Кіріспе
басқару құралы Логикалық негіздегі әдіс (ЛФА) – негізінен халықаралық даму жобаларын жобалау, мониторинг және бағалау үшін қолданылатын әдістеме. Осы құралдың нұсқалары Мақсатқа бағытталған жоба жоспарлау (GOPP) немесе Объектілерге бағытталған жоба жоспарлау (OOPP) деп белгілі.
The Logical Framework Approach (LFA) is a methodology mainly used for designing, monitoring, and evaluating international development projects. Variations of this tool are known as Goal Oriented Project Planning (GOPP) or Objectives Oriented Project Planning (OOPP).
Өмірбаян
Логикалық негіздеме әдісі 1969 жылы АҚШ Халықаралық даму агенттігі (USAID) үшін әзірленді. Ол Fry Consultants Inc. компаниясының директоры Леон Дж. Розенберг жүргізген дүниежүзілік зерттеуге негізделген. 1970 және 1971 жылдары USAID Розенберг құрған Practical Concepts Incorporated басшылығымен 30 елдегі көмек бағдарламаларында бұл әдісті енгізді. Бұл әдіс AECID, GIZ, SIDA, NORAD, DFID, SDC, UNDP, ЕО және Америкааралық даму банкі сияқты көпжақты донор ұйымдары тарапынан кеңінен қолданылады. Кейбір үкіметтік емес ұйымдар қарапайым қызметкерлерге логикалық негіздеме әдісі бойынша оқыту ұсынады. Сонымен қатар, ол жеке секторда да, мысалы, денсаулық сақтау саласында танымал болды.
Сипаттама
Логикалық негіздегі тәсіл көбінесе "Логфрейм" деп аталатын төртке төрт жобалық кесте түрінде болады. Оның қатарлары жоба іске асырылғанда болатын оқиғалар түрлерін көрсетеді: Іс-шаралар, Нәтижелер, Мақсат және Үлкен мақсат (сол жақта төменнен жоғарыға қарай – Сыртқы сілтемелердегі ЕО веб-сайтына қараңыз). Бағандар оқиғалар туралы ақпараттың түрлерін көрсетеді: Оқиғаның сипаттамасы, осы оқиғалардың орын алғандығын объективті түрде растайтын көрсеткіштер (ОВК), ОВК туралы ақпаратты тексеруге болатын дәлелдеу құралдары (ТДҚ) және болжамдар. Болжамдар – баяндамада сипатталған оқиғаларға оң немесе теріс әсер ете алатын сыртқы факторлар. Болжамдар тізіміне жобаның сәттілігіне әсер ете алатын, бірақ жоба немесе бағдарлама менеджерлері тікелей бақылай алмайтын факторлар енгізілуі керек. Кейбір жағдайларда, бұл жобаның табысуына үлкен зиян келтіретін, егер олар дұрыс болмаса, жобаны тоқтатуға әкелетін қауіпті болжамдарды қамтуы мүмкін. Сапалы жобалық жоспар өз болжамдарын, әсіресе теріс әсер ету мүмкіндігі жоғары болжамдарды негіздеуге қабілетті болуы керек.
