Кіріспе
Ғылыми фантастикада кең таралған кейіпкерлердің бірі – теңіз қарақшыларына қарағанда ғарыш қарақшылары. Бұл – таныс, жиі кездесетін кейіпкер. Ғарыш қарақшылары ғылыми фантастика жанрындағы архетиптік кейіпкерлердің бірі болып табылады. Олар тарихи теңіз қарақшыларының немесе 19 ғасырдағы әуе қарақшыларының заманауи нұсқасы есептеледі, бірақ саяхаттарын ғарыш кеңістігінде жүзеге асырады, оның ішінде жапондық аниме мен эротикалық туындыларда да кездеседі.
the stock character
Space pirates are a type of stock character from science fiction. A take on the traditional seafaring pirates of history or the fictional air pirates of the 19th century, space pirates travel through outer space. including within Japanese anime narratives and erotica.
1920-1960 жылдар аралығы
1925 жылы Хьюго Гернсбактың ғылыми фантастикалық романы «Ральф 124С 41+» кейіпкер ретінде ғарыш пиратын енгізеді. Кітаптың оқиғасы басты кейіпкер Ральф пен азаматтық ғалым арасындағы махаббатқа ортақтасқан, Марстан келген ғарыш пиратының да «оның қызығушылығын тудыруы» – романның ғылыми болжамдарының бір бөлігі. Сол кезде, 1929 жылы «Көнердің әндері» атты кітапқа жиналған өлеңдерін жазған Генри Эдвард Уорнер «сондай-ақ ғарыш пираты» туралы бірнеше өлең жаза бастады. Алты жыл өткен соң, 1935 жылдың қараша айында Стенли Г. Вайнбаумның «Қызыл Пери» повесі «Astounding Stories» ғылыми-фантастикалық журналында жарияланды. Повестегі басты кейіпкер Пери – Айға орналасқан ғарыш пираты. Роман фантазиялық көріністері үшін мақталып, романтикасы «дүкен қыздарына арналған арзан роман» деңгейінде, ал жазу стилі «көп нәрсе жетіспейтіндей» болды. Дэвид Боуменнің 2001: «Ғарыш саяхаты» фильміндегі бас киімсіз ғарышқа шығуы Франк Киннің романнан қарақшылар базасынан қашуынан шабыт алды. 1940 жылы Джек Уильямсонның «Аспан операсы» әңгімесінде Астрах атты кейіпкер болды. Ол ғарыш пираты және Күн жүйесінің диктаторы, ал әңгіме Жердегілердің оның билігінен құтылуға жасаған әрекеттеріне арналған. 1950 жылдар ғылыми фантастиканың гүлдену кезеңі болды, оның ішінде компьютерлерге, ғарыш саяхатына және жалпы ғарышқа қызығушылық артты. Бұл Мюррей Лайнстердің «Занның қарақшылары» романын қамтыды, онда «ғарыш пираты сыртқы түрімен дәстүрлі теңіз қарақшысына ұқсас». Альфред Бестер «Astounding Stories» журналы «ғарыш пираттары мен ақылсыз ғалымдардың тұңғиығынан» құтқарылғаннан кейін ғана қайтадан жарияланым жасауға мүмкіндік алғанын айтты. 1969 жылы теледидарда ғарышқа қатысты сюжеттерге көшу болды, батырлар ковбойлардан «ғарыш пираттары-ковбойларына» айналды. Тернер ойынына патент алғаннан кейін бір жыл өткен соң, Станислав Лем «Киберада» кітабын жариялады, онда Тюрл мен Клапауциус есімді екі инженер «ақпаратты тонап, жинап жүрген ғарыш пиратының қолына түседі». Олардан босау үшін олар «әуе молекулаларының қозғалысын ақпарат ретінде түсіндіретін» құрылғы жасайды, бірақ пират қозғалыста қанша ақпарат бар екенін дұрыс бағаламайды және «пайдасыз ақпаратқа толы қағаз тауының» астында қалып қояды. Кейін 1960 жылдары «Doctor Who» телесериалының алтыншы маусымында ғарыш пираттарының тобы көрсетілді, галактика заңды сақшылар мен Дервиш және Кевен сияқты пираттар арасындағы ойын алаңы ретінде сипатталды, олар «өздерінің табысты бизнесін жалғастыру үшін ешқандай шектеулерді мойындамайды».
