Христиан дініндегі кеңестер мен доктриналар

Экуменизм кеңестері: Христиан дінінің доктринасы, басқару және тәртібін анықтайтын епископтардың әлемдік жиналысы. Тарихы, маңызы мен бөліністері.

16 мин оқу

100%

Дереккөз: Ecumenical council — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Епископтардың христиан дінінің ілімдері мен басқа да мәселелер бойынша шешім қабылдауға арналған жиналысы – экуменикалық кеңестер жалпы алғанда.

Экуменикалық кеңес, сондай-ақ жалпы кеңес деп аталады, – христиан дінінің ілімдері, басқару, тәртіп және басқа да мәселелерді қарастыру және шешу үшін епископтар мен басқа шіркеу басшыларының жиналысы. Дауыс беру құқығы барлар бүкіл әлемнен (ойкумена) шақырылып, кеңестің шешімдері бүкіл Шіркеудің бекітілуін қамтамасыз етеді. "Экуменикалық" сөзі кешіре латын тілінен алынған "oecumenicus" – "жалпы, әмбебап" деген мағынаны білдіреді, ол грек тіліндегі "oikoumenikos" – "бүкіл әлемнен" деген сөзден шыққан, ал "he oikoumene ge" – "мекенделген әлем" (көне гректерге белгілі); гректер мен олардың көршілері дамыған адамзат қоғамы ретінде қарастырылды (жабайы елдерге қарсы), кейінірек "Рим әлемі" деп, ал христиандық мағынада шіркеулік грек тілінде "oikoumenos" – "oikein" ("мекендеу") сөзінің қазіргі пассивті түрінен шыққан, "oikos" ("үй, мекен") сөзінен туындаған. Халкидон христиандығын құрайтын шығыс және батыс конфессиялары мойындаған алғашқы жеті экуменикалық кеңестерді Рим императорлары шақырып, Рим империясының мемлекеттік шіркеуінде де олардың шешімдерін орындаған. Үшінші экуменикалық кеңестен бастап, айқын жарылыстар бұрын бір христиан Шіркеуінің мүшелерінің кейбіреулерінің қатысудан бас тартуына әкелді. Осылайша, христиандықтың кейбір бөліктері кейінгі кеңестерге қатыспады немесе қатысып, бірақ олардың нәтижелерін қабылдамады. Шығыс православие шіркеуінің епископтары жеті экуменикалық кеңесті қабылдады. Шығыс шіркеуінің епископтары алғашқы екі кеңеске қатысты. Шығыс православиесі деп белгілі болған шіркеудің епископтары алғашқы төрт кеңеске қатысты, бірақ төртінші кеңестің шешімдерін қабылдамады және одан кейінгі экуменикалық кеңестерге қатыспады. Кеңестерді экуменикалық және авторитетті деп қабылдау әртүрлі христиан конфессиялары арасында әртүрлі. Христиандық және басқа да мәселелер бойынша даулар кейбір тармақтарды басқалары қабылдайтын кеңестерді қабылдамауға итермеледі.

An ecumenical council, also called general council, is a meeting of bishops and other church authorities to consider and rule on questions of Christian doctrine, administration, discipline, and other matters in which those entitled to vote are convoked from the whole world (oikoumene) and which secures the approbation of the whole Church. The word "ecumenical" derives from the Late Latin oecumenicus "general, universal", from Greek oikoumenikos "from the whole world", from he oikoumene ge "the inhabited world" (as known to the ancient Greeks); the Greeks and their neighbors, considered as developed human society (as opposed to barbarian lands); in later use "the Roman world" and in the Christian sense in ecclesiastical Greek, from oikoumenos, present passive participle of oikein ("inhabit"), from oikos ("house, habitation"). The first seven ecumenical councils, recognised by both the eastern and western denominations comprising Chalcedonian Christianity, were convoked by Roman Emperors, who also enforced the decisions of those councils within the state church of the Roman Empire. Starting with the third ecumenical council, noteworthy schisms led to non participation by some members of what had previously been considered a single Christian Church. Thus, some parts of Christianity did not attend later councils, or attended but did not accept the results. Bishops belonging to what became known as the Eastern Orthodox Church accept seven ecumenical councils, as described below. Bishops belonging to what became known as the Church of the East participated in the first two councils. Bishops belonging to what became known as Oriental Orthodoxy participated in the first four councils, but rejected the decisions of the fourth and did not attend any subsequent ecumenical councils. Acceptance of councils as ecumenical and authoritative varies between different Christian denominations. Disputes over Christological and other questions have led certain branches to reject some councils that others accept.

