Кіріспе

Джорджо Бассанидің романы
Романның бейімделуі

«Финци Континилердің бағы» – Джорджо Бассанидің 1962 жылы жарық көрген итальяндық тарихи романы. Ол Беннито Муссолини билікке келгеннен бастап Екінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі кезеңде баяндаушы мен Финци Контини отбасының балалары арасындағы қарым-қатынастарды суреттейді.

Өмірбаян

"Финци Континилердің бақшасы" Бассанидің Италияның солтүстігіндегі Феррара қаласындағы итальяндық яһудилердің өмірі туралы жазған романдардың ең көрнектісі саналады. Роман негізгі кейіпкерлердің арақатынастарын баяндаса да, Италия фашизмінің күшейіп келе жатқан көлеңкесі, әсіресе яһудилердің итальяндық қоғамға қатысуын шектеген нәсілдік заңдар, романның барлық оқиғаларына үрей тудырады. Бассанидің сөзіне сүйенсек, Феррарада тұратын жүз сексен үш яһуди 1943 жылы, көбінесе Италия Социалдық Республикасының бақылауындағы Германияның концлагерлеріне жер аударылды.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Роман 1957 жылы болған қысқаша прологпен ашылады, онда итальяндық еврей, баяндаушы, Финци Контини отбасының кесенесі орналасқан Феррара зиратына барған сапарын сипаттайды. Кесененің барлық орындары бос, тек екі орында ғана адам жерленген: баяндаушы дүниеге келмес бұрын аурудан қайтыс болған жас бала Гвидо; және баяндаушының досы, Финци Континилердің ұлы Альберто, ол лимфогрануломатоз (Ходжкин ауруы) салдарынан, отбасының қалған бөлігі Германиядағы концлагерьге жіберілмес бұрын қайтыс болды. Осы сәтте баяндаушы Финци Континилердің ешқайсысының аман қалмағанын айтады. Кітаптың бірінші бөлімінде баяндаушының балалық шақтағы естеліктері, жергілікті еврей халқының әртүрлі әлеуметтік топтары және басқа еврей балаларынан бөлек оқыған, жыл сайынғы емтиханға ғана мектепке келетін Альберто мен Миколь есімді Финци Контини балаларының құпиясы жайлы айтылады. Баяндаушы осы жылы математикадан емтиханды тапсыра алмайды, бұл жылдық емтиханды алғаш рет сәтсіз тапсыруы, және ол әкесінің реакциясынан қорқып велосипедімен қашып кетеді. Ол Финци Континилердің сарайының қабырғасының сыртында тоқтайды, онда Финци Континилердің әдемі қызы Микольмен әңгімелеседі. Миколь баяндаушыны бақшаға шақырады. Ол велосипедінің қауіпсіздігіне алаңдап, кешірім сұрайды. Содан кейін Миколь оған велосипедін жасыруға қолайлы жасырын орынды көрсету үшін қабырғадан секіріп өтеді, бірақ велосипедін жасырып жатқанда Миколь туралы ойланып, бақшаны көру мүмкіндігін жылдар бойына жоғалтады. Кітаптың келесі екі бөлімінде балалардың барлығы колледжде оқып жатқан немесе жақында бітірген жылдары суреттеледі. Расалық заңдар Ферраралық христиандармен қарым-қатынас жасау мүмкіндігін шектеді, сондықтан баяндаушы, Альберто, Миколь және Джанпи Малнате (социалистік көзқарастары бар үлкен христиан досы) өздерінің бейресми теннис клубын құрып, аптасына бірнеше рет Финци Континилердің бағындағы кортта ойнайды. Осы сапарлар барысында баяндаушы Микольге деген сезімін білдіреді, алдымен ұялып, бірақ уақыт өте келе батылрақ айтады. Алайда, Микольдің баяндаушыға деген көзқарасы достық болып қалады, сондықтан олардың қарым-қатынасы бірте-бірте суып кетеді. Кітаптың соңғы бөлімінде баяндаушының теннис клубына қатысуының азайуы, Микольмен романсты қайта жандандыруға жасаған сәтсіз әрекеттері және кітап соңында Микольмен қарым-қатынаста болғанын күдіктенген Малнатебен жақын қарым-қатынас орнатуы суреттеледі.

Бейімделулер

1970 жылы Витторио Де Сиканың киноадаптациясында Лино Каполиччо Джорджо (баяндаушы) рөлінде, Доминик Санда Миколь және Хельмут Бергер Альберто рөлінде ойнады. Ол «Ең үздік шетел тіліндегі фильм» номинациясында «Оскар» сыйлығын жеңіп алды және «Ең үздік сценарий» номинациясына ұсынылды (басқа материал негізінде жазылған). Ол Берлин фестивалінде «Алтын аю» жүлдесін жеңіп алды. 2022 жылдың 27 қаңтарында Нью-Йорк қалалық операсы мен Ұлттық идиш театры Фолксбиен Рикки Ян Гордонның (музыка) және Майкл Коридің (либретто) опералық бейімделуін премьералады, дирижерлік жасаған Джеймс Лоу Эдконд Дж. Сафра залында, Манхэттендегі еврей мұражайында қойылды.