Кіріспе

Соңғы Византия императорының інісі (1407–1470), Андроник II-нің ұлы, 14 ғасырдың басында. Димитрий Палеолог (Δημήτριος Παλαιολόγος; 1407–1470) – 1449 жылдан Морея деспоты, оның інісі Томаспен бірге, деспоттық құлағанға дейін 1460 жылға дейін биледі. Димитрий мен Томас Византия императоры Мануил II Палеологтың ұлдары және соңғы екі император Иоанн VIII мен Константин XI-нің інілері болды. Димитрийдің ағаларымен қарым-қатынасы қиын болды, ол олармен жиі дауласатын, көбінесе Димитрийдің өзін ең үлкені деп жариялап, императорлық таққа талап етуіне байланысты. 1437 жылы Димитрий ағасы Иоанн VIII-ге Флоренция кеңесіне қатысты, кеңестің басты мақсаты Рим католик және Шығыс православие шіркеулерін біріктіру болды, соның арқасында Батыс Еуропа мұңайған Византия империясына әскери көмек көрсетуге көбірек бейімделуі мүмкін еді. Димитрий шіркеулердің бірігуіне қарсы болғанымен, Иоанн оны өзі болмағанда шығыста қалдыруға батыл болмағандықтан, оны өзімен бірге алып келді. Димитрий екі рет таққа талап етуге тырысты, алғаш рет 1442 жылы Османдықтардың қолдауымен, содан кейін 1448 жылы Иоанн VIII қайтыс болғаннан кейін император деп жариялануға үміттенді. Екі әрекеті де сәтсіз аяқталды, ал 1449 жылы Димитрий жаңа император, оның ағасы Константин XI тарапынан Морея деспоты деп жарияланды. Иоанн VIII Димитрийдің кіші інісі Томасты Морея деспоты етіп тағайындаған еді, ал Константин енді олардың бірлесіп билеуін қалады. Екі деспоттың арасында ынтымақтастық орнату қиын болды және олар жиі дауласып, келіспеушіліктер тудырды. Константинопольдің құлауынан кейін, Константин XI-нің өлімі мен 1453 жылғы 29 мамырда Византия империясының аяқталуынан кейін, Осман сұлтаны Мехмед II Томасқа және Димитрийге Мореяда Осман вассалдары ретінде билік етуді жалғастыруға рұқсат берді. Ол өзін ешқашан император деп жарияламаса да, Мореялықтардың кейбіреулері Константиннің ең үлкен інісі Димитрийді Константиннің мұрагері деп жариялауды қалады. Томас кішкентай деспоттықтан империяны қайта құру науқанының бастапқы нүктесін жасауға үміттенді, Папалықтың және Батыс Еуропаның қолдауын алуды көздеді. Томас пен Димитрий арасындағы үнемі келіспеушіліктер, Димитрий Османдықтарды қолдағандықтан, Мехмедтің 1460 жылы Мореяны басып алуына және жаулап алуына әкелді. Томас жер аударылып кетсе, Димитрий деспоттықтың астанасы Мистраста тұтқындалды және 1460 жылғы 29 мамырда, Константинопольдің құлауынан кейін жеті жыл өткен соң Османдықтарға берілді. Мореяны жоғалтқаны үшін өтемақы ретінде Мехмед Димитрийге Фракиядағы жерлер мен кейбір аралдар берді, бұл Димитрийге 1467 жылы жерінен және кірісінен айырылғанға дейін салыстырмалы түрде жайлы өмір сүруге мүмкіндік берді, оның інісіне қарсы айыптаулар орын алды. Одан кейін сұлтан оған Адрианопольде жер берді, онда ол әйелі, Феодора Асанинамен бірге өмір сүрді. 1469 жылы Эдирнеде қызы және жалғыз баласы Елена (1460 жылы Сұлтан Мехмед II оны әйелі ретінде алған) қайтыс болғаннан кейін, Димитрий зейнетке шығып, монах болды және бір жылдан кейін 1470 жылы қайтыс болды.

