Кіріспе

Гектор Берлиоздың "Harold en Italie, symphonie avec un alto principal" (Италиядағы Гарольд, виола obbligato симфониясы) – Гектор Берлиоздың 1834 жылы жазған, "Опус 16", H. 68 белгіленген төрт бөлімді оркестрлік шығармасы. Барлық бөлімдері бойында ерекше виола партиясы концерттік формаға түсірмей, атаулы басты кейіпкерді бейнелейді. Бұл бөлімдердің атаулары белгілі бір бағдарламаға сілтеме жасайды:
Таулардағы Гарольд
Паломниктер маршы
Абруццо таушысының серенадасы
Тонаушылар тойы

Нысан

Формальды тұрғыдан алғанда, бұл туындыны симфония деп қарастыруға болады. Мысалы, оның төрт бөлімі бар, оның үшіншісі – Бетховенге тән шекерцо. Сололық партиялар ешқашан басқа сололық концерттердегідей виртуоздық стильге ие емес. Виоланың ең маңызды рөлі бірінші бөлімде, ол Гарольд тақырыбын, сондай-ақ екі қосалқы тақырыпты ұсынады. Соло виоладан басқа, туындыда 2 флейта (екіншісі – пикколоны екі есе қоса), 2 гобой (үшінші бөлімде біріншісі – cor anglais-ты екі есе қоса), 2 кларнет (I, III және IV бөлімдерде C, II бөлімде A), 4 фагот, 4 мүйіз, 2 корнет, 2 труба, 3 тромбон, туба, литавра, тарелка, үшбұрыш, 2 дабыл, арфа және скрипкалар тобы қажет. Туындының барлық бөлімінде виола Гарольдты бейнелейді. Бірінші бөлім, «Гарольд тауларда», оның қайғылы кейіпкері тауларда кездесетін көріністерді суреттейді. Виола тақырыбының ұзақ мелодия толыққанды ағылып шығар алдында, идея қалыптасқандай, тартыншақты түрде ашылу фразасын қайталауы премьерадан кейін музыкалық басылымда сатиралық түрде көрсетілді: «Ха! ха! ха! – харо! харо! Гарольд!» деп басталады, бұл Берлиоз кейін «Еске алулар» кітабында жылдар өткен соң еске алған ержүрек әзіл. Екінші бөлімде, «Паломниктер маршы», Гарольд паломниктер тобына жетекшілік етеді; үшінші бөлімде, «Серенада», оның сүйіктісі музыкаға ғашық болады. Соңғы бөлімде, «Тоңкеректер тойы», кейіпкер рухани тұрғыдан шаршап, жабайы компанияда, мүмкін, тавернада болады. (Жак Барзун еске салады: «Берлиоз заманындағы тоңкерек – әлеуметтік әділетсіздіктің кек алушысы, қалаға қарсы көтерілісші, әлеуметтік адамның жараларын емдеу үшін табиғатқа жүгінетін адам.»)