Кіріспе

Fokker 50 – голландтық Fokker компаниясы өндірген және техникалық қолдау көрсеткен турбовинтті ұшақ. Ол Fokker F27 Friendship ұшағының жетілдірілген нұсқасы ретінде жобаланған. Fokker 60 – Fokker 50 ұшағының созылған жүк тасымалдауға арналған модификациясы. Fokker 50 1980-ші жылдардың басында компанияның бұрынғы F27 Friendship ұшағының сатылымы төмендегеннен кейін әзірленді. Жаңа ұшақтың алдыңғы ұшақтың негізінде жасалатыны, оның көптеген конструкциялық элементтері мен дизайн ерекшеліктерін сақтай отырып, сонымен қатар жаңа технологиялар мен бірнеше жақсартулар енгізілетіні, атап айтқанда Pratt & Whitney Canada PW127B турбовинтті қозғалтқыштарын орнату арқылы F27 ұшағына қарағанда отын тұтынуды 30 пайызға төмендетуге қол жеткізілетіні шешілді. Fokker 50 ұшағы алғашқы рейсін 1985 жылдың 28 желтоқсанында жасады және 1987 жылы коммерциялық пайдалануға түсті. Fokker 60 ұшағы Нидерланды Корольдік Әуе күштері (RNLAF) қолданды, бұрынғы RNLAF ұшақтары Перу Әскери-теңіз авиациясы және Қытай Республикасының Әуе күштерінде де пайдаланылады.

Фукер 50

1980 жылдардың басында голландиялық Fokker ұшақ өндірушісі 1958 жылдан бері үздіксіз өндірісте болған Fokker F27 Friendship турбовинтолеттік ұшағының сатылымы төмендей бастағанын байқады. Fokker 50 негізінен F27 Friendship дизайнына енгізілген түрлі жетілдірулер мен жақсартулардың жиынтығы болды. Fokker, Fokker 50 ұшағының бөліктерін өндіру үшін бірнеше компаниямен серіктестік құрды: бельгиялық SABCA аэроғарыш фирмасы қанаттарды, француздық Dassault Aviation ұшақ өндірушісі фюзеляж секцияларын, неміс Messerschmitt Bölkow Blohm (MBB) аэроғарыш компаниясы жапырақшаларды және басқа да компоненттерді, ал жапондық көпұлттық корпорация Fuji Heavy Industries тік және көлденең қанатшаларын жасады. 1987 жылы голланд авиациялық органы RLD Fokker 50 сертификациясын сәтті аяқтады, ал алғашқы өндірістік ұшақ кейін неміс авиакомпаниясы DLT Luftverkehrsgesellschaft (DLT) компаниясына тапсырылды. DLT және Ansett Australia ұшақтың алғашқы клиенттері болды.

Аяқтау және одан әрі дамыту

1994 жылы Fokker компаниясы қызметінен айтарлықтай залал көріп, Fokker 50 ұшағының өндірісі қысқартылып, оның ұзақ мерзімді сақталуына қауіп туды. 1995 жылдың басында компания кең ауқымды қайта құру бағдарламасын бастады, оның ішінде жеткізушілермен бағаны қайта келісу жұмыстары да болды. Әуе кеңістігі саласындағы Flight International журналы мұны компанияны қазіргі күйінде сақтап қалуға жасалған соңғы әрекет деп бағалады. 1995 жылдың шілдесінде Fokker голланд үкіметімен компанияны құтқару шарттарын талқылады, себебі залал көбейе берді. Fokker иесі Daimler Benz Aerospace AG (DASA) компанияны құтқару жөнінде келісімге келді, бірақ бұл голланд үкіметінің қатысуына байланысты болды. 1996 жылдың наурыз айында Fokker банкротқа ұшырағандықтан Fokker 50 ұшағының өндірісі тоқтатылды. Компанияның қаржылық қиындықтарының себебі Fokker 50 және Fokker 100 ұшақтарының құнының күрт өсуімен қатар, Fokker бұл ұшақтарды жобалап, сатқан өңірлік авиалиниялар нарығындағы қатаң бәсеке болды. Saab 340, ATR 42 және Bombardier Dash 8 сияқты жаңа бәсекелестердің пайда болуы бағдарламаның кешігуіне әсер етті. Өндірістің соңғы 12 айында өндіріс тиімділігі бірнеше рет арттырылса да, бұл компанияны құтқаруға жеткіліксіз болды. 1997 жылы компания таратылғандықтан, соңғы Fokker 50 ұшағы сол жылы тапсырылды. Бағдарлама аяқталған кезде барлығы 213 Fokker 50 ұшағы құрастырылды. 1996 жылдың мамырында Fokker 50 ұшағының өндірісін жартылай немесе толыққанды қайта бастау туралы ұсыныстар талқыланды. Олардың ішінде Үндістанның Hindustan Aeronautics Limited компаниясының Үндістанда Fokker 50 ұшағын құрастыру желісін құруға қызығушылық танытқаны болды, бірақ бұл жоспар іске аспады. 1996 жылы Fokker Services құрылды. Бұл ұйым Fokker 50 ұшағының типтік сертификатын иеленеді және операторларға оқыту, логистикалық қолдау, техникалық қызмет көрсету, модификация және инженерлік қызметтерді қоса алғанда, толық қолдау мен қызметтерді ұсынады.

