Кіріспе

Арапахо тайпасы – АҚШ-тың батыс Ұлы жазығында, Колорадо және Вайоминг штаттарының шығысында қоныстанған жергілікті американдықтардың бір тобы. Бруно Неттл (1965, 150-бет) сипаттағандай, дәстүрлі арапахо музыкасы қасиетті және зайырлы әндерді қамтиды. Дәстүрлі музыкада «терассалық төмендеу» типіндегі мелодиялық қозғалыс пайдаланылады, әндер екі бөлімнен тұрады, олардың әрқайсысы октавадан асатын диапазонға және төрттен алтыға дейінгі дыбыстық қатарларға ие.

Күн биі

Арапахо тайпасының күн биі, жаз айларында тайпалық топтардың жиналатын уақытында өткізіледі. Бұл рәсім жауынгерлерге аян беру және қорғаушы рухты қабылдау мақсатымен орындалады. Аянға түсуге себеп – қатал өзін-өзі қиындыққа салу. Сонымен қатар, арапахо халық әндері бар, оларды қорғаушы рухтар үйретеді, және олар тек осы әнге ие болған адам өлім жақын болғанда ғана орындалуы тиіс.

Дүниежүзілік музыка

Арапахоның зайырлы әндеріне үш өлшемді дөңгелек билердің алуан түрлілігі, жылан биі, қоян биі (еуропалықтармен байланыс орнағаннан кейін пайда болған жұптық би), тасбақа биі, сондай-ақ жұбату әндері, балалар, соғыс, тарихи және құда түсу әндері кіреді.

Жілек биі

"Арапахо" тайпасынан батысқа қарайғы тайпалардан 1880 жылдары бастау алған дін – "Рух биі". 1891 жылы АҚШ-та бұл дінге тыйым салынды, нәтижесінде оның жақтастары арасында көтеріліс болды, ол "Вундед-Ни" қырғынымен аяқталды. Музыка "Рух биінің" маңызды бөлігі болды және қозғалыс тоқтағаннан кейін де көпке дейін сақталған халық әндерін қамтыды (сол жерде, 151).

Пейота әндері

Пейота – Мексикада табиғи түрде өсетін кактус. Кактустың түймелерін шайнағанда, ол ежелгі ацтектер дінінде қолданылған және бүгінгі күнге дейін аймақтық тайпалар қолдана беретін галлюциногендік әсер етеді. Пейота рәсімдері солтүстік және шығысқа қарай таралып, 18 ғасырда апачи тайпаларына жеткен, содан кейін Солтүстік Американың көптеген тайпаларына, сонымен қатар апачи музыкасы мен жазықтық Пуэбло мәдениетінің ерекшеліктерімен бірге тарады. Пейота әндері пейота рәсімдерімен бірге орындалады және пейотаның энтеогендік қолданылатын аймағында көбінесе бірдей болады. Бұл әндер жазықтық аймағының дәстүрлі әндеріне ұқсас, бірақ төрттен бірлік және сегізден бірлік ноталар түрінде жазылған екі ноталық құндылықтан тұратын жылдам ырғақпен ерекшеленеді. Сөздердің орнына әртүрлі буынды дыбыстар, сондай-ақ аяқтау және жабылу формулалары қолданылады.