Конфессия бойынша кеңестерді қабылдау

Шығыс шіркеуі (басқалар несториандыққа ұмтылған деп айыптайды) алғашқы екі соборды экуменикалық деп қабылдайды. Шығыс православие шіркеулері алғашқы үш соборды қабылдайды. Шығыс православие шіркеуі де, католик шіркеуі де 4-9 ғасырларда өткен алғашқы жеті соборды экуменикалық деп мойындайды. Кейбір шығыс православиелік шіркеулер кейінірек өткен бір соборды экуменикалық деп қабылдаса (кейіннен католик шіркеуі оны жоққа шығарды), католик шіркеуі папамен толық бірліктегі епископтардың жалпы кеңестерін өткізіп, оларды экуменикалық деп есептейді. Барлығында, католик шіркеуі жиырма бір соборды экуменикалық деп мойындайды. Алғашқы төрт экуменикалық соборды кейбір лютеран шіркеулері, англикандық қауым және реформатор шіркеулері мойындайды, бірақ олар "Құдай сөзіне бағынышты деп есептеледі". Лютерандық әлемдік федерация алғашқы жеті экуменикалық соборды "апостолдық биліктің іске асырылуы" деп мойындайды және олардың шешімдерін құқылы деп таниды; мүше шіркеулерден федерация жасаған барлық теологиялық мәлімдемелерді қабылдау талап етілмейді, тек лютерандық ең негізгі тарихи конфессиялық құжаттарға қол қою керек, бірақ көпшілігі осы ұсынысқа сүйенеді.

Экуменикалық кеңестердің қатесіздігі

Экуменикалық кеңестердің қатесіздігі туралы ілімде, сенім мен моральға қатысты және бүкіл Шіркеу ұстануға тиіс экуменикалық кеңестердің салтанатты анықтамалары қатесіз деп есептеледі. Мұндай қаулылар көбінесе «Канон» деп аталады және оларға ілімге сенбеушілерге қарсы айыптау, яғни экскоммуникация жазасы қоса беріледі. Бұл ілім әр экуменикалық кеңестің барлық аспектісі догматикалық деп мәлімдемейді, бірақ экуменикалық кеңестің барлық аспектісі қателіксіз немесе кемшіліксіз екенін айтады. Шығыс православие және католик шіркеулері осы ілімнің әртүрлі нұсқаларын қолдайды. Дегенмен, католик шіркеуі экуменикалық кеңестердің салтанатты анықтамалары тек Папаның бекітуімен ғана қатесіздік шарттарына сай келеді деп санайды, ал Шығыс православие шіркеуі экуменикалық кеңес нақты мәселе бойынша шешім қабылдағанда өзі қатесіз деп есептейді. Протестант шіркеулері экуменикалық кеңестерді, егер олар Киелі кітапты дұрыс түсіндірген болса, туынды билікке ие адамдар құрған қателікке ұшырауға болатын институттар деп қарастырады (көптегендер алғашқы төрт кеңестің догматикалық шешімдері осылай болды деп есептейді).

Кеңестің құжаттары

Шіркеу кеңестері бастапқыда бюрократиялық шаралар болды. Жазбаша құжаттар айналымға енгізілді, сөздер айтылып, оларға жауаптар берілді, дауыс беру жүргізілді, соңында ресми құжаттар жарияланып, таратылды. Ерестердің сенімдері туралы бізге белгілі көптеген мәліметтер кеңестерде жоққа шығару үшін келтірілген құжаттардан немесе осы жоққа шығаруларға негізделген қорытындылардан алынған. Көптеген кеңестер доктриналық мәселелермен ғана емес, сонымен қатар тәртіптік мәселелермен де айналысты, олар канондарда ("заңдарда") шешілді. Шіркеу кеңестерінің канондарын зерттеу – канондық құқықтың дамуының негізі, әсіресе өзара қайшы болып көрінетін канондарды үйлестіру немесе олардың арасындағы басымдықтарды анықтау. Канондар доктриналық тұжырымдамалар мен тәртіптік шаралардан тұрады. Көптеген шіркеу кеңестері мен жергілікті синодтар маңызды доктриналық қиындықтармен қатар, дереу тәртіптік мәселелерді де қарастырды. Шығыс православиесі доктриналық канондарды догматикалық деп санайды және олардың барлық шіркеуге кез келген уақытта қолданылатынына сендіреді, ал тәртіптік канондар белгілі бір уақыт пен орынға қатысты болып, басқа жағдайларда қолданылуы мүмкін немесе қолданылмауы мүмкін.

