Кіріспе

Brugia malayi – филяриялық (артроподтар арқылы тарайтын) нематода (құрт), адамдардағы лимфалық филяриаздың үш себебінің бірі. Лимфалық филяриаз, сондай-ақ слонтиаз деп те аталады, көбінесе төменгі аяқ-қолдардың ісінуімен сипатталатын жағдай. Лимфалық филяриазды тудыратын басқа екі филяриялық себеп – Wuchereria bancrofti және Brugia timori, олардың екеуі де B. malayi-ден морфологиялық, симптомдық және географиялық жағынан өзгеше. B. malayi Mansonia шыбықтары арқылы таралады және Оңтүстік және Оңтүстік-Шығыс Азиямен шектелген. Бұл 2020 жылға дейін жою мақсатымен Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы белгілеген тропикалық аурулардың бірі, бұл вакциналар мен дәрі-дәрмектерді, сондай-ақ жұмырларды бақылаудың жаңа әдістерін әзірлеуге серпін берді.

Белгілері мен симптомдары

B. malayi лимфалық филяриаздың себепшілерінің бірі болып табылады, бұл лимфа жүйесінің жұқпалы ауруы және ісігімен сипатталады. Аурудың негізгі себебі лимфа тамырларындағы құрттардың болуы және оған жауап ретінде организмнің қабыну реакциясы болып табылады. Жұқпаның белгілері көбінесе Бэнкрофт филяриазында көрінетін белгілермен үйлеседі – қызба, лимфаденит, лимфангит, лимфедема және екіншілік бактериялық инфекция, бірақ кейбір ерекшеліктері бар.

Лимфаденит

Лимфаденіт, лимфа түйіндерінің ісінуі, көптеген аурулардың кең таралған белгісі болып табылады. Бұл филяриаздың ерте көрінісі, әдетте B. malayi инфекциясы кезінде шақырық аймақта пайда болады және құрттар жетілгенге дейін туындауы мүмкін. B. malayi инфекциясынан туындаған слоновность әдетте аяқ-қолдың алыс бөліктеріне әсер етеді. Банкрофтиялық филяриаздан өзгеше, B. malayi жыныс мүшелеріне сирек әсер етеді және фуникулит, орхит, эпидидимит, гидроцеле немесе хилурияны тудырмайды, бұл жағдайлар Банкрофтиялық инфекция кезінде көбірек кездеседі. Дегенмен, инфекцияның клиникалық көріністері өзгергіш және бірнеше факторларға байланысты, оның ішінде иесінің иммундық жүйесіне, инфекциялық дозаға және паразит штамдарының айырмашылықтарына. Көптеген инфекциялар симптомсыз өтеді, бірақ әр адамда әртүрліше көрінеді. Эндемикалық аймақтарда микрофиляремиямен тіршілік ететін адамдарда ешқандай айқын белгілер байқалмауы мүмкін, ал басқа жағдайларда бірнеше құрттар да күшті қабыну реакциясын күшейте алады.

Өмірлік цикл

B. malayi-нің дамуы мен көбеюі екі бөлек кезеңде жүзеге асады: маса-векторда және адам организмінде. Бұл екі кезең де паразиттің тіршілік циклы үшін өте маңызды. Маса: Маса – биологиялық вектор және аралық ие ретінде қызмет етеді, B. malayi-нің даму циклы мен таралуы үшін қажет. 4. Маса адамнан қан сорып, адамның қан ағынында айналатын микрофилярияларды (құрт тәрізді қабықшамен жабылған жұмыртқаларды) жұтады. 5 7 Масаның ішінде микрофиляриялар қабықшаларын тастап, орта ішекке еніп, кеуде бұлшықтарына жылжып, 7–21 күн аралығында өлшемдері ұлғаяды, түлейді және жұқтыруға қабілетті личинкаларға (L1 және L3) айналады. Масада микрофиляриялардың көбеюі немесе жыныстық көбеюі болмайды. 8 1 Жұқтыруға қабілетті личинкалар (L3) сілекей бездеріне жылжып, хоботка еніп, маса тағы да қан сорғанда адам терісіне түседі. Адам: B. malayi адам организмінде одан әрі дамиды, сондай-ақ жыныстық көбею және жұмыртқа тудыру процестері жүзеге асады. 1 2 Жұқтыруға қабілетті личинкалар (L3) шағу арқылы теріге белсенді түрде еніп, 6 ай ішінде лимфа жүйесінде ересек құрттарға айналады. Ересек құрттар лимфа жүйесінде 5–15 жылға дейін тіршілік ете алады. 3 Ересек құрттардың анасы мен әкесі жұптасып, анасы күніне шамамен 10 000 қабықшамен жабылған жұмыртқа (микрофилярия) тудырады. Ересектер әдетте ересек W. bancrofti-ден кішірек, бірақ оқшауланған ересек құрттардың саны аз. Ересек ана құрттар (50 мм) еркек құрттардан (25 мм) ірілеу.