Уақытша логикалық модель
Логикалық негіздеменің ядросы – матрица арқылы өтетін "уақыттық логикалық модель". Бұл бір-бірімен байланысты пікірлер тізбегі түрінде көрінеді:
Егер осы іс-шаралар іске асырылса және осы шарттар сақталса, онда осы нәтижелерге қол жеткізіледі. Егер осы нәтижелерге қол жеткізілсе және осы шарттар сақталса, онда осы мақсатқа жетеді. Егер осы мақсатқа жетілсе және осы шарттар сақталса, онда осы үлкен мақсатқа қол жеткізіледі. Бұл – гипотезалардың иерархиясы, онда жоба немесе бағдарлама жетекшісі жоғары деңгейдегі басшылықпен бірге нәтижелер деңгейінен асып түсетін гипотезалардың дұрыстығы үшін жауапкершілікті бөліседі. Осылайша Розенберг ғылыми әдістің мәнін ғылыми емес салаларға жеткізді. "Шарттар" бағаны жобаның немесе бағдарламаның мақсаттарының сыртқы факторларға қаншалықты тәуелді екенін анықтауда маңызды, сондай-ақ жобаны жүзеге асыруға жауапты серіктестердің бақылауынан тыс жағдайларды – "форс-мажор" жағдайларын түсіндіруге көмектеседі. Бұл мәселе Канаданың халықаралық даму агенттігі (CIDA) LFA-ны келісімшарттардың негізі ретінде, тіпті қысқа ғана уақытқа қолданған кезде ерекше қызығушылық тудырды. LFA басқа да жағдайларда, жеке және корпоративтік деңгейде қолданылады. Ұйым ішінде әзірленгенде, ол жобаның мақсаттарын және оларға қалай жетуге болатынын ортақ түсінік ретінде қалыптастыра алады. Көрсеткіштер мен тексеру құралдары ғылыми зерттеулердегідей нақтылықты талап етеді, мысалы: "өлшеу жолын көрсетпесең, оны анықтамағансың". Нақты белгіленген нәтижелер көрсеткіштері бойынша үлгерімді бақылау прогресті мониторингтеу үшін сенімді негіз болып табылады, ал мақсат пен үлкен мақсат деңгейіндегі үлгерімді тексеру бағалауды жеңілдетеді. Дұрыс құрылған логикалық негізде, білгір сыншыл мен жобаның жақтаушысы жобаның неге қол жеткізуге тырысатыны және оның табысқа жету мүмкіндігі қаншалықты – бағдарламалық (үлкен мақсат деңгейі) және жобалық (мақсат деңгейі) мақсаттар тұрғысынан келісе алады. Оның бастапқы мақсаттарының бірі – "жоба басқарудың" бақылау шегін анықтау болды. Кейбір елдерде жетілмеген басқару және әкімшілік жүйелер болғандықтан, ол сәтсіздіктің құлағына айналды. Сырттан шақырылған техникалық көмек жетекшілері барлық жоспарланған іс-шаралар іске асырылғанын және барлық қажетті нәтижелер алынғанын айта алды, бірақ елдегі жетілмеген жүйелер, жоба басшылығының бақылауынан тыс болғандықтан, мақсаттарға қол жеткізілмеді, демек, үлкен мақсатқа да жетілмеді.
If these Activities are implemented, and these Assumptions hold, then these Outputs will be delivered. If these Outputs are delivered, and these Assumptions hold, then this Purpose will be achieved. If this Purpose is achieved, and these Assumptions hold, then this Goal will be achieved. These are viewed as a hierarchy of hypotheses, with the project or program manager sharing responsibility with higher management for the validity of hypotheses beyond the output level. Thus, Rosenberg brought the essence of scientific method to non scientific endeavors. The "Assumptions" column is important in clarifying the extent to which the project or program objectives depend on external factors, and greatly clarify "force majeure" which are out of control of the project delivery partners — an area that was of particular interest when the Canadian International Development Agency (CIDA) at least briefly used the LFA as the essence of contracts. The LFA is also used in other contexts, both personal and corporate. When developed within an organization, it can articulate a common interpretation of the objectives of a project and how they will be achieved. The indicators and means of verification force clarifications as one would for a scientific endeavor, as in "you haven't defined it until you say how you will measure it." Tracking progress against carefully defined output indicators provides a clear basis for monitoring progress; verifying purpose and goal level progress then simplifies evaluation. Given a well constructed logical framework, an informed skeptic and a project advocate should be able to agree on exactly what the project attempts to accomplish, and how likely it is to succeed—in terms of programmatic (goal level) as well as project (purpose level) objective. One of its purposes in its early uses was to identify the span of control of 'project management'. In some countries with less than perfect governance and managerial systems, it became an excuse for failure. Externally sourced technical assistance managers were able to say that all activities foreseen have been implemented and all required outputs produced, but because of the sub optimal systems in the country, which are beyond the control of the project's management, the purpose(s) have not been achieved and so the goal has not been attained.
Қолданбалар
Логикалық негіздегі тәсіл, мақсатқа бағытталған жоспарлау жөніндегі нұсқаулық, төртінші басылым, NORAD, 1999, «Стратегиялық жобаларды басқаруды оңайлату: көшбасшылар мен командаларға арналған шешімдер құралы», Терри Шмидт. (Уайли, 2021)
Strategic Project Management Made Simple: Solution Tools for Leaders and Teams, by Terry Schmidt. (Wiley, 2021)