Бірінші экуменикалық кеңестердің мән-жайы

Католик және Шығыс Православ шіркеулері толық немесе ішінара экуменикалық деп таныған жеті собордың барлығын Рим императоры шақырған. Император оларға бүкіл Рим империясында заңды мәртебе берді. Олардың барлығы Рим империясының шығыс бөлігінде өткізілді. Рим епискобы (өзін төртінші ғасырдың соңынан бастап «папа» деп атады) кейбір кеңестерге өкілдерін жіберсе де, өзі қатыспады. Шіркеу кеңестері дәстүрлі болды, ал экуменикалық кеңестер христиан діні заңдылыққа енгенге дейін империяда өткен бұрынғы кеңестердің (синодтар деп те аталады) жалғасы болды. Бұларға Иерусалим кеңесі (шамамен 50 ж.), Рим кеңесі (155 ж.), Римнің екінші кеңесі (193 ж.), Ефес кеңесі (193 ж.), Карфаген кеңесі (251 ж.), Икония кеңесі (258 ж.), Антиохия кеңесі (264 ж.), Арабия кеңесі (246–247 жж.), Эльвира кеңесі (306 ж.), Карфаген кеңесі (311 ж.), Нео-Кесария синоды (шамамен 314 ж.), Анкира кеңесі (314 ж.) және Арль кеңесі (314 ж.) кіреді. Шығыс және Батыс тарапынан экуменикалық деп танылған алғашқы жеті кеңес, сондай-ақ мұндай мойындаудан бас тартқан бірнеше кеңес Византия императорлары шақырып өткізді. Бірінші мыңжылдықта несториандық немесе диофизит сияқты түрлі теологиялық және саяси айырмашылықтар Ефес және Халкидон сияқты кеңестерден кейін Шіркеудің бір бөлігінің бөлінуіне себеп болды, бірақ экуменикалық деп танылған кеңестер өткізіліп тұрды. 754 жылы Анадолиядағы Халкидонға жақын орналасқан император сарайында өткен Иерия кеңесіне Византия императоры Константин V шақырды. Оған 338 епископ қатысты, олар оны жетінші экуменикалық кеңес деп есептеді. Никейдің екінші кеңесі, Иерия кеңесін жойған, император V Леонның басшылығымен 815 жылы Константинопольде өткен синодта өзі де жойылды. Константинополь патриархы I Теодоттың төрағалығымен өткен бұл синод Иерия кеңесін жетінші экуменикалық кеңес деп жариялады, бірақ Иерия кеңесі император шақырып, екіншісі растағанмен және ол Шығыста өткеніне қарамастан, кейіннен экуменикалық деп саналудан қалды. Сол сияқты, 449 жылы Анадолияда өткен Ефестің екінші кеңесін Византия императоры II Теодосий шақырды және Халкидон кеңесі оны жойғанмен, Халкидон кеңесін жойған император Василиск бекітті. Бұл кеңес те экуменикалық кеңес деп саналудан қалды.

Of the seven councils recognised in whole or in part by both the Catholic and the Eastern Orthodox Church as ecumenical, all were called by a Roman emperor. The emperor gave them legal status within the entire Roman Empire. All were held in the eastern part of the Roman Empire. The bishop of Rome (self styled as "pope" since the end of the fourth century) did not attend, although he sent legates to some of them. Church councils were traditional and the ecumenical councils were a continuation of earlier councils (also known as synods) held in the Empire before Christianity was made legal. These include the Council of Jerusalem (c. 50), the Council of Rome (155), the Second Council of Rome (193), the Council of Ephesus (193), the Council of Carthage (251), the Council of Iconium (258), the Council of Antioch (264), the Councils of Arabia (246–247), the Council of Elvira (306), the Council of Carthage (311), the Synod of Neo Caesarea (c. 314), the Council of Ancyra (314) and the Council of Arles (314). The first seven councils recognised in both East and West as ecumenical and several others to which such recognition is refused were called by the Byzantine emperors. In the first millennium, various theological and political differences such as Nestorianism or Dyophysitism caused parts of the Church to separate after councils such as those of Ephesus and Chalcedon, but councils recognised as ecumenical continued to be held. The Council of Hieria of 754, held at the imperial palace of that name close to Chalcedon in Anatolia, was summoned by Byzantine Emperor Constantine V and was attended by 338 bishops, who regarded it as the seventh ecumenical council. The Second Council of Nicaea, which annulled that of Hieria, was itself annulled at the synod held in 815 in Constantinople under Emperor Leo V. This synod, presided over by Patriarch Theodotus I of Constantinople, declared the Council of Hieria to be the seventh ecumenical council, but, although the Council of Hieria was called by an emperor and confirmed by another, and although it was held in the East, it later ceased to be considered ecumenical. Similarly, the Second Council of Ephesus of 449, also held in Anatolia, was called by the Byzantine Emperor Theodosius II and, though annulled by the Council of Chalcedon, was confirmed by Emperor Basiliscus, who annulled the Council of Chalcedon. This too ceased to be considered an ecumenical council.

Католиктердің бұл жағдайға қатысты көзқарасы

Католик шіркеуі экуменикалық кеңестің ілімінің жарамдылығын оның қайда өткізілгеніне немесе кез келген мемлекеттің алдын ала рұқсатын беруіне немесе бермеуіне, сондай-ақ заңды мәртебе беруіне ешқандай тәуелді деп есептемейді. Бұл 5 ғасырдағы епископтардың көзқарасына сай келеді, олар «шіркеудің сенімін және канондарын императордың рұқсатымен немесе рұқсатсыз өздерінің міндеті деп қарастырды» және «синодтық процестің патшалық сарайының христиандануынан бірнеше ғасыр бұрын пайда болғанын еске түсірудің қажеті жоқ еді». Католик шіркеуі бірінші Эфес кеңесінен кейін (одан кейін Несториандық ағылына байланысты Қасиетті Тақпен қарым-қатынасы үзілген шіркеулер қатыспады), Халкидон кеңесінен кейін (одан кейін Диофизиттерді мойындамаған шіркеулер қатыспады), екінші Никея кеңесінен кейін (одан кейін Шығыс православие шіркеуі қатыспады) және бесінші Латеран кеңесінен кейін (одан кейін протестантизмді ұстанған топтар қатыспады) өткен әртүрлі кеңестерді экуменикалық деп мойындайды. Католик шіркеуі мойындаған жиырма бір экуменикалық кеңестің кейбіреулері кейінірек ғана экуменикалық деп танылды. Мысалы, Константинопольдің бірінші шығыс кеңесі оның қаулылары Батыста да қабылданғанда ғана экуменикалық мәртебеге ие болды.