Микрофиляриялар

B. malayi микрофилярияларының ұзындығы 200–275 мкм, алдыңғы ұшы дөңгелек, артқы ұшы сүйір болып келеді. Микрофиляриялар қабықшамен қапталған, және олар Гиемса бояуымен күшті боялады. Бұл қабықша – жұмыртқа қабығы, микрофиляриялар қан ағынында қозғалғанда жұмыртқаны қоршап тұратын жұқа қабат. Микрофиляриялар масаның ортаңғы ішегінде қорытылғанға дейін қабықшасын сақтап қалады.

Таралу

B. malayi маса тарауымен таралады. Басты маса таратушылар – Мансония, Анофелес және Эдес масалары. Осылайша, инфекцияға шалдығу қаупі ең жоғары адамдар – эндемиялық аймақтарда тұратындар. Қысқа мерзімге келген туристер лимфалық филяриазға шалдығу ықтималдығы төмен.

Диагностика

Жіті немесе ұлғайған ішек лимфа түйіндері немесе аяқ-қолдың ісінуі дәрігерлерге немесе қоғамдық денсаулық сақтау қызметкерлеріне инфекция туралы хабар бере алады. Тиісті зертханалық жабдықтармен, боялған қан жағындарындағы микрофиляриялардың ерекше морфологиялық белгілерін микроскоп арқылы қарау диагноз қоюға көмектеседі – әсіресе, құйрық бөлігін, қабықшаның болуын және бас кеңістігінің мөлшерін тексеру. W. bancrofti диагнозында ICT антиген картасы кеңінен қолданылады, бірақ B. malayi-дың коммерциялық антигендері кеңінен қолжетімді емес. Дегенмен, жаңа зерттеулер B. malayi және B. timori-ға қарсы IgG4 антиденелерін анықтау үшін ферменттік иммуносорбенттік талдау (ELISA) және иммунохроматографиялық жылдам тест (Brugia Rapid) жүргізуде ерекше және сезімтал рекомбинантты антиген (BmR1) анықтады. Алайда, басқа филяриялық нематодалармен жұқтырған адамдарда осы антигенге иммундық реакция әртүрлі болуы мүмкін. Бұл зерттеулердің нәтижесінде екі жаңа жылдам иммунохроматографиялық IgG4 кассеталық тест – WB rapid және PanLF rapid – әзірленді, олар жоғары сезімталдық және таңдау қабілетімен Банкрофтидік филяриазды және лимфалық филяриаздың барлық үш түрін анықтайды.

Векторды бақылау

Кейбір аймақтарда векторларды бақылау лимфалық филяриазды дерлік толығымен жоюға мүмкіндік берді, бірақ векторларды бақылауды химиотерапиямен үйлестіру ең жақсы нәтижелерді береді. 11-12 жыл бойы тиімді векторларды бақылау лимфалық филяриазды жоюға мүмкін деп есептеледі. B. malayi векторын бақылаудың сәтті әдістеріне DDT және инсектицидтермен өңделген төсек торларын қолдана отырып, үйлерді қалдық мөлшерде шашыру жатады. Мансония дернәсілдері тіршілік ету үшін су астындағы тамырлар мен өсімдіктерге тыныс алу түтікшелерін бекітеді. Химиялық дернәсілдерге қарсы препараттар толық бақылауды қамтамасыз етпесе де, өсімдіктерді жою векторлардың дамуын болдырмауы мүмкін, бірақ бұл су ортасына зиян келтіруі де мүмкін. Лимфалық филяриаз векторын бақылау, малария және денге векторын бақылауға жұмсалған күш-жігерге қарағанда кем назарда қалады. Бірдей маса түрі бірнеше патогенді тарататын аймақтарда векторларды бақылаудың кешенді әдістерін қолдану қажет.