Ерте өмір

Византия империясы 14 ғасыр бойы бөлініп, шашыраған кезде, Палеолог әулетінің императорлары қалған иеліктерін сақтап қалудың жалғыз жолы – оларды қорғауға және басқаруға арналған аппанаж ретінде, деспот атағын алған ұлдарына беру екенін сезінді. Император Мануил II Палеологтың (1391–1425) балалық шағынан аман қалған алты ұлы болды. Мануилдің ең үлкен аман қалған ұлы, Иоанн, императордың орнына тағайындалды және оның өлімінен кейін жалғыз император болып табылуы белгіленді. Екінші ұлы, Федор, Морея деспоты болып тағайындалды, ал үшіншісі, Андроник, 1408 жылы сегіз жасында Фессалоники деспоты болды. Мануилдің кіші ұлдары, Константин, Димитрий (1407 жылы туған) және Фома Константинопольде қалды, себебі оларға жер беруге жеткіліксіз қаражат болды. Кіші балалары – Федор, Андроник, Константин, Димитрий және Фома жиі Порфирогенеттің (“күлгін түсті туған”; әкесі билік еткен кезде император сарайында туған) ерекшелігімен сипатталды, бұл ерекшелік император Иоаннға тән болмады. Палеологтардың ағайындық қарым-қатынасы әрдайым жақсы болған жоқ. Жасы келген Иоанн мен Константин бір-бірімен жақсы тіл табысқан сияқты, бірақ Константин мен кіші Димитрий және Фома арасындағы қарым-қатынас мұндай достық болған жоқ. 1422 жылы Мануил Димитрийді Лемнос аралының деспоты етіп тағайындады; алайда, ол қанағаттанбады және аралда тұрудан бас тартты, орнына 1423 жылы бауырларынан қорғаныс іздеу сылтауымен Венгрия королі Сигизмундтың сарайына қашты. Димитрий 1427 жылға дейін Константинопольге оралмады. 1437 жылы Иоанн, енді император Иоанн VIII, православие және католик шіркеулерін біріктіру үшін Флоренция кеңесіне қатысу үшін Константинопольден кетті, соның арқасында Батыс Еуропаны құлап бара жатқан империясын Осман империясының қатерінен қорғауға шақыруды үміттенеді. Иоанн өзінің ең сенімді бауыры және ізбасары Константинді Константинопольде регент етіп қалдырды. Димитрий көптеген көрнекті византиялық ақсүйектермен және шіркеу қызметкерлерімен (Константинополь патриархы Иосиф II-ні қоса) бірге Иоаннмен Италияға сапар шекті. Димитрий православие және католик шіркеулерін қайта біріктіру жоспарларына қатаң қарсы болғанымен, ол бұрыннан-ақ тәуелсіздікке ұмтылыс танытқан, Осман империясының қолдауымен император болуға ниеттенген және император болмаған кезде Константинопольде немесе Лемноста қалуға сенімді болмады. Флоренция кеңесі шіркеулердің бірігуіне қол жеткізді, бірақ ол бірнеше жылға созылды және 1439 жылдың маусым айында аяқталды. Иоанн 1440 жылдың 1 ақпанында ғана Константинопольге оралды және оны Константин мен Димитрий (біраз бұрын оралған) ұйымдастырған салтанатты қабылдау күтіп тұрды, бірақ шіркеулердің біріктірілгені туралы жаңалық жалпы халық арасында наразылық пен ашу толқынын тудырды, олар Иоанн олардың дініне опасыздық жасады деп ойлады.