1970 жылдан 1990 жылға дейін
1977 жылы шыққан «Жұлдыздық соғыстар» фильмінде Люк Скайуокерге саяхатында көмектескен Хан Соло кейіпкері көбінесе ғарыш пираты ретінде сипатталады, ол контрабандашы және ержүрек болғанымен, қақтығыстан қашып құтылуға бейім. Сол жылы Лейджи Мацумото «Space Pirate Captain Harlock» манга сериясын жасады. Капитан Харлок кейіпкері – әлемді қорғау үшін күресетін «жұмбақ ғарыш пираты капитаны», оны кейбіреулер самурайларға жасалған құрмет деп қарады, ал оқиғалар алдағы жылдары көптеген басқа кейіпкерлерге шабыттандырды. Кейбіреулер Капитан Харлоктың «анимедегі «ғарыш пираты» архетипін қалыптастырғанын» айтады. 1978 жылы Дэниел Деннет философиялық сұрақ қойды, онда көрермен «дүниені ғарыш пиратынан құтқару» үшін үш сұраққа дұрыс жауап беруі керек болды. Келесі жылы Дуглас Адамстың «Галактикаға жол көрсетуші» кітабының бірінші кітабында ғарыш пираттары туралы айтылды. Онда басты кейіпкер Форд Префект галактика орталығы мен шеткі аймақтар арасындағы сауда жолдарын бұрын ғарыш пираттарының бұзғанын, бірақ олардың «Дорделли соғыстарында жойылғанын» түсіндірді. Адамс 1978 жылы «Doctor Who» сериалындағы «The Pirate Planet» эпизодында ғарыш пираттығы туралы әңгіме жазды, онда пираттар кеңістікте қуыс планетаны жылжытады. 1980-жылдары капитан Заргон, ғарыш пираты және «ғарыш дәуірі соғысының» бейнесі пайда болды, ол «Hasbro» компаниясы шығарған «Action Man» ойыншықтар сериясының бір бөлігі болды. 1984 жылы ғарыш пираттары туралы әртүрлі оқиғалар жарық көрді. Джон Стиклидің «Armor» романы Роберт А. Хайнлайндың 1959 жылы жарық көрген «Жұлдызды әскер» романына құрмет ретінде жазылған, онда Феликс есімді басты кейіпкер таныстырылады. 1990 жылғы «Vampires$» жалғасында Джек Кроу, антигерой «әдеби ғарыш пираты» ретінде таныстырылды, ол «Джонни Депптің Джек Спароуының прототипі» болуы мүмкін. «Armor» романы жарық көрген жылы «The Ice Pirates» фильмі АҚШ кинотеатрларында көрсетілді. Фильмнің арзан өндірісі, 1980-жылдардың ортасындағы «түс соқыр актерлік құрамы», ашық сексуалдық мазмұны және қасақана «ситком» стиліндегі режиссурасымен ерекшеленді, сонымен қатар онда ғарыш пираттары да болды. TCM фильтті «принцессасын іздеуге көмектесуге мәжбүр болған» екі ғарыш пиратының оқиғасы ретінде сипаттады. Ұзаққа созылған «Metroid» ойындары сериясының бірінші видео ойыны 1986 жылы жарық көрді. Ондағы ғарыш пираттарына қарсы кейіпкерлер – кесірткеге ұқсайтын Крайд және драконға ұқсайтын Ридли, сондай-ақ олардың басшысы, биокомпьютерлік Ана Ми болашақтағы көптеген ойындарда басты кейіпкер Самус Аранның жауы ретінде көрінеді. Сол жылы Лоис Макмастер Бьюолдтың «Жауынгердің шәкірті» романы жарық көрді. Кітаптағы басты кейіпкер Майлз Воркозиган – антигерой, аристократ, сарбаз және ғарыш пираты, бұл романда басталып, «Воркозиган сагасы» сериясында жалғасады. 1990-жылдары ғарыш пираттары туралы әртүрлі оқиғалар пайда болды. 1994 жылы шыққан «Super Metroid» ойынында Самус Ридли мен оның пираттарын қуалайды. Сонымен қатар, Стивен Р. Дональдсонның «This Day All Gods Die» (1997) және «Forbidden Knowledge» (1992) романдарында Ник Суккорсо есімді ғарыш пираты бар. Бұл бейнелеу сынға түсті, себебі Суккорсоның кейінірек романдағы Морн басты кейіпкерін зорлағаны мүмкін екендігі айтылды, бұл терминді қалай анықтауға байланысты.
