Кіріспе

Гьёрги Лигетидің операсы "Le Grand Macabre" (1977 жылы аяқталды, 1996 жылы қайта қарастырылды) – мажар композиторы Гьёрги Лигетидің үшінші және жалғыз ірі сахналық туындысы, оның абсурдистік әндерінен тұратын "мимодрамалары" – "Әңгімелер" (1962 жылы аяқталды) және "Жаңа әңгімелер" (1965). "Анти-анти-опера" екі актіден тұрады және шамамен 100 минутқа созылады. Либреттосы Мишель де Гелдеродтың 1934 жылғы "La balade du Grand Macabre" пьесасына негізделген, оны Лигети Стокгольм қуыршақ театрының директоры sv есімді адаммен бірлесіп жазған. Тіл неміс тілі болған, атауы – "Der grosse Makaber". Бірақ алғашқы қойылымда 1978 жылы Мешке оны швед тіліне французша атаумен аударған, содан бері ол осы атаумен белгілі және жарияланған. Бұл екі тілден басқа, "Le Grand Macabre" ағылшын, француз, итальян, венгр және дат тілдерінде орындалды, тек бірнеше ноталарға түзетулер енгізілді. Бұл туындыда колоратуралық сопраноның екі рөлі бар, олардың орындалуы өте қиын деп есептеледі; премьерасында рөлдерді әртүрлі әншілер орындады.

Премьера, қойылымдар және қайта қарау

"Le Grand Macabre" 1978 жылғы 12 сәуірде Стокгольмде алғаш рет қойылды. Одан кейін кем дегенде 30 қойылым өтті. 1997 жылдың ақпан айында Парижде (сол жаздағы Зальцбург фестивалінің қолдауымен) Лигети бір жыл бұрын қайта жұмыстауға дайындалды, 2-ші және 4-ші көріністерді қысқартты, бастапқыда айтылған кейбір сөздерді музыкаға қойды, ал басқаларын мүлдем жойды. (Айтылуынша, композитор Питер Селларстың париждік қойылымына наразы болды және бұл наразылығын жария етті. Оның сөзінше, Селларс оның екіұштылыққа деген ұмтылысына қарсы келіп, Чернобыль апаты аясындағы Апокалипсисті нақты бейнелеген.) 1996 жылғы қайта жұмысталған ноталар жарияланды және стандартты нұсқаға айналды. "Le Grand Macabre" операсын насихаттаған дирижерлер қатарында Эльгар Ховарт, Эса Пекка Салонен, Майкл Бодер, Алан Гилберт, сэр Саймон Раттл, Томас Гуггейс, 2023 жылдың қараша айында Франкфурт операсында Василий Бархатовтың жаңа қойылымын өткізген, сондай-ақ бір аптадан кейін Вена мемлекеттік операсында басқа жаңа қойылымды жүргізген Пабло Херас Касадо бар.

Рөлдер

+RoleVoice typeПремьерасы 12 сәуір 1978 ж. Дирижер: Эльгар ХовартChef der Gepopo (Гепопоның басшысы, саяси полиция) жоғары колоратуралы сопраноБрит Мари АрухКлитория (қайта қаралуда Аманда), ғашық сопраноЭлизабет СодерстремSpermando (қайта қаралуда Амандо), ғашық меццо-сопраноКерстин МейерMescalina, Астрадамордың әйелі (және садист) меццо-сопраноБарбро ЭриксонFürst Go Go (Принц Go Go) контратенор (немесе бала дауысы)Гунилла СлеттегардPiet vom Fass (Пиет Пот)тенорСвен Эрик ВикстремNekrotzar (бас рөл) баритонЭрик СаедэнAstradamors, астроном (және мазохист) басАрне Тиренқосымша рөлдер:Venusколоратуралы сопраноМоника Лавен/Керстин Виберг (дауыс)Ruffiak, қарақшы No. 1басРагне ВальротSchobiak, қарақшы No. 2баритонХанс Олоф СёдербергSchabernak, қарақшы No. 3басЛеннарт СтрегардАқ партиялық министрсөйлейтін рөлДмитрий Череметеф/Свен Эрик Викстрем (дауыс)Қара партиялық министрсөйлейтін рөлНилс Йоханссон/Арне Тирен (дауыс)Хор: Брюгельланд халқы; рухтар; Венераның эхосыВенера мен Шеф дер Гепопо рөлдерін кейде бір колоратура орындайды, бұл екі рөлдің орындалуы өте қиын деп саналады. Опера сыншысы Джошуа Косман оны "өте қиын" деп атады.

Стиль

"Ұлы макабр" Лигетидің стилі күрт өзгере бастаған сәтте жатыр – бұл 1960 жылдардағы оның көзқарасымен толық үзіліс жасаған сияқты. Осыдан кейін Лигети тоналдық және модальдық жүйені қайта қарастырып, көбірек эклектикалық стильді қабылдайды (өз сөздерімен айтқанда, "атональді емес" музыка). Бірақ операда ол жаңа музыкалық тіл құрмайды. Музыканың негізгі қозғаушы күші – цитаталар мен пастиш, ол Клаудио Монтеверди, Джоахино Россини және Джузеппе Верди стильдеріне сілтемелер арқылы бұрынғы стильдерден елеулі үзінділер алады.

Концерт үзінділері

Операдан үш ария 1991 жылы "Макабрдың құпиялары" атты концерттік орындалымдар үшін дайындалды. Сопрано немесе трубаға арналған нұсқалары оркестрмен, кішірейтілген аспаптық топпен немесе фортепианомен сүйемелденеді.