Император болуға ұмтылу

Регенттік қызмет мерзімі аяқталғаннан кейін Константин Мореяның басқа деспоттары (Константиннің бұрынғы иелігі), оның бауырлары Теодор мен Томас, оның қатысусыз да жақсы билік еткенін байқады және ол егер астанаға жақын болса, империяның мүддесіне тиімдірек қызмет ете алады деп ойлады. Димитрий енді Фракиядағы Месембрия қаласының маңындағы жерді басқарды, ал Константин өзі мен Димитрийтің орындарын ауыстыру туралы ойды қарастырды: Константин Месембрияның жаңа губернаторы болсын, ал Димитрий Мореяны алсын. Сондықтан Константин өзінің жақын кеңесшісі Георгий Сфранцесті Димитрийге де, Осман сұлтаны Мұрат II-ге де бұл идеяны ұсынуға жіберді, өйткені кез келген тағайындау туралы олармен кеңесу қажет болды. 1442 жылы Димитрий жаңа лауазымға тағайындалуға мүдделі болмады, оның орнына императорлық таққа көтерілуді көздеді. Ол Мұратпен келісім жасап, әскер жинады және өзін католик және православие шіркеулерінің бірігуіне қарсы күресшінің чемпионы ретінде көрсетті, бұл мәселені түріктер қолдады, содан соң өзінің бауыры Иоанн VIII-ге соғыс жариялады. Сфранцес Константиннің ұсынысын жеткізу үшін Димитрийге жеткенде, Димитрий Константинопольге шабуыл жасауға дайындалып жатқан еді. Қалаға төнген қауіп соншалықты зор болды, Иоанн VIII Константинді Мореядан шақырып алып, қаланың қорғанысын бақылауға бұйырды. 1442 жылдың сәуір айында Димитрий мен Османдықтар шабуылға кірісті, бірақ олар кері қайтарылды және Димитрий қысқа мерзімге түрмеге қамалды. 1443 жылдың наурыз айында Сфранцес Константиннің атынан Селимбрияның губернаторы болып тағайындалды. Селимбриядан Сфранцес пен Константин Димитрийдің әрекеттерін қадағалай алатын болды. Қараша айында Константин Селимбрияны Теодорға тапсырды, ол өз кезегінде Морея деспоты лауазымынан бас тартты, осылайша Константин мен Томас Мореяның жалғыз деспоттары болды. Теодор 1448 жылдың маусымында қайтыс болды, ал сол жылдың 31 қазанында император Иоанн VIII де дүниеден өтті. Таққа үміткерлер Константин, Димитрий және Томас болды. Иоанн мұрагерді ресми түрде тағайындамады, бірақ барлығы оның Константинге жақсы көретінін білді және соңында оның анасы Елена Драгаш (ол да Константинге жақсы көретін) еркі басым болды. Томас таққа таласпады, ал Димитрий, әрине, таласты, Константинопольге асығып барып, Константиннен бұрын астанаға жетті. Димитрийдің католик және православие шіркеулерінің бірігуіне қарсылығы көптеген адамдардың қолдауын алғанымен, Елена өзінің үлкен ұлы Константин келгенге дейін регенттік қызметін атқару құқығын сақтап қалды, осылайша Димитрийдің таққа қол жеткізу әрекетін тоқтатты. Томас Константиннің тағайындалуын қабылдады, ал Димитрий, ол көп ұзамай Константинді жаңа император деп жариялауға қосылды, оның ұсынысы қабылданбады. Көп ұзамай Сфранцес Мұрат II сұлтанына хабарлап, ол да тағайындалуға келісті.

