Кіріспе

Ресей философиялық және мәдени қозғалысы. Ресей космозмы, сондай-ақ космозм, – 19-шы ғасырдың соңында және 20-шы ғасырдың басында Ресейде пайда болған философиялық және мәдени қозғалысты атау үшін кейіннен қолданыла бастаған термин. 20-шы ғасырдың басында Жюль Верн және Г.Уэллс сияқты жазушылардың фантастикалық туындылары мен Ресей космозмы сияқты философиялық ағымдардың ықпалымен планетааралық саяхаттарды зерттеуге қызығушылық арта түсті.

Теория

Космизм – табиғат философиясының кең теориясын қамтиды, ол дін мен этика элементтерін космос пен адамзаттың пайда болуы, эволюциясы және болашаққа қатысты тарих пен философиясымен үйлестіреді. Ол Шығыс және Батыс философиялық дәстүрлерінен, сондай-ақ орыс православие шіркеуінен алынған элементтерді біріктірді. Космизм – Proletkult-қа әсер еткен факторлардың бірі болды. Қазан революциясынан кейін бұл термин Михаил Герасимов және Владимир Кириллов сияқты жазушылардың поэзиясына қатысты қолданыла бастады: физикалық еңбекке, машиналарға және жалпыұлттық "Пролетарий" бейнесіне негізделген өнеркәсіп жұмысшыларының ұжымдық еңбегіне арналған құштарлық өлеңдер, ол планеталар мен жұлдыздарды жаулап алу үшін жерден аттанды. Осы космозм түрі, Николай Федоровтың еңбектерімен бірге, Андрей Платоновқа зор ықпал етті.

Өкілдер

Орыс космосизмін екі санатқа бөлуге болады: ғылыми және философиялық. Ғылыми саласы натуралистік болса, философиялық саласы мистикалық және метафизикалық сипатта, бірақ екеуі де рухани мағынада біртұтас. Бұл, әсіресе, Федоров пен Соловьев сияқты рухани ойшылдардың жолын қосқан алғашқы орыс космозистерінің арасында анық байқалады. Тақырыпты толыққанды қарастыру үшін ғалымдар көбінесе үшінші санатты да атайды: көркемдік сала.

Философиялық сала

Николай Федорович Федоров (1828–1903), орыс космозмының әкесі саналады және оның ең көрнекті өкілі болып табылады. Федоров есімімен байланыстырылған басты идея – "Адамзаттың ортақ міндеті" философиясы, ол "табиғат күштерін бағындыру, өлімді жеңіп, ата-бабаларды қайта тірілту, осылайша олар да жалпы тіріліске қатысуы" дегенді білдіреді. Бұл идея оның философиясының өзегі болғандықтан, "Федоров қандай мәселе жайлы жазса да, өзінің ортақ міндет туралы басты ойын енгізеді – ғаламдық бірлікке қалай қол жеткізуге болады, табиғатты пайдаланудың орнына оны ұтымды түрде басқару, өлімді жеңу, ата-бабаларды қайта тірілту және ғаламды басқаруға лайық біріккен адамзат құру". Ортақ мақсат үшін бірігудің қажеттілігі туралы сезім барлық орыс космозмының еңбектерінде әлдебір түрінде кездеседі.

Өнер саласы

Александр Скрябин, өзінің заманындағы орыс ғарышкерлік идеяларынан шабыттанған, Федоров сияқты, адамзатты ортақ мақсатқа біріктіруге ұмтылды. Оны орыс ғарышкерлігінің көркемдік саласының ең көрнекті өкілі деп санауға болады. Скрябиннің мақсаты – ғарышкерлік мақсаттарға жету үшін көркемдік құралдарды пайдалану болды. Оның философия мен руханиятқа негізделген көркемдік көзқарасы ең анық Mysterium жобасында көрінеді.

Ғылыми сала

1881 жылы орыс революционері және ракета жасаушы Николай Кибалчич жарылғыш заттарды өртеу арқылы импульстік ракеталық қозғалту идеясын ұсынды, бұл Орион жобасының ертеден келген алғышарты болды. Константин Циолковский (1857–1935) – ғарыш зерттеулері мен космонавтиканың теориялық негізін салушылардың бірі. 1903 жылы Циолковский ғарыш саяхаты туралы алғашқы маңызды ғылыми еңбегін жариялады. Оның еңбегі Ресей империясының шегінен тыс жерлерде көп танылмады, бірақ ел ішінде одан әрі зерттеулер, тәжірибелер жүргізілуіне және Планетааралық ғарыш ұшуды зерттеу қоғамын құруға түрткі болды. Циолковский "Көмекейдің еркі; белгісіз саналы күштер" атты кітап жазды, онда ол панпсихизм философиясын жақтады. Ол адамдардың Күн жолында қоныстануына сенді. Оның ойлары ғарыш дәуірінен ондаған жылдар бұрын айтылды, ал ол қиялында болжаған нәрселердің кейбіреуі оның өлімінен кейін іске асты. Циолковский дәстүрлі діни космологияға сенбеді, оның орнына адамдарды басқаратын ғарыштық күшке сенді.

Басқа космистер

Александр Богданов (1873-1928) – орыс, кейіннен кеңес дәрігері, философ, ғылыми-фантастикалық жазушы және большевик революционері. Оның ғылыми және медициналық қызығушылықтары ғаламдық жүйелер теориясынан бастап, қан құю арқылы адам жасөру мүмкіндігіне дейін кең ауқымды болды. Ол гетерохроникалық қан құюды ұрпақтар арасындағы ынтымақтастық ретінде қарастырды, онда егдеулер жас қанның жаңарту әсерінен пайда көретін болса, жастар ақсақалдардың қанынан иммунитет алатын еді. Айырықша жағдай, ол гемолитикалық трансфузиялық реакция салдарынан қайтыс болды. Оның ізбасарлары Ресейді орталықтандырылған ұлттық қан құю қызметтерін дамыту бойынша жетекшілікке қойды. Басқа ғаламтанушылардың қатарында ноосфера тұжырымын және ноосфераның биосферадан эволюция мәселесін дамытқан Владимир Вернадский (1863–1945) және «гелиобиологияның» (күннің биологияға тигізетін әсерін зерттеу) негізін қалаушы Александр Чижевский (1897–1964) болды. Совет астрономы Николай Степанович Черных 1978 жылы ашқан 3113 Чижевский кіші планетасы оның құрметіне аталды. Көрнекті орыс палеонтологы және ғылыми-фантастикалық жазушы Иван Ефремов ғаламтану идеяларын дамытып, коммунизмнің ғарышта өмір сүруге ниеттенген болашақ қоғамның қажетті құрылымы екеніне тоқталды. Иван Ефремовтың дәстүлін геолог және ғылыми-фантастикалық жазушы Александр Шалимов жалғастырды. Астрофизик Николай Александрович Козырев Айдың тектоникалық белсенділігін (1959) ашқан және «Мәндік механика/Уақыт теориясы» авторы.