Лемн Сиссай: Өмір және шығармашылық жолы

Кіріспе

Британдық автор және хабар таратушы (туған 1967)

Лемн Сисси FRSL (туған 21 мамыр 1967) – британдық автор және хабар таратушы. Ол 2012 жылғы Лондон Олимпиадасының ресми ақыны болды, 2015 жылдан 2022 жылға дейін Манчестер университетінің канцлері қызметін атқарды, және екі жыл өткен соң, бұрын мұражайдың феллосы болып тағайындалғаннан кейін, Табылған балалар мұражайының қамқорлар кеңесіне қосылды. 2019 жылы ол ПЕН Пинтер сыйлығымен марапатталды. Ол көптеген кітаптар мен пьесалардың авторы.

Ерте өмір

Сиссаның анасы Емаршет Сисса 1966 жылы Эфиопиядан Ұлыбританияға келді. Ол жүкті болған кезде, Беркширдегі Бракнеллден Ланкаширдегі үйленбеген аналарға арналған үйге бала туу үшін жіберілді. Оның туған әкесі Гиддей Эстифанос 1972 жылы ұшақ апатында қаза болған Эфиопия әуе компаниясының ұшқышы болды. Сисси 1967 жылы Ланкаширдің Уиган қаласындағы Биллинг ауруханасында дүниеге келді. Уиган әлеуметтік қызметінің анасына тағайындалған әлеуметтік жұмыскер Норман Голдторп, Сиссиге асырап алушы ата-ана тапты, ал анасы Бракнеллге оқуын аяқтау үшін оралды. Голдторп Сиссиге "Норман" деп ат қойды және оны асырап алушы ата-ананың қамқорлығына берді, оларға оны асырап алу ретінде қарастыруды айтты. Оның діншіл асырап алушы ата-анасы оны христиан евангелисі Марк есімімен Марк деп атағысы келді және оған Гринвуд тегін берді. Сиссиге 12 жасқа толғанда, асырап алушы ата-анасы – сол кезде олардың үш баласы болған – оны балалар үйіне орналастырды және отбасынан ешкім онымен қайтадан байланыспайтынын айтты. Балалар үйінен кеткеннен кейін ол анасын іздеуді бастады және өзінің нағыз атын қайта алды. 18 жасында ол Атертоннан Манчестер қаласына көшіп келді. 19 жасында ол Манчестердегі қоғамдық баспа кооперативінің әдебиетті дамыту жұмыскері болды. Сисси 21 жасында ұзақ іздеуден кейін туған анасымен танысты. Ол Гамбияда Біріккен Ұлттар Ұйымы үшін жұмыс істеді. 2009 жылы Хаддерсфилд университеті Сиссиге Құрметті докторлық дәрежесін берді және 2010 жылы Жаңа жылдық құрметке ие болып, Британ империясының орденінің мүшесі (MBE) аталды. 2014 жылы Сисси Табылған музейдің мүшесі болып тағайындалды. Сисси телеарнада "The South Bank Show" және BBC-дің "Grumpy Old Men" серияларында пайда болды. Радио хабарларын таратушы ретінде ол BBC үшін деректі фильмдер жасайды. Ол BBC Radio 4 бағдарламасының тұрақты қатысушысы және BBC кітаптық панеліне қатысады. 2015 жылы Сисси Манчестердегі ALL FM 96.9 қоғамдық радиосының қамқоршысы болды және ол былай деді: "Мен әрқашан All Fm-ді жақсы көретінмін, себебі ол әртүрлі радио (урд, поляк, сомали, парсы, кантон және басқа тілдердегі хабарлармен), сонымен қатар мен жоғалтқан "Архитектура" (Берталот & Мо Дус ремиксі) ойнады және All Fm ди-джейі маған көшірмесін жіберді". Сиссинің өлеңдері All Fm радиосында жиі оқылады, оның 84 жастағы жетекшісі Ли "Көрінбейтін сүйіспеншіліктер" өлеңін мандарин және ағылшын тілдерінде аударған. Ол: "Мен оның өлеңдерін жақсы көремін, өйткені олар өте әсерлі және терең мағыналы". 2015 жылдың маусым айында Сисси Манчестер университетінің ректоры болып сайланды. Ол жаңа лауазымын 1 тамызда атқара бастады, ал 14 қазан күні университеттегі Құрылтай күнінде өткен салтанатты рәсімде ол былай деді: "Ағаштың басына жетіңіз, сіз бірінші бұтаққа жете аласыз, бірақ жұлдыздарға жетіңіз, сіз ағаштың басына жетесіз. Менің басты мақсатым – шабыттандыру және шабыт алу. Мен осы керемет университеттің ректоры болғанымды мақтан тұтамын және маған дауыс бергендердің барлығына өте ризамын". 