Константинопольдің құлауы және алғашқы билік

Деметрийді астанадан және оның маңынан алып тастау үшін Константин Деметрийді Мореяның деспоты етіп тағайындады, ол Томаспен бірге деспотияны басқаратын болды. Деметрийге деспотияның номиналды астанасы Мистрас берілді және ол негізінен деспотияның оңтүстік және шығыс бөліктерін басқарды, ал Томас Коринф және солтүстік-батысты басқарды, Патрасты немесе Леонтариді кезекпен өзінің астанасы ретінде пайдаланды. Деспот ретінде қызмет еткен кезінде Деметрий деспотияны кеңейтуге тырысты, венециялық Кастри қамалын басып алды. Деметрий өзімен бірге ежелгі Асен әулетінен шыққан бір өкілді Мореяға алып келді, бұл әулет бір кезде Екінші Болгар Империясын басқарған. Деметрий Павел Асанның қызы Теодора Асанинаға үйленді. Теодораның ағасы Матфей Палеолог Асенді Деметрий Коринфтің губернаторы етіп тағайындады. Теодораға үйленер алдында Деметрий бір немесе екі рет үйленген болуы мүмкін. Оның бұрынғы некелерінен бала тумаған. Оның "бірінші" әйелі 1430 және 1435 жылдар аралығында Кантакузен Страбомиттің қызы болды. Оның "екінші" әйелі, мүмкін, Кантакузен Страбомиттің қызы Зоя Параспондиле болған және 1436 жылдың наурыз/сәуір айларында қайтыс болды. 1452 жылы Осман империясының Константинопольді қоршауына дайындық кезеңінде Константин XI Мореяға шұғыл хабар жіберіп, өз ағаларының біреуінің қаланы қорғауға көмектесу үшін күштерін әкелуін сұрады. Мореядан көмек келуіне жол бермеу үшін Мехмед II өзінің генералдарының бірі Турахан бейді (Мореяға екі рет шабуыл жасаған) жарым аралды қиратуға жіберді. Түрік шабуылын Матфей Палеолог Асен басқарған әскер тойтарды, бірақ бұл жеңіс Константинопольге көмек көрсету үшін тым кеш болды, ол 1453 жылдың 29 мамырында құлдырады. Константинополь құлағаннан кейін және Константин XI-нің оны қорғауда қаза тапқаннан кейін, жаңа Осман үкіметінің ең маңызды қауіптерінің бірі Константин XI-нің тірі қалған туыстарының бірі қолдаушылар тауып, империяны қайтарып алуға тырысуы болды. II Мехметтің бақытына орай, Мореядағы екі деспот тек мазасыздық тудырып, өздерінің атақтары мен жерлерін сақтауға рұқсат етілді. Константинополь құлағаннан кейін бірнеше ай өткен соң Томас пен Деметрийдің елшілері Адрианопольге келген кезде, султан аумақты берілмеуді талап етті, тек деспоттар жыл сайын 10 000 дукат алым төлеуі керек болды. Мореяның өмір сүруіне рұқсат берілгендіктен, көптеген Византиялық босқындар деспотияға қашып келді, бұл оны Византияның жер аударылған үкіметіне айналдырды. Осылай құтқарылған кейбір беделді адамдар мен сарай қызметкерлері тіпті Деметрийді, үлкен ағаны, Рим императоры және Константин XI-нің заңды мұрагері етіп жариялау идеясын көтерді. Томас та, Деметрий де өздерінің кішкентай деспотияларын империяны қалпына келтіру науқанының жиналу ортасы етуді қарастырған болуы мүмкін. Империяның қолында едәуір құнарлы және бай аумақ болғандықтан, империя Мореяда жандануы мүмкін деген үміт бір сәтте пайда болды. Алайда Томас пен Деметрий ешқашан ынтымақтаса алмады және түріктерге қарсы күреске дайындалудың орнына, өздерінің күштерін бір-бірімен күресуге жұмсады. Томас өмірінің көп бөлігін Мореяда, ал Деметрий өмірінің көп бөлігін басқа жерде өткізгендіктен, екі бауырлас жақсы таныс емес еді. Константинополь құлағаннан кейін көп ұзамай Мореядағы деспоттарға қарсы көтеріліс болды, оған жергілікті грек жер иелерінің әрекеттеріне наразы болған аймаққа көптеген албан иммигранттары себеп болды. Албандар Константин мен Теодор сияқты бұрынғы деспоттарды құрметтеген, бірақ қазіргі екі деспотты жек көріп, Константинопольден орталық биліктің болмауынан олар деспотияны өздеріне бағындыруға мүмкіндік тапты. Томас деспотының бір бөлігінде көтерілісшілер Ахаяның соңғы ханзадасының жезөкше ұлы Иоанн Асен Закарияны өздерінің басшысы деп жариялады, ал Деметрий деспотының бір бөлігінде көтерілістің басшысы Мануэль Кантакузен, Деметрий I Кантакузеннің немересі (1384 жылға дейін деспот болып қызмет еткен) және император Иоанн VI Кантакузеннің (1347–1354) шөбересі болды. Албандарды өздері жеңе алмай, деспоттар оларға көмектесетін жалғыз күш – Осман империясына жүгінді. Мехмед II деспотияның албандардың қолына түсуін және оның бақылауынан шығуын қаламай, 1453 жылдың желтоқсанында бүлікті басу үшін әскер жіберді. Көтеріліс 1454 жылдың қазан айына дейін толыққанды басылмады, ол кезде Тұрахан бей аймақтағы билікті нығайтуға көмектесу үшін келді. Мехмед көмек үшін Томас пен Деметрийден жыл сайын 12 000 дукатты, ал бұрынғы 10 000 дукатты талап етті.

