Кіріспе

Болеслав Игнатий Флориан Винява Дюгосовский (22 шілде 1881 - 1 шілде 1942) – Польша генералы, мемлекет басшысы Юзеф Пилсудскийдің адъютанты, саясаткер, масон, дипломат, ақын, суретші және бір күнге ғана Польша Республикасының президенті болған. Ол 1918 жылдың 11 қарашасында (Ұлттық тәуелсіздік күні) тәуелсіз Польшаның қайта жаралуы үшін күрескен және оны көрген буынның өкілі болды, бірақ 1939 жылы Польшаның нацистік Германия мен Кеңес Одағы арасында Молотов-Риббентроп пактісі бойынша бөлінуінен кейін ол тәуелсіздікті қайтадан жоғалтты.

Бірінші дүниежүзілік соғыстан бұрын

Болеслав Винява Длугошовский 1881 жылғы 22 шілдеде Галициядағы Станислав қаласына жақын Максимовкадағы отбасылық мүлікте (сол кездегі Австро-Венгрия империясының бір бөлігі, қазіргі Украинадағы Ивано-Франковск) Болеслав Длугошовскийдің (теміржол инженері, Бобова арқылы Тарновтан Криница-Здруйға дейін теміржол салған) және Юзефина Струскьевичтің ұлы ретінде дүниеге келді. Оның ағасы Казимеж және екі әпкесі болды: Инка Бокевичтің әжесі Теофила (Михалевская), Войтек аюын алғаш рет қабылдаған қыз және Зофия (Кубичка). 1877 жылы оның отбасы Бобовадағы поместье үйін сатып алды. Бобова (идиш тілінде Бобов) Польшадағы хасидтік өмірдің орталығы болды. Бобова еврейлері мен Длугошовский отбасы арасында жақсы қарым-қатынас болды (ағасы Казимеж бас раввин Бенцион Хальберштаммен бірге «Польшадағы еврей қоғамы» кітабының мұқабасында бейнеленген). Болеслав өзінің жас кезін сонда өткізді. Ол Львовта орта мектепті бітірді, содан кейін Новый-Сончтағы мектепке ауысып, 1900 жылы бітірді. Кейін Львовтағы Ян Казимир университетінде (қазіргі Львов университеті) медицинаны оқып, 1906 жылы үздік дипломмен бітірді. 1906 жылы ол әнші Стефания Кальвасқа үйленді. Оқуын аяқтағаннан кейін ол Берлинге көшіп, Берлин көркемсурет академиясында бір жыл оқыды. 1907 жылы диплом алғаннан кейін Парижге кетіп, жеке дәрігер болып жұмыс істеді. 1907 мен 1914 жылдар аралығында ол Монпарнаста тұрып, Париждің богемиялық өміріне толыққанды қатысты, онда тұратын поляк суретшілерімен танысты, олардың көпшілігі «Жас Польша» қозғалысының мүшелері болды. 1911 жылы ол скульптормен бірге Польша суретшілері қауымдастығын (Towarzystwo Artystów Polskich) құрды. 1912 жылы Анджей Струг және басқалармен бірге «Cercle parisien des sciences militaires» ұйымын құрды. Келесі жылы бұл топ негізгі атыскерлер қауымдастығына (Związek Strzelecki "Strzelec") қосылды, онда ол 1913 жылдың желтоқсанында Юзеф Пилсудскиймен кездесті.