2016 жылдың қаңтар айында Сисси The Guardian газетінде Foundling Museum-нің "Балалық шаққа сурет салу" көрмесі туралы мақала жазып, былай деді: "Қоғам балаларына қарауға ешкімі жоқ балаларға қалай қараса, соның арқасында оның өркениеттілігін бағалаймыз. Премьер-министрдің өткен күзде Дэвид Кэмерон сияқты, қамқорлық жүйесі "біздің елді масқаралайды" деп мойындауы және Ofsted-тің балаларға қызмет көрсету үшін "жақсы" емес, "жеткіліксіз" деп бағаланған кеңестер көп екендігі туралы хабарлауы қорқынышты". Сол жылы Сисси Ливерпульдің Токстетте орналасқан 20 Stories High театр компаниясының қамқоршысы болды, ол битбокс, ән, қуыршақ және басқа да медианы қамтитын әртүрлі театр жасайды. Сол жылдың қазан айында BBC Radio 4 Lemn Sissay's Origin Stories сериясын жариялады, онда ол өмірін талқылады; ол бір жылдан кейін қайтадан көрсетілді. 2017 жылдың сәуірінде Сисси Табылған музейдің қамқоршылар кеңесінің құрамына кірді. Сол жылы ол Джим Картрайттың 1986 жылғы "Жол" пьесасының қайта жандануында Корольдік сот театрында өнер көрсететіндігі туралы хабарланды. 2017 жылдың қыркүйегінде Сисси Манчестер университетінің ректоры заң және қылмыстық сот төрелігі саласында мансапқа ие болған қара нәсілді ер адамдардың санын арттыру мақсатында жаңа стипендияны іске қосу үшін пайдаланды. Университеттің заң факультетінің "Қара заңгерлер маңызды" жобасының бір бөлігі болып табылатын бұл бастама "шамамен 1200 студенттің арасында, Африка және Кариб тегіндегі Ұлыбританиядағы қара нәсілді ер адамдардың тек 14-і заң және криминология курстарына тіркелген, олардың ешқайсысы төмен әлеуметтік-экономикалық жағдайда емес" екендігі анықталғаннан кейін құрылды. Сол жылы ол психологтың Сиссидің балалық шағы туралы есебіне және оның оған қалай әсер еткеніне негізделген "The Report" атты жекелеген қойылымды қойды. Қойылымда әлеуметтік қызметтермен, асырап алушы үйлермен, зорлық-зомбылықпен және психиатриялық диагнозымен – посттравматикалық стресс синдромы, жалғыздық тұлғалық бұзылысы және алкогольге тәуелділікпен болған тәжірибесі көрсетілді. Ол 2018 жылы алты тамыздық төлем және күтімде болған кездегі қарым-қатынасы үшін Виган кеңесіне қарсы сот процесін бастады, нәтижесінде Сиссиге ресми түрде кешірім сұралып, өтемақы төленді. 2019 жылдың маусым айында Сисси "әлемге қатал, өршілдікпен қараушы" жазушыларға берілетін 2019 жылғы PEN Pinter жүлдесін жеңіп алды, ал қазылардың бірі Морин Фрили былай деді: "Әр туындысында Лемн Сисси өзінің балалық шағында таныс болған әлемге оралады. Ол қайғыларынан әдемі сөздер мен өмір сүру және сүйіспендікке мың себептерді жасайды". 2020 жылдың қаңтар айында Сисси Маргарет Басби (төраға), Ли Чайлд, Самеер Рахим және Эмили Уилсонмен бірге Букер жүлдесінің қазылар алқасына қосылды. 2020 жылдың желтоқсан айында ол BBC Four телеарнасының "Қысқы серуендер" сериясында Англияның ең биік теміржол станциясына қарай Дентдейлде серуендеп бара жатқанда көрсетілді. 2021 жылдың мамыр айында Сисси BBC One арнасының "Менде жаңалықтар бар ма?" ойын-сауық бағдарламасында Ромеш Ранганатанмен бірге Иан Хислоп, Пол Мертон және Джо Бренд сияқты қатысушылармен бірге пайда болды. Сисси 2021 жылғы Төлгөйлер күнінде әдебиет және қайырымдылыққа көрсеткен қызметі үшін Британ империясының орденінің офицері (OBE) аталды. Ол Hackney Gazette газетіне берген сұхбатында былай деді: "Мен мақтан тұтамын. Егер сіз 17 жасар өзіңізге келіп, '2021 жылы Патшайым сізге [құрметті атақ] береді' десеңіз, сіз 'Жоқ' дейтініңізді білемін. Сондықтан сенуге тұрарлық". 2022 жылы ол Корольдік әдебиет қоғамының мүшесі болып сайланды. 2023 жылдың қазан айында Сисси Ричард Османның "Ойын үйі" бағдарламасының 7-ші маусымының 5-ші аптасына қатысты.