Батыс көмегінің мүмкіндігі

Екеуі де сұлтан талап еткен соманы жинап бере алмады және олар саясаттарында келіспеді. Деметрий, екеуінің ішіндегі, болжамды түрде, көбірек есепке жүретіні, батыстан христиандық көмекке үмітін жоғалтқан болатын, түріктерді ынталандырудың жақсырақ жол екенін ойлады, ал Томас папалықтың Византия империясын қайта жаңғырту үшін крест жорығын шақыруы мүмкін деген үмітін сақтады. Томастың үміті бекер емес еді; Константинопольдің құлауы Батыс Еуропада да, Шығыстағы Византияның қалған азат территорияларында да қорқынышпен қарсы алынды. 1453 жылдың қыркүйегінде Папа Николай V «Etsi ecclesia Christi» деген крест жорығына шақырушы бұйрық шығарды, онда батыстағы христиандарды айқышқа мініп, Константинопольді қайтару үшін крест жорығына аттануға шақырды. Жауап ынталы болды; Еуропаның ең күшті және беделді билеушілері крест алуға асықты, соның ішінде 1454 жылдың ақпанында Бургундияның Филипп Жақсысы және 1455 жылдың қарашасында Арагон мен Неапольдің Альфонсо Магнаним. Альфонсо Осман империясына қарсы 50 000 сарбаз бен 400 кемемен жеке басшылық етуге уәде берді. Франкфуртта Киелі Рим императоры Фридрих III неміс князьдерінің кеңесін шақырып, 1456 жылы Османдықтардың қатты жеңіліске ұшыраған Венгрияға 40 000 сарбаз жіберуді ұсынды. Венгрия, Арагон, Бургундия және Киелі Рим империясының біріккен күштері Белградтағы жеңісті пайдаланса, Балқандағы Османдықтардың билігіне қауіп төнген болар еді. Османдықтар жақында болған албан көтерілісінде екі деспоттың мәртебесін бекіткеніне қарамастан, Византия территориясын қайта жаңғырту үшін Батыс көмегінің мүмкіндігіне қарсы тұру мүмкін емес болды. Томас 1456 жылы Батысқа Иоанн Аргиропулос және басқа да елшілерді жіберді, тіпті Деметрий, латындықтарға қарсы болғанымен, Батысқа қатысты көзқарасын жұмсартты. Деметрий Арагон мен Неапольдің Альфонсосымен әулет құру мүмкіндігін көтеріп, қызы Еленаның Альфонсоның немересіне үйленуін ұсынды. Флоренция соборына қатысты өз пікіріне қарамастан, Деметрий 1455 жылы Папа Николай V-нің орнын басып алған Папа Калликст III-ке өзінің елшісін жіберді; Флоренция соборының жақтасы Франкулиос Сервопулос. Сервопулос Римге Томас елшісі Аргиропулоспен бірге келген болуы мүмкін, ал екі елші Еуропаны аралап, бір-бірінен тәуелсіз түрлі сарайларды аралады. Томас пен Деметрий шетелдік дипломатиямен де бірлесіп жұмыс істей алмады.