191442 жыл

1914 жылы ол Краковқа көшіп, Ресейге қарсы Аустрия-Мажарстан жағында соғысқан Бірінші кадрлар ротасына қосылды. 1914 жылғы қазанда ол эскадрильяның взводының командирі болды. 1914–1915 жылдардағы шайқастар кезінде лейтенант шеніне көтерілді, ал соғыстан кейін V класты Virtuti Militari орденімен марапатталды. 1915 жылдың тамызында Варшавадағы арнайы топқа ауысты. Көп ұзамай ол Жозеф Пилсудскийдің көмекшісі болды. 1918 жылы Ресейге миссиямен жіберілді. Оған үш міндет жүктелді: генерал Йозеф Галлер әскерін, сол кезде Украинада болған, Пилсудскийді қолдауға көндіру (бұл міндет орындалмады); генерал Лавернь басқаратын Мәскеудегі француз әскери миссиясына жету (сәтті орындалды); және Мәскеуден Парижге оралып, ондағы үкіметпен байланыс орнату. Айынышты жағдай, ол Польша әскери ұйымының мүшесі ретінде Кеңес Чекасымен тұтқындалды, Мәскеуден Мурманскіге (және Парижге) бағытталған француз дипломатиялық пойызбен келе жатқанда. Ол Таганка түрмесіне қамалды. Болашақ әйелі Бронислава Вениава Длугошовсканың, түрмеге жетекшілік еткен Чеканың қорқынышты оперативтігі Яковлевамен араласуы арқасында босатылды. Бронислава, туғанда Клячкина, сол кезде Чека басшысы Феликс Дзержинскийдің адвокаты заңгерге үйленген. Ол лютеран дінін ұстанды, өйткені оның отбасы ол сегіз жасында еврей дінінен ауысқан. 1919 жылдың 2 қазанында Новый Гавлов қаласында лютерандық рәсімде үйленді. Неке тіркелімінде оның жалған француз паспортынан алынған мәліметтері, соның ішінде бойжеткен кезіндегі аты "Лаланд" жазылған. Польша-Совет соғысы кезінде Жозеф Пилсудскийдің көмекшісі ретінде Вильня операциясын және Варшава шайқасын ұйымдастыруға көмектесті. Сондай-ақ 1-ші атқыштар дивизиясының командирі болды. Соғыстан кейін Виниява көптеген медальдармен марапатталды (оның ішінде Легион құрметі ордені, Батылдық кресі және Тәуелсіздік кресі). Соғыс аралық жылдары ол Варшаваның әдеби және қоғамдық өміріндегі маңызды тұлға болды. Ол Юлиан Тувим және Ян Лехон сияқты Варшаваның көрнекті әдебиетшілерімен бірге кафедегі орталық бөліктегі үстелде отыруға мүмкіндік алды. Александр Ваттың әйгілі әңгімесінде Ваттың әдеби қызметі үшін Польшаның Екінші Республикасы үкіметі тұтқындалған кезде (ол крипто-коммунистік журналдың баспашысы болған), түрмеде Вениавадан утка мен икрадан толған себет алғаны туралы айтылады. Ваттың "Менің ғасырым" атты мемуарларындағы оқиғаның мақсаты – Екінші Польша Республикасының оған қатысты қарым-қатынасын соғыс кезінде совет түрмелеріндегі қатыгездік пен варварлықпен салыстыру. 1921 жылдың қарашасында Виниява Польшаның Бухаресттегі әскери атташесі болды. 1922 жылы қол қойылған поляк-румын конвенциясын жасауға қатысты. 1926 жылы Жоғарғы соғыс мектебінде емтихан тапсырды. Көп ұзамай ол ең беделді және өкілді поляк атқыштар дивизиясының командирі болды, ол 1930 жылға дейін оған басшылық етті. 1926 жылғы мамыр төңкерісі кезінде ол Пильсудскийдің төңкерісті ұйымдастыруға көмектескен офицерлерінің бірі болды. 1930–1932 жылдары I атқыштар дивизиясының, ал кейбір уақыт II атқыштар дивизиясының командирі болды. 1932 жылы президент Игнатий Мощицкий оны генерал-лейтенант шеніне көтерді. 1932 жылдан 1938 жылдың 14 мамырына дейін Вертикальді соғыс әскерінің командирі болды. 1938 жылдан 1940 жылдың 13 маусымына дейін ол Польшаның Римдегі елшісі болды.