Captain Harlock "set the template for anime’s "space pirate" archetype." In 1978, Daniel C. Dennett proposed a philosophical question where a viewer would have to answer three questions correctly in order to "save the world from a space pirate." The following year, the first book in Douglas Adams' Hitchhiker's Guide to the Galaxy series featured space pirates. In the story, Ford Prefect, a main character, explains that the trade routes between the center of the galaxy and outer areas were disrupted in the past by space pirates, but that they were "wiped out in the Dordellis wars," with freighter ships equipped with huge space ships thereafter. Adams also wrote a tale of space piracy in his 1978 Doctor Who serial The Pirate Planet, where pirates move a hollow planet through space. The 1980s also brought Captain Zargon, a space pirate, and a representation of "space age warfare," part of the Action Man toy series released by Hasbro. 1984 brought various stories including space pirates. John Steakley's novel Armor, an homage to Starship Troopers, a novel by Robert A. Heinlein published in 1959, introduces a protagonist named Felix. In the 1990 sequel, Vampires$, Jack Crow, an antihero is introduced, who is a " legendary space pirate" which may have been the "source for Johnny Depp's Jack Sparrow." The same year that Armor was published, the film, The Ice Pirates was first shown in U. S. theaters. Apart from the film being noteworthy for its cheeky, obviously cut rate production values, mid eighties "color blind casting", sexual frankness, and near deliberately slack "sitcom" direction, the film included space pirates. TCM described the film as about two space pirates being dragooned "into helping a princess find her father." The first video game in the long running Metroid series was released in 1986. Its alien space pirate antagonists, the lizard like Kraid and the draconic Ridley, as well as their leader, the biocomputer Mother Brain, would go on to feature in numerous future games as the nemeses of protagonist Samus Aran. The same year, Lois McMaster Bujold's novel The Warrior's Apprentice was published. The book's main character, Miles Vorkosigan, is an antihero, aristocrat, soldier, and space pirate, beginning in this novel and continuing in the Vorkosigan Saga series. The 1990s brought various space pirates. The 1994 game Super Metroid continued the space pirate theme, having Samus chase after Ridley and his pirates. In addition, the Stephen R. Donaldson novels, This Day All Gods Die (1997) and Forbidden Knowledge (1992) include a space pirate by the name of Nick Succorso. This portrayal was criticized by the fact that Succorso may have raped the protagonist, Morn, in the latter novel, depending on how one defines the term, rape.
2000-2010 жылдар аралығы
2000-жылдардың басында ғарыш пираттары да көп болды. 2000-2001 жылдары көрсетілген FLCL аниме сериалы, басты кейіпкер Нандаба Наотоның көмегімен индустриалды корпорациядан "ғарыш пиратын құтқаруға" тырысатын бейкүнде әйел рок-жұлдызының оқиғасына назар аударды. 2002 жылы Zathura видео ойынында ғарыш пираттары кейіпкерлердің жеңуі керек қиындықтарының бірі ретінде бейнеленді. Сол жылы шыққан Metroid Prime ойынында ғарыш пираттарының зерттеу орталығы, жаратылыстар, табиғи ресурстар және өздері туралы "биологиялық эксперименттер" жасайтын ғарыш пираттары, сондай-ақ мистикалық сұйық энергияға қызығушылық танытқан пираттар бар. Ойын сонымен қатар ғарыш пираттары басқаратын зерттеу аймағын, осы пираттар өсірген және ойыншыға шабуыл жасауға тырысатын монстрларды, сондай-ақ бағалы артефакттарды жоюмен қорқытатын пираттарды қамтиды. Кейіннен Zathura: A Space Adventure атты фильм түсірілді. 