Бірінші жеті экуменикалық собор

Христиан діні тарихында алғашқы жеті экуменикалық собор, бірінші Никей соборы (325 ж.) мен екінші Никей соборы (787 ж.) ортодоксалды консенсусқа жету және христиан әлемін біріктіруге жасалған әрекетті көрсетеді. Толығымен немесе ішінара мойындалған алғашқы жеті экуменикалық собордың барлығын Шығыс Рим империясының императоры шақырды және барлығы Шығыс Рим империясында өтті, Рим, Александрия және Антиохияның өздерінің азаматтық провинцияларынан тыс жерлердегі билігін мойындады және Иерусалимге арнаулы құрмет көрсетті. Константинопольдің бірінші соборы (381) ариандық пен македониялықты жоққа шығарды, Мәсіхтің «Әкеден барлық уақыттан бұрын туылғанын» жариялады, Никейлік сенімді Киелі Рух және суға шомылу рәсіміне қатысты қайта қарады. Эфес соборы (431) несториандықты жоққа шығарды, Мәриямды «Теотокос» («Құдайды тудырушы», «Құдайды әкелуші», «Құдай анасы») деп жариялады, пелагиандықты жоққа шығарды және Никейлік сенімді қайта растады. Осы тізімдегі осы және келесі соборлардың барлығын Шығыс шіркеуінің барлығы мойындамайды. Эфестегі екінші собор (449 ж.) Евтихті оның сенімін білдірген өтінішіне сүйене отырып, православие деп қабылдады. Киррхтың Теодореті мен Эдессаның Ибасын қызметтен шеттетуге алып келді. Ибастың «Парсы Мариске» жазған хаты (мүмкін, дұрыс түсініксіздік тудырған атау, 421 және 456 жылдар аралығында Ардашир/Ктесифон епископы болған Католикус Дадиешуді алушы ретінде көрсетеді; осы хат кейіннен Үш тараудың бірі болды). Алғашында экуменикалық собор ретінде шақырылса да, бұл собор экуменикалық деп мойындалмайды және Халкидондықтар (католиктер, шығыс православиеліктері, протестанттар) оны «Жұртшыл собор» деп айыптайды. Халкидон соборы (451) Эвтихианның монофизит ілімін жоққа шығарды; Мәсіхтің екі табиғатының – адам және құдайлық табиғаттың гипостаздық бірігін сипаттаған Халкидондық сенімді қабылдады; 449 жылы қызметтен шеттетуге ұшырағандарды, соның ішінде Киррхтың Теодоретін қайта қызметке орнатты. Эдессалық Ибасты оның резиденциясына қайтарды және оның хатын оқығаннан кейін оны кінәсіз деп жариялады. Александрияның Диоскорын қызметтен шеттетуге алып келді; Константинополь және Иерусалим епископтықтарын патриархаттар мәртебесіне көтерді. Бұл Англиялық қауымның ашық мойындаған соңғы соборы болып табылады. Бұл соборды Шығыс православие шіркеулері қабылдамайды. Эфестегі үшінші собор (475) Халкидон соборы мен әсіресе Леоның Томын жоққа шығарған император Базилисктің энцикликасын ратификациялады. Бұл соборды тек Шығыс православие шіркеулері мойындайды, бірақ Халкидондықтар (католиктер, шығыс православиеліктері, протестанттар) мойындамайды. Осы тізімдегі келесі соборлардың барлығын Шығыс православие шіркеулері қабылдамайды немесе кем дегенде ашық түрде растамайды. Константинопольдің екінші соборы (553) Үш тарауды несториандық деп таныды, Оригендікті айыптады және теопаскит формуласын бекітті. Константинопольдің үшінші соборы (680–681) монотелитизм мен моноэнергизмді жоққа шығарды. Quinisext соборы, сондай-ақ Trullo (692) соборы деп те аталады, тәртіп мәселелерін қарастырды (5-ші және 6-шы соборларға түзету ретінде). Бұл собордың экуменикалық мәртебесін Батыс шіркеулері жоққа шығарды. Никейдің екінші соборы (787) иконаларға құрмет көрсетуді қалпына келтірді (754 жылы Иерия соборымен айыпталды) және иконаларды жоққа шығаруды жоққа шығарды.

