Кіріспе

Канадалық инуиттер саяси ұйымы

Inuit Tapiriit Kanatami (инуиттердің жазуымен: ᐃᓄᐃᑦ ᑕᐱᕇᑦ ᑲᓇᑕᒥ, мағынасы "Канадада инуиттер біріккен"), бұрын Канаданың инуиттер тапирисаты (Канаданың эскимостық бауырластығы) деп белгілі болған, Канададағы және Канаданың басқа аймақтарындағы 65 000-нан астам инуиттің мүдделерін білдіретін коммерциялық емес ұйым. Олардың мақсаты – "Канададағы инуиттердің құқықтары мен мүдделерін қорғау және дамыту үшін ұлттық дауыс болып табылу". Жалпы алғанда, ITK Канададағы инуиттердің құқықтарын қорғау үшін жұмыс істейді. ITK-ның еңбегі Нунавуттың құрылуына ықпал етті.

Тарих

[[Файл:Инуит қауымы, Понд-Инлет. Сол жақтағы қосқабатты қосқабатты жағалаудағы құдық. Дәстүр бойынша, қоғамда шешімдер консенсус арқылы қабылданады. Бірақ шешімдер, әдетте, топтық консенсус арқылы қабылданады. Канаданың солтүстігінде қызығушылық көбейген сайын, одан әрі даму болды. Бұл оқиға Канаданың солтүстігінде инуиттер емес адамдардың көбеюіне әкелді. Бұл оңтүстік канадалықтар федералды және аумақтық азаматтық қызметтерді солтүстіктегі негізгі өнеркәсіптермен бірге иеленді. Бұл лауазымдар батыс білімін талап етті, бұл оңтүстік канадалықтарға инуиттерден артықшылық берді. Оңтүстік Канададан солтүстікке келгендердің саны артып келе жатқанда, олар тұтыну тауарларын талап етті, бұл Инуиттердің білімдері мен өмір сүру дағдыларын солтүстіктегі оңтүстік Канада тұрғындарының өмір сүруіне қажеттіліктен төмен етті. Бұл инуиттер мен инуиттер еместер арасындағы теңсіздікке ықпал етті, солтүстікте әлеуметтік және экономикалық жағынан. 1960 жылдары инуиттерді саяси жүйеге және мемлекеттік қызметке қосуға күш салынды. Мұндай мысалдарға Солтүстік-Батыс аумақтарының үкіметі, аймақтық кеңестер және қала / ауыл кеңестері кіреді. Бұған мысал ретінде Баффин аймақтық кеңесі келтіруге болады, оны негізінен инуиттер басқаратын. 1969 жылы ақ кітап таныстырылды, ол түпкүлдіктің мәртебесін Үндістан актісі бойынша жоюға және жергілікті халықтарды ассимиляциялауға тырысты. Осы уайымдар мен оқиғаларға байланысты инуиттердің саяси ұйымын құруға деген еркі күшейді. Бұл алғашқы кездесуге қатысқан көшбасшылар: Ноа Кумак, Джейкоб Оуэталуктук, Селестино Макпах, Жосия Кадлусяк, Ипеле КиЛабук, Тагак Керли және Мэри Кузинс болды. Ұлттық инуиттік ұйым құру туралы шешім Канада үкіметін "инуиттік нунанаттағы жер мен ресурстарға меншік мәртебесіне" қатысты біріккен дауыспен үгіттеу үшін қабылданды. Маккензи аңғары құбыр желісі мен Джеймс шығанағы жобасы сияқты әлеуетті жобалар инуиттік нунанатқа қауіп төндіре бастағандықтан, басшылар іс-қимыл жасауға шешім қабылдады. Инуиттер Нуньангаты қазіргі уақытта төрт аймақтан тұрады: Инуиалуит қоныстану аймағы (солтүстік Солтүстік-Батыс аумақтары мен Юкон), Нунавут, Нунавик (солтүстік Квебек) және Нунациавут (солтүстік Лабрадор). Инуиттер мәдениеті инуиттер Нуннагантада берік болып қалды, өйткені халықтың 60% -ы инуктут тілінде сөйлеуді жалғастыруда (бірнеше инуиттік тілдер мен диалекттердің ұжымдық атауы) және теңіз сүтқоректілері мен карибуларды аулау арқылы дәстүрлі тағамдарға қол жеткізу. ITK 51 қауымдастықты және Инуит Нунангатта тұратын 65 000 инуитті білдіреді. Инуиттерді білдіретін 5 ұйым құрылды, мысалы, ИТК және Түпкүлкі халықтарының құқықтары жөніндегі комитет (COPE). Бұл ұйымдар арасында 1971 жылы құрылған Солтүстік Квебек Инуиттер Ассоциациясы (NQIA), 1973 жылы құрылған Лабрадор Инуиттер Ассоциациясы (LIA), Китикмеот Инуиттер Ассоциациясы, Киватин (қазіргі Кивалик) Инуиттер Ассоциациясы және Баффин өңірлік (қазіргі Кикиктани) Инуиттер Ассоциациясы бар. 2001 жылы Канаданың Инуит Тапирисат ("Инуиттер бірігеді") өзінің атын Инуит Тапирийт Канатами деп өзгертті, яғни "Инуиттер Канадада біріктірілген". Атауы Лабрадор инуиттерінің жерді талап ету туралы келісімге (AIP) қол қойылғаннан кейін өзгертілді.