Мореоттық азаматтық соғыс және Мореяның құлдырауы

Ақырында, Осман империясына қарсы ешқандай крест жорығы ұйымдастырылмады. Көмек күтетіндігіне сенген екі деспот үш жыл бойы Осман империясына жылдық салық төлемеді. Мореядан қаржы келмегенімен және Батыс көмегінің қаупі болғандықтан, Мехмед Палеологтарға шыдамы таусылды. 1458 жылдың мамыр айында Осман әскері Адрианопольден жорық салып, Мореяға енді. Ондегі нақты қарсылық Димитрий билеген Коринф қаласында болды. Мехмед артиллериясын қалаға шабуыл жасап, қоршауға алды. Әскерінің көп бөлігін алып, Томасқа қарасты деспоттықтың солтүстік бөліктерін жойып, басып алуға бет бұрды. Тамыз айында Коринф та қарсылық көрсетпей берілді. Солтүстіктегі бірнеше қалалардың берілуінен кейін Мехмед Мореяға ауыр жаза тағайындады. Екі бауырдың билігіндегі аумақ қысқарды, Коринф, Патра және түбектің солтүстік-батыс бөлігі Осман империясына қосылып, түрік әкімдерімен басқарылды. Палеологтарға тек оңтүстік бөлігінде қалуға, оның ішінде деспоттықтың номиналды астанасы Мистрасқа, жылдық салық төлеген жағдайда ғана рұқсат берілді. Мехмед Мореядан кеткеннен кейін екі бауыр қайтадан дауласа бастады. Мехмедтің жеңісі Томас пен Димитрий арасындағы антагонизмді күшейтті. Мехмед Димитрийге қызы Еленаға үйленедін уәде берген соң, ол Осман империясына одан да жақын болды. Ал Томас, Мехмед басып алған Морея аймақтары, оның ішінде Патрас қаласы да, Томас билеген жерлердің көп бөлігі болғандықтан, Батыс көмегіне үміттенді. 1459 жылдың қаңтар айында Томас Димитрий мен Осман империясына қарсы көтеріліс ұйымдастырып, бірнеше албан феодалдарымен бірікті. Олар Калаврита бекінісін және Мореяның орталық бөлігіндегі жерлерді басып алып, Димитрийдің иелігіндегі Каламата мен Мантинея қалаларын қоршады. Димитрий Леонтариді басып алып, Солтүстік Мореядағы түрік әкімдерінен көмек сұрады. Екі бауырдың арасында татулық орнату үшін көптеген әрекеттер жасалды, мысалы, Мехмед Лакедемон епископына оларды татулық сақтауға ант беруге бұйырды, бірақ кез келген бітім ұзаққа сосқан жоқ. Мореядағы Византия ақсүйектері азамат соғысының жалғасуын үреймен қабылдады. Византия тарихшысы Георгий Сфранц бұл қақтығысты былай қорытындылады: Димитрийдің әскері мен ресурстары көп болғанымен, Томас пен албандар Батыстан көмек сұрады. Османдықтарға қарсы сәтті шайқастан кейін Томас 16 тұтқынға алынған түрік сарбазын және қарулы күзетшілерін Римге жіберіп, Папаға мұсылмандарға қарсы қасиетті соғысқа қатысып жатқанын дәлелдеуге тырысты. Бұл жоспар сәтті аяқталды және Папа Томасқа көмектесу үшін Миландық кондотьер Джаноне да Кремона басқаруындағы 300 итальяндық сарбазды жіберді. Осы күшейтулердің арқасында Томас басымдыққа ие болды және Димитрийдің жеңіліске ұшырауы мүмкін болды. Ол Монемвасия қаласына шегініп, Мехмедтен көмек сұрап Мәтей Палеолог Асенді Адрианопольге жіберді. Томастың Батысқа жасаған өтініші Осман империясына нақты қауіп төндірді, бұл қауіпті империядан қашқан Византиялық босқын, белгілі кардинал Бессарионның қолдауымен күшейді. Рим Папасы Пий II 1459 жылы Мантуяда кеңес шақырып, Бессарионды және басқаларын Осман империясына қарсы крест жорығын уағыздау үшін Еуропаға жіберді. Грекияға тәртіп орнатуға ниеттенген Мехмед деспоттықты жою және оны толығымен өз империясына қосу – жалғыз мүмкін шешім деп шешті. Сұлтан 1460 жылдың сәуір айында тағы да әскерін жинап, оны жетекшілік етіп Коринфке, содан кейін Мистрасқа бағытталды. Димитрий формальды түрде сұлтанның жағында болғанымен, Мехмед оның аумағына бірінші болып шабуыл жасады. Димитрий қарсылық көрсетпей Осман әскеріне берілді, жазадан қорқып, отбасын Монемвасияға қауіпсіз жерге жіберді. 1460 жылдың 29 мамырында Мистрас Осман империясының қолына көшті, бұл Константинопольдің құлауынан кейін жеті жыл өткен соң болды. Сұлтан әскеріне қарсылық көрсетуге батылы жеткен Мореядағы аздаған жерлер ислам заңына сәйкес қиратылды, ерлер қырғынға ұшырап, әйелдер мен балалар тұтқындалды. Көптеген грек босқындары Метони мен Корони сияқты Венеция иелігіндегі аумақтарға қашып кеткендіктен, Морея баяу бағындырылды. Соңғы қарсылықты 1461 жылдың шілдесінде Сальменикон қаласында Томас пен Димитрийдің туысы Константин Грайтзас Палеолог басқарды.