In the history of Christianity, the first seven ecumenical councils, from the First Council of Nicaea (325) to the Second Council of Nicaea (787), represent an attempt to reach an orthodox consensus and to unify Christendom. All of the original seven ecumenical councils as recognized in whole or in part were called by an emperor of the Eastern Roman Empire and all were held in the Eastern Roman Empire, recognised authority of the sees of Rome, Alexandria and Antioch outside their own civil provinces and granted the see of Jerusalem a position of honour. The First Council of Constantinople (381) repudiated Arianism and Macedonianism, declared that Christ is "born of the Father before all time", revised the Nicene Creed in regard to the Holy Spirit and water baptism. The Council of Ephesus (431) repudiated Nestorianism, proclaimed the Virgin Mary as the Theotokos ("Birth giver to God", "God bearer", "Mother of God"), repudiated Pelagianism, and reaffirmed the Nicene Creed. This and all the following councils in this list are not recognised by all of the Church of the East. The Second Council of Ephesus (449) received Eutyches as orthodox based on his petition outlining his confession of faith. Deposed Theodoret of Cyrrhus and Ibas of Edessa. Condemned Ibas's Letter to "Maris the Persian" (possibly a misunderstood title, indicating as the receiver a certain Catholicus Dadyeshu, bishop of Ardashir/Ctesiphon between 421 and 456; this same letter later became one of the Three Chapters). Though originally convened as an ecumenical council, this council is not recognised as ecumenical and is denounced as a Robber Council by the Chalcedonians (Catholics, Eastern Orthodox, Protestants). The Council of Chalcedon (451) repudiated the Eutychian doctrine of monophysitism; adopted the Chalcedonian Creed, which described the hypostatic union of the two natures of Christ, human and divine; reinstated those deposed in 449 including Theodoret of Cyrus. Restored Ibas of Edessa to his see and declared him innocent upon reading his letter. Deposed Dioscorus of Alexandria; and elevated the bishoprics of Constantinople and Jerusalem to the status of patriarchates. This is also the last council explicitly recognised by the Anglican Communion. This council is rejected by Oriental Orthodox churches. The Third Council of Ephesus (475) ratified an encyclical of Emperor Basiliscus which repudiated the Council of Chalcedon and particularly the Tome of Leo. This council is recognised only by Oriental Orthodox churches, but is not recognised by the Chalcedonians (Catholics, Eastern Orthodox, Protestants). All the following councils in this list are rejected or at least not explicitly affirmed by Oriental Orthodox churches. The Second Council of Constantinople (553) repudiated the Three Chapters as Nestorian, condemned Origenism, and decreed the theopaschite formula. The Third Council of Constantinople (680–681) repudiated monothelitism and monoenergism. The Quinisext Council, also called Council in Trullo (692) addressed matters of discipline (in amendment to the 5th and 6th councils). The ecumenical status of this council was repudiated by the Western churches. The Second Council of Nicaea (787) restored the veneration of icons (condemned at the Council of Hieria, 754) and repudiated iconoclasm.

Католик шіркеуінде экуменикалық деп танылған басқа кеңестер

11 ғасырда Католик шіркеуінде жеті собор экуменикалық деп танылды. Кейін, папа Григорий VII (1073-1085) тұсында, инвеституралық дау кезінде канонистер 869-870 жылдарғы Константинополь соборының 22-ші канонындағы, дін қызметкерлерін тағайындауда мирянның ықпалын тиымдаған ережені келтіріп, осы соборды экуменикалық собор деңгейіне көтерді. Төртінші Константинополь (католик) соборы (869-870) Константинополь патриархы I Фотийді биліктен тоғытып, оның ізашары Әулие Игнатийді қалпына келтірді. Фотий бұған дейін Папа тарапынан биліктен тоғытылған еді, және осы соборда Константинополь шіркеуі осы әрекетке келісті. Бірінші Латеран соборы (1123) епископтарды қызметке тағайындау және осы мәселеде Киелі Рим императорының рөлін қарастырды. Екінші Латеран соборы (1139) Латеран I-ді қайта растап, дін қызметкерлерінің тәртібін (дін қызметкерлерінің бойдақ болуы, киім киюі) қарастырды. Латеранның үшінші соборы (1179) папа сайлауын кардиналдармен шектеді, симонияны айыптады және дін қызметкерлеріне қатысты ең төменгі жас шағын белгіледі (епископтар үшін отыз жас). Латеранның төртінші соборы (1215) транссубстанциацияны анықтады, папалық басымдық және дін қызметкерлерінің тәртібін қарастырды. Лионның бірінші соборы (1245) император Фридрих II-нің биліктен алынғанын жариялады және Киелі жерді қолдау үшін алым енгізді. Лионның екінші соборы (1274) Шығыс шіркеулерімен қайта бірігуге тырысты, тазару туралы ілімді анықтады, францискан және доминикан ордендерін бекітті, крест жорықтарын қолдау үшін ондықтанды және конклав процедураларын бекітті. 1311-1312 жылдарғы Виен соборы Темплерлер орденін таратып жіберді. 1409 жылғы Пиза соборы Ұлы Батыс Шілігін шешуге тырысты. Бұл собор нөмірленбеген, себебі оны папа шақырмаған және оның нәтижесі Констанцта жоққа шығарылды. Констанц соборы (1414-1418) Ұлы Батыс Шілігін шешіп, Иоанн Густы айыптады. Католик шіркеуі Антипапа Иоанн XXIII билігімен өткен Констанц соборының алғашқы сессияларын жарамсыз деп жариялады, оның ішінде танымал Haec Sancta Synodus жарлығы болды, ол реформалық соборлық қозғалыстың ең жоғары нүктесін білдірді. Кейіннен Сикст IV папасы собордың жарлықтарын жойды. Сиена соборы (1423-1424) шіркеу реформасын қарастырды. Шапшаң таратылғандықтан нөмірленбеген. Базель, Феррара және Флоренция соборлары (1431-1445) шіркеу реформасын және Шығыс шіркеулерімен қайта бірігуді қарастырды, бірақ екі топқа бөлінді. Базельде қалған әкелер консилиаризмнің шыңына жетті. Флоренциядағы әкелер әртүрлі Шығыс шіркеулерімен және уақытша Шығыс православие шіркеуімен бірікті. Латеранның бесінші соборы (1512-1517) шіркеу реформасын қарастырды. Трент соборы (1545-1563, үзілістермен) шіркеу реформасын қарастырды және протестантизмді жоққа шығарды, Киелі кітаптың рөлі мен канонын және жеті тағамдық рәсімді анықтады, сондай-ақ дін қызметкерлерінің тәртібі мен білімін күшейтті. Контрреформацияның басталу оқиғасы деп есептеледі. Уақытша лютерандық делегаттар қатысты. Бірінші Ватикан соборы (1869-1870) шіркеуді басқарудағы папаның басымдығын және оның қатесіздігін анықтады, рационализмді, материализмді және атеизмді жоққа шығарды, аянды, жазбаларды түсіндіруді және сенім мен ақылдың қарым-қатынасын қарастырды. Екінші Ватикан соборы (1962-1965) шіркеу мен оның қазіргі әлеммен қарым-қатынасына, соның ішінде литургия мен экуменизмге қатысты пастырлық және тәртіптік мәселелерді қарастырды.