Фукер 60

Fokker 60 – Fokker 50-нің ұзартылған нұсқасы, жалпы ұзындығы бойынша ұзынырақ. Онда жүк тиеу/түсіру үшін оң жақта, тікелей кабинаның артында орналасқан үлкен жүк есігі болған. Fokker 60 ұшағының барлығы төрт данасы ғана құрастырылып, Нидерланд Корольдік Әуе күштеріне тапсырылды. Олардың барлығы Эйндховен әуежайында орналасқан 334-эскадрилья құрамына кірді. Бұл тип көбінесе жабдықтар мен әскерлерді тасымалдау үшін пайдаланылса, кейде парашютпен тастау операцияларында да қолданылды. Тағы бір Fokker 60 құрылыс кезінде болған, бірақ Fokker банкротқа түскендіктен аяқталмады. 2005 жылы екі Fokker 60 (U 01, U 03) бюджетті қысқарту салдарынан Нидерланд Корольдік Әскери-теңіз күштерінің P-3 Orion ұшақтарын тоқтату туралы шешім қабылданғанда, уақытша шешім ретінде теңіздік патрульдік ұшақтарға айналдырылды. Бұл ұшақтар екі жыл бойы Курасао, Hato әуе базасында орналасқан, содан кейін 2007 жылдың қазан айында азаматтық Bombardier DHC 8 ұшақтарымен ауыстырылды. Нидерланд Корольдік Әуе күштері екі қосымша Lockheed C-130 ұшағын сатып алуды шешкендіктен, Fokker 60 ұшақтары қолданыстан шығарылды. Woensdrecht әуе базасында сақталған барлық төрт Fokker 60 Перу Әскери-теңіз авиациясына сатылды, алғашқы екі ұшақ 2010 жылдың 8 маусымында, ал қалған екі ұшақ 2010 жылдың соңында жеткізілді.

Өлім-жітіммен байланысты апаттар

1995 жылдың 15 қыркүйегінде Malaysia Airlines 2133 рейсі, Fokker 50 (9M MGH) ұшқыштың қателігі салдарынан Тауау, Сабах қаласына қонған кезде құлады. Борттағы 53 жолаушы мен экипаждың 34-і қаза тапты, бұл Fokker 50 ұшағының алғашқы толық құлауы болды. 2002 жылдың 6 қарашасында Luxair рейсі 9642, Fokker 50 ұшағы Люксембург – Финдел әуежайына бет алғанда, қонған кездегі тұманға байланысты ұшу-қону жолағынан 11 шақырымдай (алты теңіздік миль) қысқада қалды, соққыға ұшырап өртеніп кетті. 22 жолаушы мен экипаждың 20-сы қаза тапты. 2004 жылдың 10 ақпанында Kish Air рейсі 7170, Fokker 50 Біріккен Араб Әмірліктеріндегі Шаржа халықаралық әуежайына қонған кезде екі перне кері бұрылып, бақылауды жойды. Борттағы 40 жолаушының 37-сі мен алты экипаж мүшесі қаза тапты. 2013 жылдың 3 наурызында Compagnie Africaine d'Aviation Fokker 50 тіркелме нөмірі 9Q CBD Конго Демократиялық Республикасының Гома қаласындағы Гома халықаралық әуежайына жақындаған кезде нашар ауа райында құлады, барлық жеті экипаж мүшесі, соның ішінде Ресей азаматы Александр Баженов қаза тапты. Үш адам аман қалды. 2014 жылдың 2 шілдесінде Skyward International Aviation Fokker 50 тіркелме нөмірі 5Y CET, Khat жүгін тасымалдап, Сомалидің Могадишо қаласына бағыт алған рейсі Кенияның Найроби қаласындағы Джомо Кениата халықаралық әуежайынан ұшып шыққаннан кейін Эмбакаси маңындағы елді мекенге құлады. Төрт экипаж мүшесі қаза тапты, ұшақ корпусы қирады және биік ғимаратқа соқтығысқанда ішінара өртеніп кетті. 2024 жылдың 18 қаңтарында Біріккен Ұлттар Ұйымының чартерлік жүк ұшағы көмекші заттарды тасымалдап бара жатқанда, Ел Барде әуежайына қонған кезде құлады. Ұшақ ұшу-қону жолағынан шығып, үйге соқтығысты. Ұшақтың пилоты қаза тапты.

Басқа оқиғалар

2022 жылдың 18 шілдесінде Jubba Airways компаниясы басқаратын 5Y JXN тіркелгі нөмірі бар Fokker 50 ұшағы Сомалидегі Аден Аде халықаралық әуежайына қонғанда апатқа ұшырады, қону жолағының басында аударылып тоқтады. Барлық 36 жолаушы мен экипаж мүшесі қауіпсіз түрде ұшақтан эвакуацияланды.