Кіріспе

басқару құралы Логикалық негіздегі әдіс (ЛФА) – негізінен халықаралық даму жобаларын жобалау, мониторинг және бағалау үшін қолданылатын әдістеме. Осы құралдың нұсқалары Мақсатқа бағытталған жоба жоспарлау (GOPP) немесе Объектілерге бағытталған жоба жоспарлау (OOPP) деп белгілі.

Өмірбаян

Логикалық негіздеме әдісі 1969 жылы АҚШ Халықаралық даму агенттігі (USAID) үшін әзірленді. Ол Fry Consultants Inc. компаниясының директоры Леон Дж. Розенберг жүргізген дүниежүзілік зерттеуге негізделген. 1970 және 1971 жылдары USAID Розенберг құрған Practical Concepts Incorporated басшылығымен 30 елдегі көмек бағдарламаларында бұл әдісті енгізді. Бұл әдіс AECID, GIZ, SIDA, NORAD, DFID, SDC, UNDP, ЕО және Америкааралық даму банкі сияқты көпжақты донор ұйымдары тарапынан кеңінен қолданылады. Кейбір үкіметтік емес ұйымдар қарапайым қызметкерлерге логикалық негіздеме әдісі бойынша оқыту ұсынады. Сонымен қатар, ол жеке секторда да, мысалы, денсаулық сақтау саласында танымал болды.

Сипаттама

Логикалық негіздегі тәсіл көбінесе "Логфрейм" деп аталатын төртке төрт жобалық кесте түрінде болады. Оның қатарлары жоба іске асырылғанда болатын оқиғалар түрлерін көрсетеді: Іс-шаралар, Нәтижелер, Мақсат және Үлкен мақсат (сол жақта төменнен жоғарыға қарай – Сыртқы сілтемелердегі ЕО веб-сайтына қараңыз). Бағандар оқиғалар туралы ақпараттың түрлерін көрсетеді: Оқиғаның сипаттамасы, осы оқиғалардың орын алғандығын объективті түрде растайтын көрсеткіштер (ОВК), ОВК туралы ақпаратты тексеруге болатын дәлелдеу құралдары (ТДҚ) және болжамдар. Болжамдар – баяндамада сипатталған оқиғаларға оң немесе теріс әсер ете алатын сыртқы факторлар. Болжамдар тізіміне жобаның сәттілігіне әсер ете алатын, бірақ жоба немесе бағдарлама менеджерлері тікелей бақылай алмайтын факторлар енгізілуі керек. Кейбір жағдайларда, бұл жобаның табысуына үлкен зиян келтіретін, егер олар дұрыс болмаса, жобаны тоқтатуға әкелетін қауіпті болжамдарды қамтуы мүмкін. Сапалы жобалық жоспар өз болжамдарын, әсіресе теріс әсер ету мүмкіндігі жоғары болжамдарды негіздеуге қабілетті болуы керек.

Уақытша логикалық модель

Логикалық негіздеменің ядросы – матрица арқылы өтетін "уақыттық логикалық модель". Бұл бір-бірімен байланысты пікірлер тізбегі түрінде көрінеді:
Егер осы іс-шаралар іске асырылса және осы шарттар сақталса, онда осы нәтижелерге қол жеткізіледі. Егер осы нәтижелерге қол жеткізілсе және осы шарттар сақталса, онда осы мақсатқа жетеді. Егер осы мақсатқа жетілсе және осы шарттар сақталса, онда осы үлкен мақсатқа қол жеткізіледі. Бұл – гипотезалардың иерархиясы, онда жоба немесе бағдарлама жетекшісі жоғары деңгейдегі басшылықпен бірге нәтижелер деңгейінен асып түсетін гипотезалардың дұрыстығы үшін жауапкершілікті бөліседі. Осылайша Розенберг ғылыми әдістің мәнін ғылыми емес салаларға жеткізді. "Шарттар" бағаны жобаның немесе бағдарламаның мақсаттарының сыртқы факторларға қаншалықты тәуелді екенін анықтауда маңызды, сондай-ақ жобаны жүзеге асыруға жауапты серіктестердің бақылауынан тыс жағдайларды – "форс-мажор" жағдайларын түсіндіруге көмектеседі. Бұл мәселе Канаданың халықаралық даму агенттігі (CIDA) LFA-ны келісімшарттардың негізі ретінде, тіпті қысқа ғана уақытқа қолданған кезде ерекше қызығушылық тудырды. LFA басқа да жағдайларда, жеке және корпоративтік деңгейде қолданылады. Ұйым ішінде әзірленгенде, ол жобаның мақсаттарын және оларға қалай жетуге болатынын ортақ түсінік ретінде қалыптастыра алады. Көрсеткіштер мен тексеру құралдары ғылыми зерттеулердегідей нақтылықты талап етеді, мысалы: "өлшеу жолын көрсетпесең, оны анықтамағансың". Нақты белгіленген нәтижелер көрсеткіштері бойынша үлгерімді бақылау прогресті мониторингтеу үшін сенімді негіз болып табылады, ал мақсат пен үлкен мақсат деңгейіндегі үлгерімді тексеру бағалауды жеңілдетеді. Дұрыс құрылған логикалық негізде, білгір сыншыл мен жобаның жақтаушысы жобаның неге қол жеткізуге тырысатыны және оның табысқа жету мүмкіндігі қаншалықты – бағдарламалық (үлкен мақсат деңгейі) және жобалық (мақсат деңгейі) мақсаттар тұрғысынан келісе алады. Оның бастапқы мақсаттарының бірі – "жоба басқарудың" бақылау шегін анықтау болды. Кейбір елдерде жетілмеген басқару және әкімшілік жүйелер болғандықтан, ол сәтсіздіктің құлағына айналды. Сырттан шақырылған техникалық көмек жетекшілері барлық жоспарланған іс-шаралар іске асырылғанын және барлық қажетті нәтижелер алынғанын айта алды, бірақ елдегі жетілмеген жүйелер, жоба басшылығының бақылауынан тыс болғандықтан, мақсаттарға қол жеткізілмеді, демек, үлкен мақсатқа да жетілмеді.

Қолданбалар

Логикалық негіздегі тәсіл, мақсатқа бағытталған жоспарлау жөніндегі нұсқаулық, төртінші басылым, NORAD, 1999, «Стратегиялық жобаларды басқаруды оңайлату: көшбасшылар мен командаларға арналған шешімдер құралы», Терри Шмидт. (Уайли, 2021)