Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Трансильвания меморандумы (Memorandumul Transilvaniei) – 1892 жылы Трансильвания румындарының жетекшілері Австрия-Венгрия императоры Франц Иосифке жолдаған петиция, онда венгрлермен тең этникалық құқықтар беру және қудалаулар мен мадьярландыру әрекеттерін тоқтату талап етілді.
The Transylvanian Memorandum (Memorandumul Transilvaniei) was a petition sent in 1892 by the leaders of the Romanians of Transylvania to the Austro Hungarian Emperor King Franz Joseph, asking for equal ethnic rights with the Hungarians, and demanding an end to persecutions and Magyarization attempts.
Мәртебе
1867 жылғы Аустрия-Мажарстан келісімінен (Ausgleich) кейін Трансильвания қайтадан Венгрияның ажырамас бөлігіне айналды. Бастапқыда румындар (өз өкілдері арқылы, Румын Ұлттық партиясы) саяси өмірге қатысты, бірақ 1869 жылдан бастап бірнеше келіспеушіліктерден кейін олар саяси белсенділіктен бас тартты. Олардың бірнеше шағымдары болды: яғни, румындар Трансильвания халқының көпшілігін құраса да, сайлау заңдарындағы бұрмалаушылықтар мен жоғары мүліктік талаптарға байланысты Мажарстан Парламентінде жеткіліксіз өкілдік етілді. Роберт Сэтон Уотсонның «Мажарстандағы Сыбайлас жемқорлық және реформа – Сайлау практикасын зерттеу» еңбегінде айтылғандай, мұндай жағдайларға мысалдар көп: көпірлерді қауіпсіз емес деп жариялау, оппозиция қолдаушыларын нашар жолдармен ұзақ айналып жүруге мәжбүрлеу үшін жылқыларды ветеринарлық бақылауға алу, сайлаушы шаруаларды жаңбырлы немесе аязды ауа-райында бірнеше күн күтіп, олардың бас тартуына немесе ойын өзгертуіне итермелеу, биліктің қалауынша сайлау учаскелерін жабу немесе, соңында, Армия мен Жндармерияның тікелей зорлық-зомбылық қолдануы. Сондай-ақ, Трансильваниядағы сайлау заңдарындағы жоғары мүліктік талаптар да болды (осылайша, трансильваниялық румындық шаруа Мажарстандық әріптесіне қарағанда кемінде алты есе көп жерге ие болуы керек еді, дауыс беру құқығын алу үшін). Олар мажарландыру саясатына ұшырады және Трансильванияның трансильваниялықтармен кеңеспей-ақ автономиясын жоғалтқанына наразы болды. Меморандумды Трансильвания мен Банаттың Румын Ұлттық партиясының (PNR) басшылары – Георге Поп де Басешти, Евген Броте, Аурель Попович және Василе Лукачиу сияқтылар жазды. Ол румындарға саяси құқықтар беруді және Венгрия Корольдігінің румындарға қатысты төзбеушілік саясаты жөнінде пікірталас бастауды талап етті.
After the Austro Hungarian Compromise of 1867 (Ausgleich), Transylvania again became the integral part of Hungary. Initially Romanians (through their representatives, the Romanian National Party) took part in the political life, however, since 1869 after several disagreements they chose to enter into political passivity. They had several complaints; i. e. Romanians formed the majority of Transylvania's population, but they were underrepresented in the Hungarian Parliament due to electoral abuses and the higher property qualification required by the electoral laws,efn|According to Robert Seton Watson's Corruption and Reform in Hungary – A Study of Electoral Practice; such as declaring bridges as unsafe, placing all the horses under verterinary supervision to force the supporters of the opposition to make long detours on bad sideroads, keeping the body of peasant voters waiting for several days in rainy or frosty weather in order to make them quit or switch their allegiance, closing the polls at the discretion of the authorities, or, ultimately, the sheer use of violence by the Army or the Gendarmerie), gerrymandering, and the higher property qualification required in Transylvania by the electoral laws (due to this different property qualification for Transylvania, an ethnic Romanian peasant had to own "at least six times as much land as his Magyar equal, before he can obtain a vote"). they were subjected to Magyarization and they resented that Transylvania had lost its autonomy, without consulting the Transylvanians. The Memorandum itself was written by the leaders of the Romanian National Party of Transylvania and Banat (PNR) – among others, ro, Gheorghe Pop de Băsești, Eugen Brote, Aurel Popovici, and Vasile Lucaciu. It asked for political rights to be awarded to Romanians, as well as initiating a debate on the Kingdom of Hungary's policies of intolerance towards Romanians.
Салдарлар
Франц Иосиф оны оқымай-ақ, меморандумды Венгрияның премьер-министрі Гюла Сапариге жіберді, ол да оны оқымай-ақ, оны жөнелтуші Иоан Ратьюға қайтару үшін Торда-Араньос округінің испанына ашпай жіберді. Он жеті күннен кейін сот аяқталды және қазылар төрттен басқа барлық айыпталушыларды кінәлі деп тапты. Қалған он төрт айыпталушы баспасөз арқылы науқас қылушылық үшін кінәлі деп танылды, ал судья үкім шығарды: олардың көпшілігі екі айдан бес жылға дейін түрмеге кесілді. PNR президенті Ратью екі жылға түрмеге кесілді, ал басты науқас қылушы деп саналатын Лукачу бес жылға түрмеге кесілді. 1895 жылы олар патшалық кешіріммен босатылғанымен, Тажға деген адалдық азайды, PNR-дің көптеген көшбасшылары Трансильванияның Румыниямен бірігу мақсатына бет бұрды. Дегенмен, бірігу үшін белсенділік Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін және Трианон шартынан кейін күшейді, Румынияның өзі Орталық державалар мен Антанта арасында тебленіп, Австрияның мұрагері эрцгерцог Франц Фердинанд (тақ мұрагері) келісімге келу үшін параллель ұсыныс жасады (қараңыз, Ұлы Австрия Біріккен Штаттары).
Franz Joseph, without reading it, forwarded the memorandum to the Hungarian Prime Minister Gyula Szapáry, who, also without reading it, forwarded it unopened to the Ispán of Torda Aranyos County in order to be returned to the sender, Ioan Rațiu. After seventeen days, the trial came to an end and the jury found all but four defendants guilty. The rest of fourteen defendants were found guilty for incitement through the press, and the judge handed in the verdicts: most of them sentenced to prison terms from two months to five years. The PNR president Raţiu received a sentence of two years imprisonment and Lucaciu, regarded as the main instigator, received five years imprisonment. Although in 1895 they were freed by royal amnesty, loyalty to the Crown decreased, with many leaders of the PNR turning towards the goal of union of Transylvania with Romania. However, activism for union per se was largely held off until after World War I and the Treaty of Trianon, with Romania itself oscillating between alliances with the Central Powers and the Entente, and with the parallel offer made by Archduke Franz Ferdinand of Austria (the heir apparent) to negotiate for a compromise (see United States of Greater Austria).