As late as the 11th century, seven councils were recognised as ecumenical in the Catholic Church. Then, in the time of Pope Gregory VII (1073–1085), canonists who in the Investiture Controversy quoted the prohibition in canon 22 of the Council of Constantinople of 869–870 against laymen influencing the appointment of prelates elevated this council to the rank of ecumenical council. Fourth Council of Constantinople (Catholic) (869–870) deposed Patriarch Photios I of Constantinople as an usurper and reinstated his predecessor Saint Ignatius. Photius had already been declared deposed by the Pope, an act to which the See of Constantinople acquiesced at this council. First Council of the Lateran (1123) addressed investment of bishops and the Holy Roman Emperor's role therein. Second Council of the Lateran (1139) reaffirmed Lateran I and addressed clerical discipline (clerical celibacy, dress). Third Council of the Lateran (1179) restricted papal election to the cardinals, condemned simony, and introduced minimum ages for ordination (thirty for bishops). Fourth Council of the Lateran (1215) defined transubstantiation, addressed papal primacy and clerical discipline. First Council of Lyon (1245) proclaimed the deposition of Emperor Frederick II and instituted a levy to support the Holy Land. Second Council of Lyon (1274) attempted reunion with the Eastern churches, defined teaching on purgatory, approved Franciscan and Dominican orders, a tithe to support crusades, and conclave procedures. Council of Vienne (1311–1312) disbanded the Knights Templar. Council of Pisa (1409) attempted to solve the Great Western Schism. The council is not numbered because it was not convened by a pope and its outcome was repudiated at Constance. Council of Constance (1414–1418) resolved the Great Western Schism and condemned John Hus. The Catholic Church declared invalid the first sessions of the Council of Constance, gathered under the authority of Antipope John XXIII, which included the famous decree Haec Sancta Synodus, which marked the high water mark of the conciliar movement of reform. Decrees of the council later annulled by Pope Sixtus IV. Council of Siena (1423–1424) addressed church reform. Not numbered as it was swiftly disbanded. Council of Basel, Ferrara and Florence (1431–1445) addressed church reform and reunion with the Eastern Churches but split into two parties. The fathers remaining at Basel became the apogee of conciliarism. The fathers at Florence achieved union with various Eastern Churches and temporarily with the Eastern Orthodox Church. Fifth Council of the Lateran (1512–1517) addressed church reform. Council of Trent (1545–1563, with interruptions) addressed church reform and repudiated Protestantism, defined the role and canon of Scripture and the seven sacraments, and strengthened clerical discipline and education. Considered the founding event of the Counter Reformation. Temporarily attended by Lutheran delegates. First Council of the Vatican (1869–1870) defined the Pope's primacy in church governance and his infallibility, repudiated rationalism, materialism and atheism, addressed revelation, interpretation of scripture and the relationship of faith and reason. Second Council of the Vatican (1962–1965) addressed pastoral and disciplinary issues dealing with the Church and its relation to the modern world, including liturgy and ecumenism.

