Кіріспе
Келісімшарт заңдарында, құқық таңдау шарты немесе тиісті заң шарты – бұл тараптар келісімшарт бойынша туындайтын кез келген дау белгілі бір юрисдикцияның заңына сәйкес шешілетінін нақтылайтын келісімшарт тармағы. Мысалы: "Осы Келісім Нью-Йорк штатының заңдарымен реттеліп, түсіндіріледі". Құқық таңдау шарты сот таңдау шартымен біріктірілуі мүмкін. Біріктірілген шартта келісім бойынша туындайтын кез келген дауды реттейтін құқық пен дауды қарауға арналған сотты таңдау қарастырылады. Егер құқық таңдау шарты адал, заңды және қоғамдық тәртіпке қайшы келмейтін болса, соттар оны күшіне енгізеді.
In contract law, a choice of law clause or proper law clause is a term of a contract in which the parties specify that any dispute arising under the contract shall be determined in accordance with the law of a particular jurisdiction. An example is "This Agreement shall be governed by, and construed in accordance with, the law of the State of New York." A choice of law clause may be combined with a forum selection clause. The combined clause would include the choice of law that is to govern any dispute arising under the agreement and the choice of forum where disputes will be heard. Once implemented, a choice of law clause will generally be upheld by courts, as long as it is bona fide, legal, and not contrary to public policy.
Түсіндірме
Заң таңдау шарттары келісімшарттық дау туындаған жағдайда қолданылатын заңды анықтау арқылы болжамдылықты арттырады. Заңды таңдауды анықтағанда тараптар келісімдерінен туындауы мүмкін даулардың түрлерін, заңның азаматтық құқық немесе жалпы құқық жүйесіне жататынын, олардың талаптарына қатысты сот юрисдикциясының қалай қарайтынын (қолдаушы немесе қарсыласатын) және сол юрисдикцияда жеткілікті сот шешімдерінің бар-жоғын ескере алады. Тараптар көбінесе талаптарына бейтарап юрисдикция іздейді. Дегенмен, егер тараптардың бірі келіссөздерде басымдыққа ие болса, ол өзінің юрисдикциясының заңын қолдануы немесе одан да тиімді заңды таңдауы мүмкін. Кейбір жағдайларда сот, заң таңдау шартының күшін жоюға мемлекеттік мүдделердің себептері бар деп шешіп, дауды сот ісі қозғалған юрисдикцияның заңдары бойынша қарауы мүмкін. Мысалы, юрисдикция мемлекеттік саясат тұрғысынан, егер келісімшартта басқа юрисдикцияның заңдары көрсетілген болса да, тұтынушы мен кәсіпкер арасындағы дауды қарағанда өзінің тұтынушыларды қорғау заңдарын қолдануы мүмкін.
Канадада
Канадада шарттарды жасайтын тараптар белгілі бір провинцияның заңдарын көрсетіп, содан кейін «оларда қолданылатын Канада заңдары» деген сөз тіркесін қосу арқылы федералды заңның да қолданылуын қамтамасыз ете алады. Федералдық, провинциялық немесе аумақтық заңдар тараптардың заң таңдау бойынша келіссөздер жүргізу мүмкіндігін шектеуі мүмкін. Мысалы, Вексельдер туралы заң, Канада кеме қатынасы туралы заң және Сақтандыру туралы заң (Онтарио). Заң таңдау келіссөздеріндегі Канаданың тәуелсіздік позициясы Vita Food Products Inc. v Unus Shipping Co. ісінде белгіленді, онда шарттың тиісті заңы – «тараптар қолдануға ниеттенген заң» болып табылады. Заң таңдау шартының күшіне енуі үшін, заң таңдау адал ниетпен жасалуы керек, шарт заңды болуы керек және мемлекеттік саясатқа қарсы келуге ешқандай себеп болмауы керек. Адал ниетпен жасалған деп танылу үшін тараптар осы заңды шарттың ең маңызды байланысы бар құқықтық жүйеден қашу үшін пайдалануға ниеттенбеуі керек. Егер шарт заңсыз болса немесе оның орындалуы заңсыз болса, ол заңды шарт ретінде қарастырылмайды. Сондай-ақ, шарт мемлекеттік саясатқа қайшы болмауы керек. Мысалы, құмар ойындар бір кезде мемлекеттік саясатқа қайшы деп есептелген, сондықтан Канадада шетелдік құмар ойындары бойынша қарыздар орындалмайды. Соттар сонымен қатар тұтынушылар шарттарында заң таңдау немесе сот таңдау шарттарын орындаудан бас тартуы мүмкін, егер талапкер оларды орындамаудың негізді себептерін, соның ішінде келіссөздер жүргізудегі теңсіздікті дәлелдей алса. Канадада «submit» немесе «attorn» терминінің қолданылуы заң таңдау шартының күшіне енуіне әсер етуі мүмкін. Naccarato v Brio Beverages Inc. ісінде Альберта Корольдік соты «submit» терминінің шарттың рұқсат беруші екенін көрсеткенін, бұл Сотқа мәселені қарау үшін бірдей юрисдикцияны беретінін анықтады. «Exclusive» және басқа да міндетті тіл басқа соттың бірдей юрисдикцияны қабылдамауына көбірек кепілдік береді.
АҚШ-та
ХХІ ғасырдың басындағы эмпирикалық зерттеулер американдық шарттардағы құқық таңдау шарттары үшін Нью-Йорк штатының заңы ең көп таңдалатынын, одан кейін Делавэр немесе Калифорния штаттарының заңдары таңдалатынын көрсетті. Құқық таңдау шарттарының түсіндірілуі сотқа байланысты өзгеруі мүмкін. Делавэрде стандартты құқық таңдау шарты, белгісіздікті болдырмау үшін, зиян келтіру немесе шарт бойынша туындайтын жауапкершілікті қамтуы мүмкін. Нью-Йоркте бұл ереже келісім жасасқан тараптар арасындағы барлық қатынастарды қамтитын, жеткілікті кең ауқымды болуы керек.