Кіріспе

Францияның Генрих IV-нің сүйіктісі және кеңесшісі Габриэль д'Эстреес, Бофорт және Вернеуль герцогинясы, Монсео маркизасы (ɡabʁijɛl dɛstʁe; 1573 10 сәуір 1599) – Францияның Генрих IV-нің сүйіктісі, жақын серігі және кеңесшісі. Ол Францияны 30 жылдан астам уақыт бойы мазалаған діни азамат соғыстарын аяқтауға қосқан үлесімен белгілі. Ол Генрихті 1593 жылы протестантизмнен бас тартып, католицизмді қабылдауға көндірді. Кейін француз католиктерін протестанттарға белгілі бір құқықтар берген Нант жарлығын қабылдауға шақырды. Патша Маргарет Валуаға үйленгендіктен, заң бойынша оған үйлене алмайтындықтан, 1599 жылдың ақпанында Папа Климент VIII-ге баласыз бірінші некесін жою туралы өтініш жасады және Габриэльге үйлену және оны Францияның келесі патшайымы етіп коронациялау ниетін жариялады, сондай-ақ олардың никеден туған үш баласын заңдастыруды жоспарлады. Оның коронациясы мен тойы оның мерзімінен бұрынғы және күтпеген өлімі салдарынан ешқашан өтпеді.

Туу

Габриэль д'Эстреес Турандағы Монлуи-сюр-Луардағы Бурдайзиер шатосында немесе Пикардиядағы Кёверс шатосында дүниеге келді. Оның ата-анасы Антуан д'Эстре, Кёвр графы, және Франсуаза Бабу де Ла Бурдайзиер болды. Оның отбасындағы әйелдер, әсіресе анасының жағынан, француз корольдік сарайында жоғары бағаланған сұлулығымен ерекшеленді. Оның қарындасы Диана Эпернонның сүйіктісі болды, ал оның тәтесі Изабелла канцлер Филипп Хураль де Шевернимен де осыған ұқсас қарым-қатынаста болды.

Патшалық сүйіктісі

1590 жылғы қарашада Франция королі Генрих IV Габриэль д’Эстрееге ғашық болды. Ол католик лигасымен болған қақтығысының ортасында оның көптеген сүйіктілерінің бірі болды. Ол Маргарет Валуаға үйленгенімен, Генрих пен Габриэль жұрт алдында ашық түрде бір-біріне көңіл білдірді. Оның әкесі қызын осы қауіпті жағдайдан құтқаруға тырысып, оны Николас д’Амервальге, Лианкур баронына үйлендірді, бірақ бұл одақ бақытсыз болды және 1595 жылы жойылды. Габриэль Генрихтің жорықтарына ілесіп жүрді. Тіпті жүкті болған кезде де, ол майданға жақын, оның шатырында тұрып, киімдерінің тазалығына және шайқастан кейін дұрыс тамақтанғанына көз жеткізді, соғыс кезінде күнделікті хат-хабарларды жүргізіп отырды. Ол ақылды және тәжірибелі болғандықтан, Генрих оған құпияларын айтып, оның кеңесін тыңдады. Екеуі бөлек болғанда Генрих әскери лагерьде болғанда оған жиі хат жазатын. Католик болып туған Габриэль Генрихтің католик болуы діни соғыстарды аяқтаудың ең тиімді жолы екенін білді. Оның пікірінше, ол протестантизмнен бас тартқаннан кейін Париж мен Руандағы Лиганың бекіністері оны қолдайды, ал азаматтарды да оған Лигаға қарсы тұруға көндіруге болады, егер олардың шетелдік күштердің құрылығы екенін түсінген жағдайда. Оның аргументінің даналығын мойындап, 1593 жылғы 25 шілдеде Генрих протестантизмнен түгелдей бас тартып, «Париж бір мессеге тұрғанға лайық» деп мәлімдеді. Бұл оған 1594 жылғы 27 ақпанда Франция королі болып тағайындалуға мүмкіндік берді. Генрих сонымен қатар Габриэльдің Лианкурмен жасаған некесін де сол жылы жойды. 1594 жылғы 7 маусымда олардың тұңғыш ұлы дүниеге келді: Цезар де Бурбон, болашақ Вендом герцогы. 1595 жылғы 4 қаңтарда Генрих IV Париждегі Парламент бекіткен құжатта өз ұлын ресми түрде таныды және заңдастырды. Сол құжатта ол Габриэль д’Эстреесті ұлының анасы және «біздің достығымызға ең лайықты тұлға» деп таныды; яғни Генрих IV Париж Парламентіне Габриэльдің өзінің сүйіктісі ретіндегі мәртебесін ресми түрде бекітуді тапсырды. 1596 жылы ол оны Монсо маркизасы етіп тағайындады, ал ол Катерина де Медичидің мүлігінен Монсо сарайын аукционда 39 000 экюға сатып алды, бұл ақшаны ол оған берген болуы мүмкін. Келесі жылы ол оны Бофор герцогинясы, Францияның жұрты етіп тағайындады. Генрих IV Габриэльмен болған тағы екі баласын да мойындады және заңдастырды: 1596 жылы туған Катерина Генриетта де Бурбон және 1598 жылы туған Александр де Бурбон. Генрих пен Габриэль арасындағы қарым-қатынас француз аристократиясының кейбір өкілдеріне ұнамады, және жаңа герцогиняны көптеген ұлттық апаттардың кінәсінде айыптаған жалақпараттар тарады. Габриэльге тағылған ең жаман лақаптардың бірі – la duchesse d'Ordure («Лас герцогиня»). Габриэль Генрихтің ең маңызды дипломаты болды, ол әртүрлі католик лигасының отбасылары арасындағы әйел достарын бейбітшілік орнату үшін пайдаланды. 1596 жылғы наурыз айында Генрих Габриэль мен оның қарындасы Катеринаға алтын кілттер жинағын сыйлады, бұл оларға кеңесте орын берді. Бұл сыйлық Габриэльге қатты ұнады, ол кішкентай кілттерді мойнына тізбекпен байлап тақты. 1598 жылы Генрих Нант эдиктын шығарды, ол гугеноттарға белгілі бір құқықтар берді, ал католиктерге бағынды. Бірлесіп, гугенот Катерина мен католик Габриэль эдиктке бағынуға мәжбүр ету үшін күшті католиктер мен гугеноттардың қарсылығын жеңуге кірісті. Генрих оның күш-жігеріне қатты риза болып, былай деп жазды: «Менің сүйіктіме теңдес шешендікке ие болған адам жоқ, себебі ол жаңа эдикттің мүддесін осыншалықты ынтамен қорғайды».

