Кіріспе

Риторикада антанакласис (/æ//n//t//ə/'/n//æ//k//l//ə//s//ᵻ//s//, /,/æ//n//t//æ//n//ə/'/k//l//æ//s//ᵻ//s/; грекше ἀντανάκλασις, antanáklasis, "кері шағылыс" мағынасында, ἀντί anti, "қарсы", ἀνά ana, "жоғары" және κλάσις klásis "бөлу") – бір сөз немесе сөз тіркесі екі түрлі мағынада қайталанатын әдеби тәсіл. Антанакласис – сөз ойынының кең таралған түрі және басқа сөз ойындары сияқты, көбінесе ұрандарда кездеседі.

Шекспир

Жарықты сөндір, сосын жарықты сөндір. — Отеллодан. Отелло бұл сөздерді Дездемона ұйықтап жатқан бөлмесіне кіргенде өзіне-өзі айтады, оны өлтіру ниетімен. «Жарықты сөндір» дегеннің бірінші мағынасы – ол шамды сөндіреді, ал екіншісі – Дездемонаның өмірін аяқтау. Кіміңнің тілегі орындалса, сенде өз еркің бар, тіпті артық еркің де бар. — Шекспирдің 135-сонеті. Сөйлеушінің аты Уилл, бірақ ол сөйлесіп тұрған әйелдің тағы бір сүйіктісі бар, оның да аты Уилл. Осы сонетте «will» сөзі он үш рет қолданылған, мағынасы контекстке қарай «Уильям», «жыныстық құштарлық», «еркек мүшесі» немесе «әйел мүшесі» (көбінесе бір уақытта бірнеше мағынаны білдіреді). Осы ол қызықсыныштарының астынан күлкіге толы сөздер айтылып, аналардың ұлдарынан, қамалдардың құлауынан молыққан күлкі шығар ма? — Генрих V-тен, король Генрих «mock» сөзін төрт рет қолданып, «алдау» және «қайырсу» деген екі түрлі мағынаны білдіреді.

Шаяндар

"Уақыт жебедей ұшып өтеді; жеміс бананға ұқсап ұшып өтеді" – бұл бағдарламадан жаңылыстыратын сөйлемнің мысалы, сөйлемнің бірінші жартысы оқырманды екінші жартысын дұрыс түсінуден жаңылыстырады. Бұл тіркестің нақты тегі белгісіз, бірақ оның әртүрлі нұсқалары 1960 жылдан бері жарияланған. Бенджамин Франклин Тәуелсіздік жариянамасына қол қойғанда: "Біз бәріміз бірігіп тұруымыз керек, әйтпесе біз бәріміз жеке-жеке ілініп қаламыз" деген. Дегенмен, бұл тіркес Ричард Пеннге де жатқызылған, ол Александр Грейдонның "Өмір туралы естеліктерінде" және Фредерик Рейнольдстың 1801 жылы жарық көрген "Өмір" атты пьесасында кездеседі. "Нью-Йорк қаласының әдебиетшілері" атты мақаласында Эдгар Аллан По Джордж Б. Чивер туралы былай деп жазды: "Ол көбінесе "Америкалық поэзияның ортақ кітабының" редакторы ретінде танымал, бұл кітап кемінде атауына сай келеді және өте қарапайым". Америка футбол жаттықтырушысы Винс Ломбарди бірде командасына: "Егер сіздер құлшыныспен жұмыстан шығарылмасаңыздар, онда сіздер құлшыныспен жұмыстан шығарыласыздар" деген. Израиль тіліндегі "гамур" (גמור) сөзінің екі мағыналылығына назар аударыңыз: ол "толық" және "аяқталған" дегенді білдіреді. Ағылшын тіліндегі осыған ұқсас парадоксалдық мысал – досыңыздың "Неліктен сіздер мен әйеліңіз осындасыз?" деген сұрағына берген жауабы: "Біз жұмыс істейміз, ол дүкенде".

Латын әдебиеті

Рим ақыны Лукреций «De rerum natura» 3-кітабының 365-жолында кейде біздің көзіміз жарық заттарға қарап уақытша соқыр болатынын айтады, себебі "lumina luminibus quia nobis praepediuntur" (өйткені көздеріміз жарықтармен кедергіге ұшырайды), латын тілінде бір сөздің "көз" және "жарық" екі мағынаны да білдіретінін пайдаланып.