Кейбір шығыс православиелік шіркеулер экуменикалық деп таныған басқа кеңестер

Шығыс православиелік катехизистер жеті экуменикалық кеңес бар екенін және жеті экуменикалық кеңес үшін арналған мереке күндері бар екенін үйретеді. Дегенмен, кейбір шығыс православиеліктер 879–880 жылдардағы Константинополь кеңесін, 1341–1351 жылдардағы Константинополь кеңесін және 1672 жылғы Иерусалим кеңесін де экуменикалық деп санайды: Труллодағы кеңес (692 ж.) – христиан шіркеуінің әртүрлі бөліктеріндегі ритуалдарды сақтау және дін қызметкерлерінің тәртібі туралы пікірталас. Төртінші Константинополь соборы (879–880) Фотийді Константинополь шіркеуіне қалпына келтірді. Бұл Игнатийдің қайтысынан кейін және папаның келісімімен болды. Константинопольдің бесінші кеңесі (1341–1351) Григорий Паламаның ісихаздық теологиясын бекітті және Семинаралық Барлаамды айыптады. Яссы Синоды (1642) Петр Могиланың «Expositio fidei» (Иман мәлімдемесі, сондай-ақ Православиелік мойындау) еңбегін қарастырып, түзетулер енгізді. Иерусалим Синоды (1672) православиені католик және протестанттыққа қатысты анықтады, православиелік Киелі кітап канонын белгіледі. Константинополь Синоды (1872) православие бірлігіндегі ұлтшылдық немесе филетизм мәселесін қарастырды. Бұл кеңестердің шешімдерінің ортодоксалдығы мойындалғанмен, оларға ресми экуменикалық мәртебе берілуі екіталай, сондықтан Шығыс православиеліктері арасында жеті кеңес экуменикалық деп танылады. 2016 жылғы Пан-православиелік кеңес Шығыс православиесінің алдында тұрған бірнеше мәселе бойынша пікірсайыстардан кейін кейде «Сегізінші Экуменикалық кеңес» деп аталды, бірақ барлық автокефальді шіркеулер қатыспады. Шығыс православие шіркеуі 7-ші экуменикалық кеңестен бері көптеген міндетті және қатесіз кеңестер өткізді. Жалпы алғанда, барлық автокефальді патриархтар қол қойған кез келген кеңес қатесіз деп есептеледі. Православиеде қатесіз кеңес мәртебесіне жеткізетін мұндай қол қою кеңесте немесе кейінірек жасалуы мүмкін.

Кеңестерді қабылдау

Кейбір протестанттар бүкіл христиан дінінің ілімін бекітетін экуменикалық кеңес тұжырымын қабылдамаса да, католиктер, лютерандар, англикандар, методистер, шығыс православие және шығыс православие шіркеулері экуменикалық кеңестердің билігін принцип бойынша мойындайды. Олардың арасындағы ерекшелік – қай кеңестерді қабылдайтында және кеңес "экуменикалық" деп есептелуі үшін қандай шарттар қажеттілігінде. Папалықтың экуменикалық кеңестердің жарамдылығына қатысты қарым-қатынасы – католицизм мен шығыс православие шіркеулері арасындағы даудың түпкі себебі болып табылады. Католик шіркеуі папаның мойындауын кеңесті экуменикалық деп танудың қажетті шарты санайды; ал шығыс православие шіркеуі Рим епискобының (папаның) келісімін басқа патриархтардың келісімімен шамалас деп қарастырады. Кейбіреулер пентархияның бес патриархының барлығы қатысқан жағдайда ғана кеңес экуменикалық болады деген пікірде. Ал басқалары бұл теорияны бірінші экуменикалық кеңес кезінде Константинополь және Иерусалим патриархтарының болмауына байланысты жоққа шығарады.

Католик шіркеуі

Католик және Шығыс православие шіркеулері шіркеудің алғашқы ғасырларында жеті кеңесті мойындайды, бірақ католиктер кейінірек Папа шақырған немесе бекіткен он төрт кеңесті де мойындайды. 1433 жылы Киелі Рим императоры болуға тиіс болған неміс патшасы Сигизмундтың ұсынысымен, Констанс кеңесі 1414 жылы паптық таққа таласқан үш адамның бірі, Иоанн XXIII антипапасы шақырды, ал 1415 жылы Рим папасы Григорий XII қайтадан шақырды. Флоренция кеңесі – Шығыс тарапынан қабылданбағанына қарамастан, экуменикалық кеңес ретінде танылған кеңеске мысал, өйткені Эфес және Халкидон кеңестері Шығыс және Орталық православие шіркеулері тарапынан қабылданбағанына қарамастан қабылданды. Католик шіркеуі экуменикалық кеңес – бұл епископтар алқасының (Рим епискобы оның маңызды бөлігі) бүкіл шіркеу үстінен жоғарғы және толық билігін салтанатты түрде жүзеге асыру үшін өткізілетін жиналыс деп үйретеді. Оның пікірінше, «Петірдің ізбасары растамаған немесе кем дегенде мойындамаған экуменикалық кеңес болған емес». Оның қазіргі канондық заңы экуменикалық кеңесті Папаның жеке өзі немесе өкілі арқылы шақыруын және төрағалық етуін талап етеді, сондай-ақ ол күн тәртібін белгілеуге тиіс; бірақ шіркеу өткен экуменикалық кеңестердің барлығы осы қағидаларды сақтады деп мәлімдемейді, тек Папаның растауы немесе кем дегенде мойындауы әрқашан қажет болды деп мәлімдейді және Константинопольдің бірінші кеңесінде (381) қабылданған Никеялық иман жолының нұсқасын Рим шіркеуі тек жетпіс жылдан кейін, 451 жылы қабылдады.

Шығыс православиесі

Шығыс православиесі үш экуменикалық соборды – Никеяның бірінші соборын, Константинопольдің бірінші соборын және Ефес соборын қабылдайды. Халкидондық иманның қалыптасуы Александрия және Сирия шіркеулерінде жарылысқа себеп болды. 20-шы ғасырдың ортасы мен соңында Шығыс православиесі және Католик шіркеуі арасындағы келісуге бағытталған әрекеттер ортақ христологиялық мәлімдемелерге әкелді. Шығыс және шығыс шіркеулері экуменикалық қозғалыстың нәтижесінде келісуге жұмыс істеп келеді. Шығыс православиеліктері Халкидон соборында қалыптасқан екі табиғаттың диофизит формуласы, «Құдай Сөзінің бір денеленген табиғаты» (Византия грекше: Mia physis tou theou logou sarkousomene) миафизит формуласынан кем деп санайды және Халкидонның өзінің мәжілістері императорлық саясатпен шақырылған деп есептейді. Александрия шіркеуі, негізгі Шығыс православиелік ұйым, соборда өздерінің Папасы Александриялық Диоскордың қызметтен алынуынан кейін, сонда жеткіліксіз өкілдік етілгенін сезінді.