Бір күндік төрағалық

1939 жылдың 17 қыркүйегінде ол зейнетке шыққан президент Игнатий Мощицкийдің ұсынысымен Польша президенті болып тағайындалды. Сол күні Польшаға Кеңес Одағы басып кірді, ал ол Римнен Парижге жаңа қызметін атқару үшін пойызбен жол тартты. Оның тағайындалуы 1939 жылдың 25 қыркүйегінде Monitor Polski ресми газетінде жарияланды. Оның тағайындалуына Францияның Үшінші Республикасы қарсылық білдірді, сондай-ақ Владислав Сикорский да қарсы болды. Франция капитуляциядан кейін ол Лиссабон арқылы Нью-Йорк қаласына көшті. Көптеген дереккөздер Вьеньяваны президент ретінде емес, тек "тағайындалған мұрагер" ретінде көрсетеді. Алайда, сол кездегі конституцияға сәйкес, Президент өкілеттіктерін орындай алмағанда (Мощицкий Румынияда ұсталған кезде және ол отставкаға кетпесе босатылмауы анық болғанда), тағайындалған мұрагер автоматты түрде президент болады. Тағайындалғаннан кейін немесе президент болғаннан кейін Виеньява Длугошовский кардинал Август Хлондтан премьер-министр болуды сұрады. Хлонд бас тартты және Виеньяваға "Мырза Президент" деп тіл қатты. Сондай-ақ, президент Лех Валенсаның баспасөз хатшысы 1994 жылдың 21 қыркүйегінде Dziennik Polski газетіне берген баспасөз мәлімдемесінде Виеньява Длугошовскийді эмиграциядағы заңды президенттердің бірі деп атады. Кейбір пікірлерге сәйкес, Мощицкий кеңсесін Виеньява Длугошовскийге уақытша міндетін атқарушы ретінде беруге ниеттенген, себебі 1939 жылдың қыркүйегінде қайда екені белгісіз болған Санция және оппозициялық айналымдарға қанағаттандырарлық кандидат, генерал Казимеж Соснковский, бұл лауазымды иелене алатын еді. Ақырында, Виеньяваның отставкасынан кейін, келісімді кандидат Владислав Рацкевич таңдалды.

Өлім

АҚШ-та болғаннан кейін Виениява Длугошовский Нью-Йоркке қоныстанды. В. Сикорскийден Польша армиясында қызметке орналаса алмады, себебі ол 1926 жылдан 1939 жылға дейін Польшаны басқарған Пилсудскийшіл Санация қозғалысының мүшесі болды, ал Сикорский осы қозғалысқа қарсы болған (Сикорский 1939 жылы Виенияваға қарсы төңкеріс ұйымдастырды). Ол Детройтке көшіп, онда Франк Янушевскийдің «Дзиенник Полски» (Детройт) газетінің бас редакторы болып тағайындалды. Соңында, 1942 жылдың 18 сәуірінде Сикорский Виенияваны Гаванада орналасқан Куба, Доминикан Республикасы және Гаити үкіметтеріне толық өкілетті министр етіп тағайындады. 1942 жылдың 20 маусымында Нью-Йоркте поляк текті американдықтардың ұлттық комитеті (KNAPP) құрылды, және Виениява оның негісқалаушыларының бірі ретінде тізілді. KNAPP Польшаның шығыс аумақтарын сақтап қалуды жақтады, Сикорскийді сынады және Сталинге мүлдем сенімсіздік білдірді. Виениява Нью-Йоркке қайтып келгеннен кейін, осы екі қарама-қарсы күштің арасында қалды және 1942 жылдың 1 шілдесінде өз-өзіне қол жұмсады. Кейбір дереккөздерде ол Нью-Йорктегі (3 Риверсайд Драйв) үйінің жоғарғы қабатынан секіріп, өзін-өзі өлтіргені айтылады, бірақ оның өлімінің нақты мән-жайлары тарихшылар арасында даулы. Ол өзіне қол жұмсау туралы хат қалдырды. Бір айдан кейін, 1942 жылдың 14 тамызында оның туған ауылы Бобовадағы еврейлер геттосы таратылды; Гарбач ормансында шамамен 700 тұрғын жаппай атқыланды. Виенияваның мәйіті 1990 жылдың 27 қыркүйегінде Краковқа қайтарылып, Раковицкий зиратына қайта жерленді, онда ол қазір Бірінші дүниежүзілік соғыстағы поляк легиондарынан қаза тапқан әріптестерімен бірге жатыр.