2005 жылы Serenity фильмінде "жаман мінез-құлық жасауды мақсат еткенін" айтқан капитан Малкольм Рейнольдс есімді ғарыш пираты бейнеленді. Осыдан кейін, 2009 жылы Крис Вуддинг Retribution Falls романын жариялады, оны кейбіреулер "ғарыш/пираттық фантастика" деп сипаттады, ал Hooping атты ғарыш жарысы ойынында лазерлермен, оқтармен, от шарымен немесе басқа да снарядтармен ойыншыға шабуылдай алатын пират кемелері бар. 2011 жылы жарық көрген The Martian романында ботаник Марк Уотни өзінің алғашқы "ғарыш пираты" екенін мәлімдеді. Бұл талқылауларға себеп болды, әртүрлі ғалымдар оның ғарыш пираты екендігін және оның әрекеттері пираттық болып табылатындығын талқылады. Бір ғалым, Кристиан Дж. Робсон, Энди Уэирдің Artemis романындағыдай, теңіз заңдары ғарышта да қолданылады деп мәлімдеді, бұл Уотниге осылай мәлімдеу жасауға мүмкіндік береді, сондай-ақ осы романда ғарыш заңдары да қолданылады деп атап өтті. 2015 жылғы фильмде ғарыш пираттығы туралы сөз сақталды. Марсиан бұл істе жалғыз емес еді. 2014 жылы Quing's Quest VII ойынының премьерасы болды. Ойынның өзі ойыншы мен олардың сүйіктісі/кеңесшісі, гендерлік сұйықтығы бар "Әлеуметтік әділет пираты" Неронды, олардың планетасын жойған Misogynerds деп аталатын күштерге қарсы қойды. The Expanse романы мен телесериалында ғарыш пираттығы үлкен мәселе ретінде қарастырылады, көптеген ұйымдар пираттармен күресу үшін құрылды. 2010 жылдардың соңында да ғарыш пираттары болды. 2016 жылы The Catholic Library World журналының рецензенты Лесли Стаубтың балалар романы Time for Earth School, Dewey Dew туралы пікір білдірді, онда ғарыш пираты бар. Әңгімедегі басты кейіпкер Нико өзінің туған інісін ғарыш кемесімен саяхатқа шақырады, бірақ бұл орын алудан бұрын, әйел ғарыш пираты оны тауып алуға тырысқан кезде, оны алып кетеді, ал ол оны табуға тырысады, әңгіменің көңіл-күйін бейнелеу үшін әртүрлі иллюстрациялармен толықтырылған. Сол жылы ғарыш пен Марста пираттар туралы Daedalus сериясының авторы Майкл Дж. Мартинеспен сұхбаттасты. Ол 2002 жылы ғарыш пираттары бейнеленген Treasure Planet анимациялық фильмін көргеннен кейін "ғарышқа желкенді кеме қою идеясына" қызығған, бірақ көңілі қалған. 2003 жылы Master and Commander: The Far Side of the World фильмін көргеннен кейін бұл идея жанданды. Ол күн жүйесінде Наполеон дәуіріндегі желкенді кемелердің қандай болатынын ойлады. Сол жылы ғарыш пираттары туралы тағы екі әңгіме жарық көрді. Атап айтқанда, Николетт Барисхоффтың "Pirate Songs" әңгімесінде шыны көзі бар мүгедек ғарыш пираты Марго бар, ол қозғалыс үшін жоғары технологиялық орындықты қолданады, ал The Waves Project веб-комикінде Бек есімді ғарыш пираты бар, ол өзін "Жер сияқты Ай" деп аталатын Аэзереяның жер астындағы әлемінде табады. Келесі жылы, 2017 жылы жарық көрген Star Wars: The Last Jedi фильмінде Хан Соло, оның серігі Чубакка және Галактиканың күзетшілері Vol. 2 фильмінде Йонду есімді көк терілі ғарыш пираты бейнеленді. Сол жылы ғарыш пираттарына арналған Barbary Station ғылыми-фантастикалық романы жарық көрді. Келесі жылы Solo: A Star Wars Story фильмі кинотеатрларға шықты. Фильмнің кейіпкерлерінің бірі Вал ұрылықтар мен қылмыстық әрекеттерге қатысқандықтан ғарыш пиратына теңестірілді. Келесі жылдың наурыз айында "секси ғарыш пираттық ойын" деп сипатталған Astro Hustle комикстер сериясы төрт нөмірлі шағын сериясын бастады. Осыған қоса Алястер Рейнольдстың Shadow Captain романы жарық көрді, онда басты кейіпкер Фура бұрынғы романдағы аяусыз ғарыш пираты Боса Сенненнің кейіпкерлігін алып, өз кемесінен оралды. Бұл оның 2016 жылғы Revenger романының жалғасы болды, соңғысында "қорқынышты психопат пираттың шабуылы" болды: Сеннен. Ол сондай-ақ "қимылға толы триллер" және "ғарыш пираттары экипажының құлаған планеталарды іздеуі туралы эмоционалды шикі трилогия" деп сипатталды. Ad Astra фильмінің басты кейіпкері Рой МакБрайд Марсқа барар алдында Ай үстінде ғарыш пираттарымен күреседі. Фильмнің сценарийінде "кенші пираттары" және "пираттық әрекеттер" туралы айтылады.