Тагак Керли

Тагак Керли 1944 жылы Саутгемптон аралында, Нунавутта туған, инуиттік саясаткер және инуиттердің құқықтарын қорғаушы. Керли ИТК-нің құрылтайшы мүшесі және алғашқы президенті болды. Ол жер мен мәдениетпен тығыз байланысты болған, дәстүрлі инуиттік өмір салтында тәрбиеленген. ИТК президенті лауазымына орналасу алдында ол инуиттер қауымдастықтарындағы даму және тұрғын үй мәселелерін бірінші кезекте қарастырған. 1966 жылдан 1970 жылға дейін ол Канаданың Түпкүлгілік қатынастар және солтүстік істер департаментімен (бұрынғы Үндістан істері және солтүстік даму департаменті) даму қызметкері ретінде жұмыс істеді. ICNI үлкен аборигендер құқықтары коалициясының бір бөлігі болды. 1981 жылы бұл коалиция Конституция бойынша бірінші министрлердің федералды-облыстық конференциясында Конституцияның 35-бабын бұған дейін алып тасталғаннан кейін қайта қалпына келтіру үшін табысты жұмыс істеді. 1983 жылы федералды-облыстық бірінші министрлердің конституциялық мәселелерді талқылау жөніндегі конференциясында түпкүлдіктердің конституциялық мәселелерін талқылау үшін үш рет бірінші министрлердің кездесуін өткізу туралы келісімге қол қойылды. Бұл ұсыныс кейін күрделілігіне байланысты қабылданбады. 1977 жылы Солтүстік-Шығыс Теңізінің Инуиттер жері бойынша талап қою комиссиясы (ILCC) тағы бір ұсыныс жасады. Бұл ұсыныс саяси тұйыққа тұрып, ақыр соңында ILCC таратылуына әкелді. 1979 жылы Нуньавут жерлерін иемдену жобасы (NLCP) жерлерді иемдену процесін жалғастырды. Сол жылы өткен ITC отырысында мүшелері Нунавуттың саяси дамуы туралы келісімге келді. Бұл жерді иемдену туралы ұсыныс болды, ол бұрынғы талаптардың элементтерін біріктірді. 1990 жылы қағидаттық келісімге қол жеткізілді, ол 1993 жылы келісімді Нунтауттың жер талаптары туралы келісім және Нунтаут заңы арқылы ратификациялауға әкелді (Nunavut аумағын құрды).