Sissay's mother, Yemarshet Sissay, arrived in Britain from Ethiopia in 1966. Pregnant at the time, she was sent from Bracknell in Berkshire to a home for unmarried mothers in Lancashire to give birth. His birth father, Giddey Estifanos, was a pilot for Ethiopian Airlines, who died in a plane crash in 1972. Sissay was born in Billinge Hospital, Wigan, Lancashire, in 1967. Norman Goldthorpe, a social worker assigned to his mother by Wigan Social Services, found foster parents for Sissay while his mother returned to Bracknell to finish her studies. Goldthorpe named Sissay "Norman" and put him in the care of foster parents, telling them to treat the placement as an adoption. His strongly religious foster parents wanted to name him Mark after the Christian evangelist Mark and give him their surname, Greenwood. When Sissay was 12 years old, his foster parents—who, by then, had three biological children of their own—placed him in a children's home and said that no one from their family would contact him again. From the point of leaving care, he began the search for his mother and took back his real name. When he was 18 years old, he moved from Atherton to the city of Manchester. At 19, he was a literature development worker at Commonword, a community publishing cooperative in Manchester. Sissay met his birth mother when he was 21, after a long search. She was working for the United Nations in the Gambia. Sissay was made an Honorary Doctor of Letters by the University of Huddersfield in 2009 and was appointed Member of the Order of the British Empire (MBE) in the 2010 New Year Honours. In 2014 Sissay was appointed as a Fellow of the Foundling Museum. Sissay's television appearances include The South Bank Show and the BBC's series Grumpy Old Men. As a radio broadcaster he makes documentaries for the BBC. He is a regular contributor on BBC Radio 4's programme Saturday Live, which in 2008 was nominated for two Sony Awards. He also contributes to the BBC's Book Panel. In 2015, Sissay became the patron of ALL FM 96.9 Community Radio in Manchester, and he said: "I've always loved All Fm, partly because it's such diverse radio (with shows in Urdu, Polish, Somali, Persian, Cantonese and more), but also because it played 'Architecture' (Bertallot & Mo Dus Remix), which I'd lost and the All Fm DJ sent me a copy." Sissay's poems are read frequently on All Fm and one of its older presenters, Li, aged 84, translated and read his poem "Invisible Kisses" in Mandarin and English. She said: "I love his poetry because it is so moving and not skin deep." In June 2015, Sissay was elected as chancellor of the University of Manchester for a seven year term by university staff, registered alumni and members of the General Assembly. He took up his new role on 1 August, with an installation ceremony held on Foundation Day at the university on 14 October 2015, at which he said: "Reach for the top of the tree and you may get to the first branch but reach for the stars and you'll get to the top of the tree. My primary aim is to inspire and be inspired. I am proud to be Chancellor of this fantastic university and extremely grateful to everyone who voted for me." In January 2016, Sissay wrote an article in The Guardian about the Foundling Museum's "Drawing on Childhood" exhibition in which he noted: "How a society treats those children who have no one to look after them is a measure of how civilised it is. It is scandalous that a prime minister should have to admit, as David Cameron did last autumn, that the care system 'shames our country' and that Ofsted should report that there are more councils judged as 'inadequate' than 'good' for their children’s services." Later that year, Sissay became the patron of theatre company 20 Stories High, based in Toxteth, Liverpool, which creates diverse theatre including beatboxing, singing, puppetry and other media. In October of the same year, BBC Radio 4 broadcast the series Lemn Sissay's Origin Stories, in which he discussed his life; it was rebroadcast a year later. In April 2017, Sissay joined the Foundling Museum's board of trustees. Later that year it was announced that he would appear in a revival of Jim Cartwright's 1986 play Road at the Royal Court Theatre. In September 2017, Sissay used his position as chancellor of the University of Manchester to launch a new bursary with the purpose of increasing the numbers of black men taking up careers in law and criminal justice. The initiative, part of the university's school of law's Black Lawyers Matter project, was created after it was found that "out of some 1,200 undergraduates, only 14 UK based Black males of African and Caribbean heritage were registered on law and criminology courses, and of these none were from lower socio economic backgrounds". In the same year, he staged a one off show, entitled The Report, based on a psychologist's report about Sissay's early life and how it affected him. The show details his experience with social services, foster homes, abuse and his psychiatric diagnoses: post traumatic stress disorder, avoidant personality disorder and alcohol use disorder. He brought a case against Wigan Council that was settled in 2018 with a six figure payout and a formal apology to Sissay for the treatment he suffered when in care. In June 2019 it was announced that Sissay had won the 2019 PEN Pinter Prize, awarded to writers who take an "unflinching, unswerving" view of the world, with one of the judging panel, Maureen Freely, saying: "In his every work, Lemn Sissay returns to the underworld he inhabited as an unclaimed child. From his sorrows, he forges beautiful words and a thousand reasons to live and love." In January 2020, Sissay joined the Booker Prize judging panel, alongside Margaret Busby (chair), Lee Child, Sameer Rahim and Emily Wilson. In December 2020, he was featured walking in Dentdale towards England's highest railway station, in the Winter Walks series on BBC Four. In May 2021, Sissay appeared on BBC One's Have I Got News for You, hosted by Romesh Ranganathan, alongside fellow panellists Ian Hislop, Paul Merton and Jo Brand. Sissay was appointed Officer of the Order of the British Empire (OBE) in the 2021 Birthday Honours for services to literature and charity. He was quoted in the Hackney Gazette as saying: "I'm honoured If you had gone to my 17 year old self and said: 'In 2021 the Queen's going to give you [an honour], I would have said: 'No way.' So it's worth believing." He was elected a Fellow of the Royal Society of Literature in 2022. In October 2023, Sissay participated in Series 7, Week 5 of Richard Osman's House of Games.