Өлім және соңынан

Папа Климент VIII-ге некелерін бұзу және қайтадан үйленуге рұқсат беру үшін өтініш жасағаннан кейін, 1599 жылдың наурыз айында Генрих өзінің сүйіктісіне таж кигізу сақинасын сыйлады. Габриэль үйлену тойының өтетініне толық сенімді болғандықтан: «Менің бақытымды тек Құдай немесе корольдің өлімі тоқтатуы мүмкін», – деді. Бірнеше күннен кейін, 9 сәуірде, ол эклампсияға шалдығып, өлі туған ұл тауып алды. Король Генрих оның ауруы туралы хабарды Фонтенбло сарайында алды. Келесі күні, 10 сәуір 1599 жылы, Генрих оның қасына асығып бара жатқанда, Габриэль Парижде дүние салды. Король терең қайғыға батты, әсіресе Габриэльді улаған деген кең таралған қауесетті ескерсек. Ол қара түс киіп, күйін көрсетті, бұл бұрынғы француз монархтарының ешқайсысы жасаған емес. Ол оған патшайымға лайық жерлеу рәсімі жасады; оның табыты әмірлер, ханзадалар және ақсүйектердің қатысуымен Париждегі Сен-Жермен-л'Оксерруа шіркеуіне әкелініп, реквием қызметі өткізілді. Француз тарихы мен әндерінде «Әдемі Габриэль» ретінде танылған ол Сент-Уэн-л'Амундегі (Вал-д'Оаз, Иль-де-Франс) Маубуисон аббаттығындағы Нотр-Дам-Ла-Рояльде жерленді. Оның өлімінен кейін жарық көрген «Габриэль д'Эстреедің құпия естеліктері» атты кітаптың оның достарының бірі жазғанына сенімді.

Өнердегі бейнелеу

Габриэль Франсуа Клуэдің Париждегі Лувр мұражайында сақталған «Габриэль д’Эстрее және оның әпкелерінің бірі» картинасының бейнесі болып табылады. Ол да жалаңаш күйде Габриэльдің оң жақ емшегін қысып отырады. Генри Габриэльге қайтыс болмас бұрын махаббатының нышаны ретінде жүзік сыйлаған. Осы суреттегідей кейіпкерлердің басқаша поздағы өте ұқсас картинасы Фонтенбло сарайында, ал үшіншісі – оның әпкесіз «Музей Кондеде», Шантильи сарайында сақталған. Дж. М. В. Тернер Буживалда «Сұлу Габриэль» акварелін салған.