Кіріспе

Готфрид фон Айнемнің операсы «Дантонның өлімі» – Готфрид фон Айнемнің Борис Блахер және Готфрид фон Айнемнің либреттосына, Георг Бюхнердің 1835 жылғы осы аттас пьесасы негізінде жазылған опера. Оның тұңғыш қойылымы 1947 жылғы 6 тамызда Зальцбург қаласында өтті. 1955 жылы қайта жөнделді. Готфрид фон Айнемнің «Дантонның өлімі» операсының 1947 жылғы Зальцбург фестиваліндегі сәтті премьерасы және еуропалық театрлардағы жылдам қойылымы, Айнемнің музыкасының күшті драмалық күшінен ғана туындаған жоқ. Бұл екінші дүниежүзілік соғыстан кейін неміс музыканттарының беделін қайтаруға жасалған алғашқы қадам болды; бұрынғы режимнің мәдени саясатына араласпаған жас австриялық композитордың операсы. «Дантонның өлімі» заңмен бекітілген үкіметтік террорды көрсетеді, сол кезде әлем соғыс аяқталғаннан кейін де осы құбылыстың жойылмағанын түсінді.

Қысқаша мазмұны

Дантонның өлімі Георг Бюхнердің пьесасынан фон Айнем мен оның мұғалімі, композитор Борис Блэхер бейімдеген туынды. Басты кейіпкер – Француз революциясы кезіндегі үкімет басшысы Жорж Дантон. Ол Робеспьердің тактикасына, соның ішінде террорға қарсы шыққандықтан 1794 жылғы сәуірде гильотинаға алынды. Операның бірінші әрекеті Дантонның Робеспьермен қақтығысуын көрсетеді. Бірінші көріністе Дантон мен Камил Демулинс карта ойнап отырған достарына күнделікті өлім жазаларын тоқтату ниеттерін білдіреді. Екінші көріністе жарылқақ халық таныстырылады. Робеспьер кіріп, ария арқылы халықты ықпалына алып, тағы да жазаларды күшейтуге уәде береді. Дантон оған қарсы тұрады. Дантон кеткен соң Робеспьер мен оның әріптесі Сент-Жюст оны және Камилді өлтіру керек деп шешеді. Әрекеттің соңғы көрінісінде Дантон Камил мен оның әйелі Люсильге тұтқындалатынын хабарлайды, бірақ ол қашудан бас тартады. Екінші әрекет Дантонның соты мен өлімін бейнелейді. Революциялық трибунал алдындағы екі көрініс Дантон мен Камилдің түрмедегі бір көрінісімен бөлінеді. Люсиль Камилді көруге келеді, ол ақыл-есінен айырылған. Сот процесінде халық Дантонның өлімін талап ету мен оның шешен сөздеріне құмарлық таныту арасында ойнып тұрады. Соңында, Революция алаңында сотталғандар «Марсельезаны» орындайды, ал халық Карманёль биін билейді. Дантон мен Камил гильотинаға алынады. Халық тарап кеткен соң Люсиль кіріп, гильотинаның баспалдағына отырады. Ол «Es lebe der König!» (Патша гөрі болсын!) деп айқай салады және перде түскенде тұтқындалады. Фон Айнем премьерадан кейін партитураны сәл өзгертті, оркестрлік прелюдияны қазір операны ашатын аккордтармен алмастырды, Дантонның өлімінен кейін оркестрлік бөлікті қысқартып, Люсильмен соңғы көріністі қайта жөндеді.