2020 жылдан бастап қазіргі уақытқа дейін
2020 жылы ғарыш пираттары туралы әртүрлі әңгімелер мен повествованиелер пайда болды. Д. Р. Маттокстың "Афотик" атты жасөсперімдер романында басты кейіпкер Ко "өздігінен басқарылатын, ұшқышсыз қарақшы кемесіне" жіберіледі, ол оқу лагеріне бара жатыр. Корей ғылыми-фантастикалық фильмі "Space Sweepers" жаппай қырып-жою қаруы ретінде жасалған адам тәрізді роботты тапқан ғарыш пираттарының негізгі актерлік құрамын көрсетеді. Бұл капитан Чанды да қамтиды, ол – "сырлы экс-ғарыш пираты". 2020 жылы Л. Нил Смиттің "Генри Мартин" романы ғарыштағы пираттарға, әсіресе бас кейіпкер Генри Мартинге назар аударады, ол екінші біреуді пират болуға және оның есімін алуға үйретеді. 2021 жылдың ақпан айында CBR "Жұлдызды соғыстар: Клон соғыстары" сериалында пираттар тобын басқарған Хондо Онаканы "сүйкімді ғарыш пираты және контрабандист" деп атады, ол "Жұлдызды соғыстар бүлікшілерінің" басты кейіпкерлерінің бірі Езраға кеңес береді, ал оның кемесінің экипажы оны көңілімен одақтас ретінде қабылдайды. Марстың бай отарлаушыларынан поп-мәдениет мұраларын ұрлайтын ғарыш пираттары туралы бірінші тұлғадан ату ойыны "Hyenas" 2023 жылы шығару жоспарланған, бірақ Sega оның пайдалылығына сенімсіздік болғандықтан жобаны тоқтатты.
Нағыз әлемде
Кейбіреулер Күн жүйесінде ғарыш пираттарының жұмыс істеуі мүмкін деген идеяны қарастырды, сонымен қатар ғарышқа негізделген экономика, астероидтерден кен шығару, Жерден тыс жылжымайтын мүлік туралы пікірталастар және басқа да ғарыш құқығы мәселелері де талқыланды. 2018 жылы Майкл Виетс халықаралық құқық терминологиясына "ғарыш пираттығы" ұғымын енгізуді ұсынды, ал 2019 жылы заңгерлер Алекс Рамси мен Джессика Рамси ғарышта кімдер "жауапты тұлғалар" болатынын сұрады, олар "ғарыш пиратының бір қалпын" қамтымайтынын айтып, ғарыштағы "жауапты" тараптарды АҚШ анықтайтынын қосты. 2019 жылдың мамыр айында АҚШ сенаторы Тед Круз Конгресс тыңдауында "қарақшылар ашық теңіздерге қауіп төндіреді, және осыған ұқсас жағдай ғарышта да болуы мүмкін" деді, сондай-ақ Ғарыш күштерін құруды қолдады. 2019 жылы американдық кәсіпкер Нова Спивак Израильдің SpaceIL компаниясына хабарламай, Arch Mission Foundation қондырғысымен Айға тардиградтарды контрабандалық жолмен әкелгендігі үшін өзін "бірінші ғарыш пираты" деп жариялады. 1960 жылдардың ортасынан бері рұқсатсыз заттар ғарышқа шығарылып келеді.