коньер Мордың өлімінен кейін бес жылдық үзілістен соң билікке келді (Төрт мастердің жылнамасына сәйкес алты жыл). Оның асырап алған әкесі, Ольстер батыры Кухулинн, Лугаид тұрғанда Ля Фейл (Тарадағы тәж кигізу тасы, заңды патша тұрғанда немесе отырғанда дауыстаған) семсерімен қақтап бөліп жіберді, себебі ол Лугаид тұрғанда дауыстамады. Ол "Жүз шайқастың" Коннынан басқа ешқашан дауыстаған жоқ.
The Lebor Gabála Érenn says he came to power after a five year interregnum following the death of Conaire Mór (six years according to the Annals of the Four Masters). His foster father, the Ulster hero Cúchulainn, split the Lia Fáil (coronation stone at Tara which roared when the rightful king stood or sat on it) with his sword when it failed to roar under Lugaid. It never roared again except under Conn of the Hundred Battles.
Қақтығыстар
Эоху Феидлехтің қызы Этнаның сиқыршысы, Этнаның әпкесі Клотрудың ұлы оны (Этнаны) өлтіретінін болжады. Сондықтан Этна ұлын дүниеге келтіру үшін шығыстағы Круаханға қашып кетті, бірақ Лугайд оны сонда қуып жетіп, суға батырып өлтірді; содан кейін Этнаның құрсағынан Фурбайд Фербенн (бетінде екі мүйіз болған деп сипатталады) атты ұлын кесіп алды. Кейін Фурбайд 17 жасқа келгенде анасының өлімі үшін Лугайдтан кек алды және Клотруды өлтірді. Осыдан кейін Лугайд Фурбайдті Слиаб Уиллеан тауында өлтірді. Осы оқиғаның кейбір тұстары Лью Ламфхаданың, Этниудың ұлының, оның әкесі Балордың жаман көзін өлтіретіні туралы болжанаған нәрсеге ұқсас.
The wizard of Ethne, daughter of Eochu Feidlech, prophesied that the son of Ethne's sister Clothru would kill her (Ethne). Therefore Ethne fled to Cruachan in the East to give birth to her son, but Lugaid chased her there and drowned her; he then cut her son, Furbaide Fer benn (described as having two horns on his temples) from her womb. Later at the age of 17 Furbaide sought revenge against Lugaid for his mother's death, and killed Clothru, for which Lugaid killed Furbaide on a mountaintop called Sliab Uillean. Certain elements of this story bear a resemblance to the prophecy of Lugh Lamhfhada, son of Ethniu, who was predicted to kill his grandfather Balor of the Evil Eye.
Неке
Оның әйелі Дербфоргайл, Лохлан (Скандинавия) патшасының қызы еді. Ол Кухулиннге алыстан ғашық болып, оны іздеу үшін алтын тізбекпен байланыстырылған екі аққу түріндегі бір қызметшімен Ирландияға келді. Кухулинн мен Лугайд Лох Куан (Странгфорд шығанағы) жағасында болды және олардың қанатын соқтығып ұшып өткенін көрді. Лугайдтың ынтасымен Кухулинн Дербфоргайлға жарғақ тас лақтырып, құрсағына тигізді, соның салдарынан екі әйел адам түрінде жағажайға құлады. Кухулинн Дербфоргайлдің өмірін құтқару үшін жанындағы тасты сорып алды, ол оған деген махаббатын білдірді, бірақ ол оның жанын сорып алғандықтан, оған үйлене алмады – бұл, әлдебір тыйымды бұзғандық еді. Оның орнына ол оны Лугайдқа берді. Олар үйленіп, балалары болды.
His wife was Derbforgaill, a daughter of the king of Lochlann (Scandinavia), who had fallen in love with Cúchulainn from afar and come to Ireland with a handmaiden in the form of a pair of swans, linked by a golden chain, to seek him out. Cúchulainn and Lugaid were at Loch Cuan (Strangford Lough) and saw them fly past. Cúchulainn, at Lugaid's urging, shot a slingstone which hit Derbforgaill, penetrating her womb, and the two women fell on the beach in human form. Cúchulainn saved Derbforgaill's life by sucking the stone from her side, and she declared her love for him, but because he had sucked her side he could not marry her – evidently, he had violated some geis or taboo. Instead, he gave her to Lugaid. They married and had children.
Дербфоргейл мен Лугайдтың өлімі
Бір күні қыстың қаһарында Ольстердің еркектері қардан бағаналар жасады, ал әйелдер кім бағанаға ең терең зәр шығарып, еркектерге ең тартымды екенін дәлелдей алатынын анықтау үшін жарысты. Дербфоргейлдің зәрі жерге жетті, ал қызғаныштан ашуланған басқа әйелдер оған шабуыл жасап, көздерін жойып, мұрнын, құлақтарын және шашын кесіп тастады. Лугайд оның үйінің шатырындағы қар ерімегенін байқап, оның өлімге жақын екенін түсінді. Ол және Кухулинн үйге асықты, бірақ Дербфоргейл олар келгеннен кейін көп ұзамай қайтыс болды, ал Лугайд қайғыдан көз жұмды. Кухулинн олардың өлімінен кек алып, әйелдер ішінде болған үйді қиратып, 150 әйелді өлтірді.