Менеджмент

Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы 2000 жылы лимфалық филяриазды жою жөніндегі жаһандық одақты екі негізгі мақсатпен құрды: 1) жұқтыруды үзу және 2) зардап шеккен адамдардың күйзелісін жеңілдету. Жаппай дәрілік емдеу бағдарламалары – паразиттердің таралуын үзудің басты стратегиясы, ал гигиенаға баса назар аударатын ауруды басқару жұқтырған адамдардың өмір сапасын жақсартады.

Есірткілер

Қоғамдық күштердің мақсаты – жұқтырған адамдардың қанынан микрофилярияларды жою, осылайша масаларға берілуін болдырмау. Бұл көбінесе дәрі-дәрмектердің көмегімен іске асырылады. B. malayi инфекциясының емделуі Банкрофтиялық филяриаздың емделуімен бірдей. Диэтилкарбамазин Үндістан сияқты бірнеше елде жаппай емдеу бағдарламаларында тиімді микрофилярицидтік препарат ретінде қолданылған. Диэтилкарбамазин қызба мен әлсіздік сияқты қолайсыз реакцияларды тудыруы мүмкін, бірақ ұзақ мерзімді зиянды әсерлері белгілі емес. Ол ересек құрттарды да, микрофилярияларды да өлтіруге қабілетті. Малайзияда диэтилкарбамазин дозасы (6 апта бойы аптасына 6 мг/кг; 9 күн бойы күніне 6 мг/кг) масаларды бақылаусыз емнен кейін 18–24 ай ішінде микрофилярияны 80%-ға дейін азайтты. B. malayi және басқа да нематодалардың тіршілік циклында Вулбахия бактериясының маңыздылығы анықталғаннан бері, жаңа дәрі-дәрмектер эндобактерияға бағытталған. Тетрациклин, рифампицин және хлорамфеникол in vitro жағдайында личинкалардың қабығын жаңаруына және микрофиляриялардың дамуына кедергі келтіретін тиімді дәрілер болып табылады. Тетрациклин ересек құрттарда репродуктивтік және эмбриогенездік бұзылыстарды тудырады, нәтижесінде құрттардың көбею қабілеті жоғалады. Клиникалық сынақтар онхоцеркиоз және W. bancrofti инфекциясымен ауырған науқастарда Вулбахия мен микрофилярияның табысты түрде азайғанын көрсетті. Бұл антибиотиктер тікелей емес әрекет ететін болса да, антифиляриялық препараттар ретінде үміт береді.

Гигиеналық

Лимфалық филяриаз кезінде екіншілік бактериялық инфекция жиі кездеседі. Күнделікті сабынмен және сумен жуу, сондай-ақ жараларды дезинфекциялау сияқты қатаң гигиена талаптарын сақтау, зақымдалған беттерді жазылуына көмектеседі, тіндердің зақымдануын баяулатып, мүмкін болса, кері қайтаруға ықпал етеді. Лимфалық филяриазбен ауырған науқастардың нашарлаған иммунитеті мен зақымдалған лимфалық жүйесін ескере отырып, гигиенаны жақсарту аса маңызды, бұл азапты және мүгедектіктің алдын алуға көмектеседі. Бұл жаппай дәрілік шараларды (MDA) қамтиды, онда тәуекел топтарының барлығы жыл сайын қауіпсіз дәрілердің комбинациясын қабылдайды. MDA-да қолданылатын дәрілер негізінен паразиттің жетілмеген дернәсілдері болып табылатын микрофилярияларға қарсы тиімді, ал ересек құрттарға тигізетін әсері шектеулі.

Эпидемиология

B. malayi Оңтүстік және Оңтүстік-Шығыс Азияда 13 миллион адамға жұғады және әлемдегі лимфалық филяриаздың барлық жағдайларының шамамен 10% құрайды. 1930 жылдары Үндістанда, Шри-Ланкада, Қытайда, Солтүстік Вьетнамда және Малайзияда Филария малаиі анықталғанына қарамастан, Лихтенштейн мен Брюгтің болжамы 1940 жылдары Рао мен Мейплстоун Үндістанда екі ересек құртты тапқанға дейін қабылданбады. W. bancrofti-мен ұқсастығына негізделген Рао мен Мейплстоун бұл паразитті Wuchereria malayi деп атауды ұсынды.