Мақсаттар

Инуиттердің құқықтарын қорғаудағы үнемі алға жылжуларына байланысты ИТК-ның мақсаттары жылдар бойы өзгеріп келді. Бастапқыда ұйымның негізгі назары инуиттердің жерін сақтауға бағытталған болатын, 1970-ші және 1980-ші жылдары инуиттер федералды үкіметпен төрт жер дауы туралы келісімге келді. 1975 жылы Джеймс Бэй және Солтүстік Квебек келісімі мен қосымша келісімдерге қол жеткізілді; 1984 жылы Инувиалуиттің соңғы келісімі жасалды; 1993 жылы Нунавут жер дауы туралы келісімге келісім шарттары бекітілді; ал 2003 жылы Лабрадор инуиттерінің жер дауы туралы келісімге қол қойылды. ИТК сияқты инуиттік ұйымдардың құрылуы Канада үкіметімен ішкі және халықаралық мәселелерді талқылау үшін серіктестік орнатуға көмектесті.

Бейкер көлінің ауылы / Үнді істер министрі

1979 жылы ITC Солтүстік-Батыс территориясындағы Бейкер көліндегі минералды зерттеулерді тоқтату үшін сотқа шақыру талап етті. Бейкер көлінің аңшылар мен аң аулаушылар қауымдастығы, ITC және сол кезде Бейкер көлінде тұрған және аң аулаған 112 инуит азаматы Канаданың федералды үкіметін «Бейкер көлінің қаласы қарсы Үндістер ісі министрі» ісінде сотқа берді. Бұл іс аборигендердің құқықтары, әсіресе карибуға аң аулау құқығы туралы мәселелерді көтерді. Арыз берушілер аймақтағы кен өндіру қызметін тоқтатуды және Бейкер көлінің инуиттердің аң аулау және балық аулау құқығына ие екендігін жариялауды талап етті. Іс соңында Канада Федералды сотының судьясы Пэт Махони Нунавутта аборигендік құқықтардың бар екенін мойындады.

Инукшук жобасы

1970 жылдардың соңында ITC Инукшук жобасын іске қосты, ол Инукшук есіммен аталды және бұл инюиттердің теледидар хабарларын таратуға алғашқы қатысуы болды. 1980 жылы Инукшук жобасының нәтижесінде Инуит теледидар хабар тарату корпорациясы (IBC) құрылды. IBC Нунавутта орналасқан, көптеген бағдарламалары инуктитут тілінде таратылатын теледидар компаниясы. IBC-де Нунавуттың ең көрнекті медиа тұлғалары мен көшбасшылары еңбек етіп келеді.

Канадалық адам құқықтары жөніндегі комиссияның Соберман баяндамасы

1990 жылы ITC индейлер істері және солтүстік даму департаментіне (DIAND) инуит отбасыларының көшірілуі туралы шағым берді. 1953 және 1955 жылдары Канада үкіметі Солтүстік Квебектегі Инукжуактан алыс солтүстікке Солтүстік Арктикаға көшіру аясында отбасыларды көшіруге шешім қабылдады. DIAND Канада үкіметі дұрыс әрекет етті және инуиттерді көшіру үшін кешірім сұрамайды деп тапты. Кейін ITC Канаданың адам құқықтары жөніндегі комиссиясына шағымданды, олар тергеуді бастады. ITC үш нәрсені сұрады: Канаданың Арктикадағы аумақтық егемендігіне деген талабын мойындау; Инуиттердің Грайс-Фиорд пен Резолютте шеккен қиындықтары үшін кешірім сұрау; және оларға жасалған әділетсіздіктер үшін өтемақы. ХҚКК баяндамасында Үкіметке Арктиканың биік аймағына көшірілген инуиттердің үлесін мойындау және оларға көпшілік алдында алғыс айту; көшіруді жоспарлаудағы кемшіліктер үшін кешірім сұрау; және Солтүстік Квебекке қайта оралуға ниет білдірген инуиттерге көшіруден кейін ең көп дегенде үш жыл ішінде қайта оралуға мүмкіндік беруді уәде еткенін мойындау ұсынылды.