One day in deep winter, the men of Ulster made pillars of snow, and the women competed to see who could urinate the deepest into the pillar and prove herself the most desirable to men. Derbforgaill's urine reached the ground, and the other women, out of jealousy, attacked and mutilated her, gouging out her eyes and cutting off her nose, ears, and hair. Lugaid noticed that the snow on the roof of her house had not melted, and realised she was close to death. He and Cúchulainn rushed to the house, but Derbforgaill died shortly after they arrived, and Lugaid died of grief. Cúchulainn avenged them by demolishing the house the women were inside, killing 150 of them.
Баламалар
Лугайд Реодерг үшін, ол Три Руадчинн Лайгеннің қолынан қаза тапты деген басқаша дәстүр бар, олар "Лайгиннің үш қызылы" деп белгілі және Конайр Мордың өліміне де қатысқан. Люциус Гвинннің пікірінше, бұрынғы Тара патшасы Лугайд Реодерг, Кухулиннмен байланысты Ольстер аңызының есімдері аз белгілі кейіпкерімен шатасқан болуы мүмкін. Ал Т. Ф. О'Рахилли, Риаб нДерг атауының ертерек Реодергтің бұрмалануы екенін, яғни "қызыл аспан" деген мағынаны білдіретінін айтады, және оларды жеке аңыздар тұлғалары деп санамайды (төменде қараңыз).
For Lugaid Réoderg, an alternative tradition exists that he met his death at the hands of the Trí Rúadchinn Laigen, the "Three Reds of the Laigin" also involved in the death of Conaire Mór. Lucius Gwynn suggested that what may have happened is an earlier King of Tara known as Lugaid Réoderg may have become confused with a separate and minor character from the Ulster Cycle associated with Cúchulainn. T. F. O'Rahilly, on the other hand, believed the epithet Riab nDerg to simply be a corruption of the earlier Réoderg, meaning something like "of the red sky", and does not believe them to be distinct legendary figures (see below).
Қосымша талдау
О'Рахиллидің пікірінше, Лугаид Риаб нДерг – ирланд аңыздарындағы Тараның ең ерте белгілі патшаларын ұсынған, соңғы темір дәуіріндегі Ирландия халқы – Эрайнмен тығыз байланысты батырлық мифологиялық династиялық тұлға Лугаидтың тағы бір көрінісі. Олардың ең танымал өкілдерінің бірі – Лугаидтың тікелей ізбасары Конайр Мор. Нақтырақ айтқанда, О'Рахилли Лугаид Риаб нДергті Лугаид мак Кон Роидің қайталамасы деп есептейді, оның тағы бір атауы – мак Три Кон, яғни «Үш иттің ұлы», ал ол өзі Лугаид Мак Конмен біршама ұқсас. Соңғысы, көбінесе Mac Con «Иттің ұлы» деп аталады, ол Эрайн патшасы және Ирландия аңыздарындағы Конайр Мормен бірдей мәртебеге ие. Тағы бірі – Ку Рой мак Даир, немесе Лугаид мак Кон Роидің әкесі Даир. Mac Con-ның «төртінші» Лугаиды және «арғы атасы» Лугаид Лойгде болды.
The view advanced by O'Rahilly was that Lugaid Riab nDerg is yet another emanation of the heroic mytho dynastic figure Lugaid, closely associated with the prehistoric Érainn, a population of late Iron Age Ireland who provide Irish legend with its earliest known Kings of Tara. One of their most notable representatives in that office is Lugaid's immediate predecessor, Conaire Mór. Specifically, O'Rahilly believed Lugaid Riab nDerg to be the double of Lugaid mac Con Roí, whose alternative epithet was mac Trí Con "son of Three Hounds", and who himself is to some extent identical with Lugaid Mac Con. The last, usually known simply as Mac Con "Hound's Son", is an Érainn king matching Conaire Mór in importance in Irish legend. Another is Cú Roí mac Dáire, or simply Dáire, father of Lugaid mac Con Roí. A 'fourth' Lugaid and 'ancestor' of Mac Con was Lugaid Loígde.
Лугайд билігі
Ол жиырма, жиырма бес немесе жиырма алты жыл патшалық құрды. Лебор Габала оның билеу мерзімін Рим императоры Клавдийдің билеу мерзімімен (б.з. 41–54) синхронды етеді. Джеффри Китингтің "Форас Феаса ар Эйрин" хронологиясы оның билеуін б.з.д. 33–13 жылдарға, "Төрт мастердің жылнамасы" б.з.д. 33–9 жылдарға жатқызады.
He had ruled for twenty, twenty five or twenty six years. The Lebor Gabála synchronises his reign with that of the Roman emperor Claudius (AD 41–54). The chronology of Geoffrey Keating's Foras Feasa ar Éirinn dates his reign to 33–13 BC, that of the Annals of the Four Masters to 33–9 BC.