Шығыс шіркеуі

Шығыс шіркеуі екі жоғары кеңесті, Никеяның бірінші кеңесі мен Константинополдің бірінші кеңесін, сондай-ақ 410 жылы Селеукия-Ктесифон кеңесінен басталатын өздерінің ұлттық кеңестерінің қатарын қабылдайды. Мәриямның Құдай анасы ретінде бекітілуі Шығыс шіркеуінде бөлініске әкелді, ол қазір Ассириялық Шығыс шіркеуі мен Ежелгі Шығыс шіркеуіне бөлінген, ал Халдейлік католик шіркеуі 16 ғасырда Риммен толық бірлікке келді. Папа Иоанн Павел II және Ассириялық патриарх Мар Динкха IV арасындағы кездесулер 1994 жылдың 11 қарашасында "Бақытты Мариям дүниеге әкелген адамзат әрқашан Құдайдың Ұлының өзі болды" деген ортақ христологиялық мәлімдемеге қол жеткізді. Екі тарап та Ассириялық шіркеудің Мәриямды "Құдай және Құтқарушымыз Мәсіхтің Анасы" деп дұғалауын, сондай-ақ Католик шіркеуінің "Құдайдың Анасы" және "Мәсіхтің Анасы" деп атауын бірдей сенімнің дұрыс және заңды көрінісі ретінде мойындады.

Лютеран шіркеулері

Лютерандық дүниежүзілік федерация Константинопольдің Экуменикалық Патриархымен экуменикалық диалогтарда алғашқы жеті кеңестің барлығын экуменикалық және авторитетті деп мойындады. Ол былай үйретеді:
Православтық және лютерандық шіркеулердің екеуі де, шіркеудің экуменикалық кеңестерінде елшілік билік жүзеге асырылғанын, ал епископтардың Киелі Рухтың нұры мен даңқы арқылы жауапкершілік атқарғанын қуаттайды. Экуменикалық кеңестер – Құдайдың шіркеуге сыйлаған ерекше нығметі және ғасырлар бойы сақталған авторитетті мұра. Киелі Рух экуменикалық кеңестер арқылы шіркеуді қасиеттілерге берілген иманды сақтауға және жеткізуге жетеледі. Олар пайғамбарлық және елшілік шындықты жеткізіп, өз заманының адалсыздарына қарсы тұрып, шіркеулердің бірлігін қорғады.

Басқа протестанттық конфессиялар

Кейбіреулер, соның ішінде кейбір фундаменталистік христиандар, экуменикалық соборларды басқа себептермен айыптайды. Протестанттар арасындағы тәуелсіздік немесе қауымдық басқару жүйесі кез келген үкіметтік құрылымды немесе жергілікті қауымдардан жоғары міндетті билікті қабылдамауды білдіруі мүмкін; сондықтан осы соборлардың шешімдеріне сәйкестік тек қана ерікті болып есептеледі және соборлар тек осы доктриналар Құдай Сөзінен алынған жағдайда ғана міндетті болып саналады. Осы шіркеулердің көпшілігі Құдай Сөзінің авторларынан басқа ешкімнің басқа христиандарды бастапқы, құдайлық билікпен тікелей басқара алмайды деген пікірді қабылдамайды; Жаңа Өсиеттен кейін, олардың пікірінше, аян беру есіктері жабылып, соборлар тек кеңес немесе басшылық бере алады, бірақ билікке ие емес. Олар Құдай Сөзінің бекітілген жинағына жатпайтын жаңа доктриналарды, шіркеу соборлары немесе соңғы пайғамбарлар ұсынған жағдайда да, мүмкін емес және қажетсіз деп санайды. Католик және Православ шіркеулерінің осы ұстанымға қарсылығы Құдай Сөзінің каноны осы соборлармен бекітілгенін көрсетеді. Олардың қорытындысы бойынша, бұл заңды емес органның заңды деп саналатын көзді белгілеуіне алып келетін логикалық қайшылыққа ұшыратады.

Троицаға сенбейтін топтар

Экуменикалық кеңестер Троицаға сенбейтін шіркеулер, мысалы, Иса Мәсіхтің соңғы күнгі қасиеттілері шіркеуі (және соңғы күнгі қасиеттілер қозғалысының ішіндегі басқа да тармақтары), Христадельфиандар, Ехоба куәгерлері, Құдайдың шіркеуі (жеті күн), олардың ізбасарлары және унитариандар тарапынан мойындалмайды. Олар экуменикалық кеңестерді доктринаны орнатуға жасалған қате адамдық тырастыру ретінде, ал аян арқылы емес, пікірсайыс арқылы догмаларды анықтау әрекеті ретінде қарастырады.