Инуиттердің білім беруі жөніндегі ұлттық стратегия

1976 жылы ИТК өзінің алғашқы жер құқығын федералды үкіметке ұсынды, онда білім беру реформасы ұсыныстың алдыңғы қатарында болды. Инуиттердің білім беруіне қатысты ұлттық стратегияны 2006 жылы ITK-ның бұрынғы президенті Мэри Саймон бастады. Бұл 2008 жылы Солтүстік-Батыс аймақтарында инуит білім беруі туралы саммитке әкеледі. Стратегияның мақсаты - инуит балаларының өз тілдеріне, мәдениеттеріне және мүмкіндіктеріне деген сенімін арттыру. Инуиттердің 25%-дан азы ғана мектепті бітіреді. Олар Инуит Нунангаты бойынша білім беру нәтижелерін жақсартудың үш негізгі бағытын атап өтті: балаларға мектепте тұруларына көмектесу; Инуит тілінде және Канаданың кем дегенде бір ресми тілінде сауаттылыққа жету үшін екі тілді оқу бағдарламасын ұсыну және Инуит мәдениеті, тарихы және дүниетанымына қатысты оқу ресурстары; біздің мектептерде және ерте балалық бағдарламаларда білім беру көшбасшылары мен екі тілді педагогтардың санын арттыру. ICPC-нің мақсаты - инуиттер мен Корольдіктің ортақ мақсаттарын жүзеге асыру. Комитеттің басқа мүшелеріне федералды министрлер, төрт аймақтық жер талап ету ұйымдарының президенттері, Ұлттық инуиттік жастар кеңесі, Пауктуутиттік инуиттік әйелдер кеңесі және Канаданың инуиттік айналалық кеңесі (бақылаушылар ретінде) президенттері кіреді. Климаттың өзгеруіне қарсы күрес үшін ИТК өзінің ұлттық климаттық стратегиясында бес салаға назар аударды. Бес бағыт: әлеуетті арттыру, денсаулық сақтау және қоршаған орта, азық-түлік жүйелері, инфрақұрылым және энергетика. Федералды үкімет стратегиялық жоспардағы бес бағытқа берілетін көп жылдық қаржыландыру жоспарында стратегияға 1 миллион доллар қаржы бөлуге уәде берді. 2020 жылдың наурыз айында татуласу тақырыбында жергілікті әйелдер мен қыздарды жоғалту және өлтіру туралы ұлттық тергеудің әділдікке шақыруларымен күресу үшін іс-қимыл жоспарын әзірлеу және іске асыру үшін назар аударылды. Бұл жобаның атауы "Атиги" болып табылады. Онда 20 инуит өкілдері жұмыс істейді және "Атиги" жобасына арналған парка дизайнын жасайды. Директор автоматты түрде босатылады: егер ол он сегіз жасқа толмаған болса; Канададағы немесе басқа елдегі сотпен әрекетке қабілетсіз деп танылса; банкроттық мәртебесіне ие болса; немесе директордың өліміне байланысты. Оның орнын 2015 жылдың 17 қыркүйегінде Нуннавут штатының Кембридж шығанағында 54% дауыспен сайланған Натан Обид бағынды. Натан Обид 2018 жылы Солтүстік-Батыс аймақтарындағы Инувик қаласында тағы да 3 жылдық мерзімге көпшілік дауыспен қайта сайланды.

Инуиттік тапириттік канатамидің президенттері

Жоқ, жоқ. АтауыМұрағат мерзімі 1 Тагак Керли (құрылтайшы президент) 1971 1974 Джеймс Арвалюк 1974 1973 Майкл Амарук 1977 19784 Эрик Тагуона 1978 1975 Мишель Амарук 1979 19816 Джон Амаголик 1981 19857 Рода Иннуксук 1985 19888 Джон Амаголик 1988 19919 Розмари Куптана 1991 199710 Мэри Силлет 1997 199811 Окалик Эгейсиак1998 200012 Джозеф Кусугак2000 200613 Мэри Симон2006 201214 Терри Аудала2012 201515 Натан Обед2015 қазіргі