Вольбахиямен байланысы

Вольбахия бактериясы мен B. malayi арасындағы қарым-қатынас толыққанды түсініксіз. Филяриазды қоздыратын тағы бір нематода – Wuchereria bancrofti бактериясы бойынша жүргізілген зерттеулерге сүйенсек, Вольбахия құрттың эмбриогенезіне көмектесуі мүмкін, макрофагтар мен филяриалдық ауруға байланысты күшті қабыну реакцияларына жауапты болуы мүмкін, сондай-ақ кейде B. malayi инфекцияларымен байланысты ісіну мен соқырлықтың пайда болуына себеп болуы мүмкін. Ганадағы Бонн университетінде жүргізілген зерттеуде доксициклин W. bancrofti бактериясынан Вольбахияны тиімді түрде жойды. Доксициклиннің әрекет ету механизмі басқа филярий түрлеріндегідей болуы мүмкін, яғни эмбриогенезді тоқтату, нәтижесінде микрофиляриялардың жартылай ыдырау мерзіміне сәйкес азаюы. Бұл доксициклинмен емдеуді Б. малаи филяриазымен қатар Б. банкрофти филяриазындағы микрофиляриямен байланысты ауруларды емдеуге қосымша құрал ретінде пайдалануға мүмкіндік береді. Доксициклинмен емдеу курсы айтарлықтай қысқа болуы мүмкін, себебі ол ересек құрттарды бір рет стерильді етеді, ал қазіргі емдеу әдістерімен үнемі жойылмайтын личинкаларды тағы да таңдап өлтірудің қажеті болмайды, сонымен қатар инфекция жұқтырған адамға бұрынғы емдеулерге қарағанда аз жанама әсер етеді.

Трансплантациялық зерттеулер

Зерттеудің тағы бір үміт беретін қолданылуы – трансплантация зерттеу саласында. B. malayi геномы реттелген алғашқы паразиттік геном болғандықтан, адамдардағы паразиттік механизмнің қызметін түсіну өте маңызды. Джонс Хопкинс университетінің ынтымақтасы, доктор Алан Л. Скотттың айтуынша, B. malayi сияқты нақты паразиттердің адамдарға қалай бейімделетінін түсіну, тек филярияны емдеуден асып түсетін медициналық пайдаларға әкелуі мүмкін. Автордың пікірінше, "Бұл құрт жылдар бойы иесінде тұрып, міндетті түрде ауру тудырмайды. Шын мәнінде, адамның ауруы қанша аз болса, айналымдағы құрттардың саны сонша көп болады. Енді біз бұл гендердің адамдарда жоқ екенін білдік, енді оларды ауруды бақылау үшін пайдалана аламыз". Осы жаңа гендерге қатысты болжамды ақуыздардың кейбіреулері белгілі иммуномодулятор ақуыздарына, иммундық жүйені реттеушілерге ұқсас, бұл олардың иесінің иммундық жүйесін бейтараптандыруға қатысы бар екенін көрсетеді, бұл паразит анықталмай қалуын қамтамасыз етеді. Бұл бұрын белгісіз иммундық басушылар туралы білімдер органдарды трансплантациялау кезінде және аутоиммундық ауруларды емдеуде де пайдалы болуы мүмкін. Тропикалық ауруларды зерттеу және оқыту жөніндегі арнайы бағдарлама аясында жүргізіліп жатқан Филяриялық геном жобасына сәйкес, Brugia malayi MIF гені паразиттің өмірлік циклінің барлық кезеңдерінде экспрессияланады және нәтижелер B. malayi MIF инфекция кезінде адам иммундық жүйесімен өзара әрекеттесіп, жұқтырған адамның макрофагтарының жұмысын өзгерте алады деген жорамал жасауда. Қазіргі зерттеулер микрофилярияларға қарсы иммундық жауапты азайтуға MIF-тің қатысы бар деген гипотезаны тексеруде. Бұл нақты паразит адамдарға қалай бейімделгенін түсіну, трансплантация зерттеушілеріне иммундық жүйенің трансплантацияланған тінді шабуылдауына жол бермеудің жолдарын анықтауға көмектеседі.