Осман империясындағы өмір

1460 жылғы 31 мамырда Мехмед II Мистрас қаласының сыртына жеке келді және жақында тақтан түсірілген деспотты өзінің шатырына шақырды. Димитрий сұлтаннан қорқып жүрді, бірақ Мехмед оны жылы күтіп алды, оған орындық ұсынды және оған мейіріммен сөйледі. Мехмед Димитрийден әйелі Теодора мен жалғыз баласы Еленаны Монемвасиядағы паналарынан қайтарып алуын және оларды сұлтанға тапсыруын талап етті, осылайша олар оны Адрианопольге ертіп апаруға болады. Сонымен қатар, Мехмед Димитрийге сыйлықтар берді және Мореяны жоғалтқаны үшін өтемақы ретінде Тракияда жер беруге уәде берді. Теодора мен Елена Мехмедтің жанындағы евнухтардың қамқорлығына берілді, ал Димитрий Мехмед Мистраста төрт күн өткізгеннен кейін Мореяның қалған бөлігін бағындыруға барғанда онымен бірге жүруге міндетті болды. Өмірінің соңына дейін Димитрий, құрмет көргенімен, іс жүзінде Осман империясының тұтқыны болып қала берді. Димитрийге Лемнос және Имброс аралдары, сондай-ақ Тасос және Самотракия аралдарының бір бөлігі, сонымен қатар Тракиядағы Энос қаласы берілді. Осы жерлерге иелік ету Димитрийге өзін асырауға жеткілікті кіріс әкелді, ол салыстырмалы түрде жайлы өмір сүрді және табысының көп бөлігін шіркеуге қайырды. Ол әйелі Теодора және оның бауыры Матай Палеолог Асенмен бірге Энос қаласында жеті жыл өмір сүрді. 1467 жылы Константин XI-нің бұрынғы серігі Георгий Сфранцес, Матай мен Димитрийге қызығушылық танытпаған, жергілікті тұз монополиясын басқарған Матай өзінің қол астындағыларына мемлекеттік кірістерден ақша жымқыруға рұқсат бергенін жазды. Осыған ашуланған Мехмед II Димитрийдің жерлерін және кірісін тартып алды. Димитрий, Теодора және Матай ұятпен Дидимотейхоға жіберілді, онда Матай көп ұзамай қайтыс болды. Мехмед бұрынғы деспотқа аянып, оған және оның әйеліне Адрианопольде шағын мүлік берді, сол кезде олардың қызы Елена онда тұрып жатқан еді. Сұлтан Еленаның өзін улауға тырысуы мүмкін деп қорқып, оны ешқашан гареміне қабылдамады. Еленаның Мехмедпен қамтамасыз етілген үлкен мүлігі мен зейнетақысы болды, бірақ оған үйленуге тыйым салынды. Елена 1469 жылы белгісіз себептермен қайтыс болғаннан кейін Димитрий мен Теодора қайғыға батып, монастырьға кешіп, Димитрий монах болды. Бұрынғы деспот 1470 жылы қайтыс болды және Еленаның өліміне байланысты балалары болмады. Теодора да 1470 жылы қайтыс болды, күйеуінен бірнеше апта ғана кейін дүние салды.