Кіріспе
Желебу ауданы (Negeri Sembilan Malay: Jolobu; Jawi: جلبو) – Малайзиядағы Негери-Сембилан штатының Жемполдан кейінгі екінші ірі ауданы, халқы 40 000-нан астам. Желебу батысында Серембан ауданымен, оңтүстігінде Куала-Пилах ауданымен, оңтүстік-шығысында Дженпол ауданымен, шығысында Паханг штатының Бентонг және Бера аудандарымен, солтүстігінде Селангор штатының Хулу Лангат ауданымен шектеседі. Желебу – дамыған жартылай ауыл шаруашылығы саласы бар қала маңындағы аудан. Желебу сондай-ақ Малайзия Парламентінің Деван Раакт мүшелері сайланатын парламенттік округ болып табылады. Куала Клауанг – ауданның бас қаласы. Желебу Негери-Сембиланның басқа аймақтарымен салыстырғанда британдық және жапондық отаршылдықтың тарихымен белгілі. Бір ғасыр бұрын гүлденген кен өндіруші қала болған Сугай Мунтохтың шағын жартылай ауыл шаруашылығы қалашығынан көптеген құнды колониялық артефакттар табылды. Бұл артефакттар қазір штаттық мұражайда көрсетілуде. Тити және оған жақын орналасқан Сундай Мунто Джелебудағы барлық кен орындарының ең дамыған қалалары еді. Титидегі қырғынның басты себебі қалайы өнеркәсібінің өркендеуі болды, нәтижесінде 1500-ден астам адам, көбінесе қытайлар қаза тапты. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде жапон армиясының қолынан барлығы 5000-ге жуық адам қаза тапты.
The Jelebu District (Negeri Sembilan Malay: Jolobu; Jawi: جلبو) is the second largest district in Negeri Sembilan, Malaysia after Jempol, with a population over 40,000. Jelebu borders on the Seremban District to its west and Kuala Pilah District to its south, Jempol District to its southeast, Bentong and Bera Districts, Pahang to its east and Hulu Langat District, Selangor to the north. Jelebu is a suburban district with blossoming semi agricultural industry. Jelebu is also a parliamentary constituency of the Dewan Rakyat in the Malaysian Parliament. Kuala Klawang is the principal town of the district. Jelebu has an infamous recorded history of British and Japanese colonization as compared to other parts of Negeri Sembilan. Numerous priceless colonial artefacts were discovered in the small semi agricultural town of Sungai Muntoh, which was once a prosperous mining town a century ago. These artefacts are now displayed in the state museum. Titi and neighbouring Sungai Muntoh were the most developed towns of all mining sites in Jelebu. The booming tin industry was one of the main reasons for the massacre in Titi, where more than 1,500 people, mainly Chinese, were killed. Altogether, about 5,000 people were killed by the Japanese led army during World War II.
География және климат
Малайзиядағы ең ұзын тау тізбегі – Титиwangса таулары Джелебу ауданынан өтеді. Осының салдарынан, ауданның көп бөлігі көбінесе тығыз орманды және таулы болып келеді, әсіресе солтүстік және батыс аймақтарында. Ауданның шығыс және оңтүстік бөліктері салыстырмалы түрде жазық, мұнда егіншілік дамыған. Джелебу ауданында Паханг шекарасына жақын орналасқан Негери Сембиланның ең биік тауы – Бесар Ханту тауы (1462 м) орналасқан. Ауданның басқа да маңызды шыңдары – Телапак Бурук (1193 м) және Берембун (1014 м), екеуі де Серембан ауданымен шекарада орналасқан. Малайзияның ең оңтүстік әктас үңгірлер кешені – Пасох үңгірлері де Джелебуде орналасқан. Пасох үңгірлері сондай-ақ Малайзияның оңтүстік жарты аралындағы алғашқы палеолиттік орын және Малайзиядағы ең оңтүстік орын ретінде белгілі. Джелебуде Малайзия тарихындағы ең жоғары температура тіркелген. Джелебудің оңтүстік-батыс бөлігі Малайзиядағы ең құрғақ жер саналады. Дегенмен, таңертең температура төмен болады және тұманды ауа райының салдарынан көру қабілеті орташа деңгейде болады.
Экономика
Резеңке және кен өнеркәсібі Малайяны британдық отарлау кезеңінде табиғи ресурстарға ең бай елдердің біріне айналдырды. Желебу – әлемдегі ең жоғары сапалы резеңке мен болатты өндіретін аудандардың бірі. Ондағы ананас өндірісі Малайзия түбегіндегі ең ірі өндірістердің қатарында. Белгісіз себептерге байланысты Желебу штаттағы ең ірі және ең жетілген оңалту орталықтарына ие. Тұрғын үйлердің орташа бағасы: 246 500 RM, шаршы футқа (PSF) 110,34 RM, 44 мәмілеге сәйкес. Коммерциялық жылжымайтын мүліктің орташа бағасы: 230 000 RM, шаршы футқа (PSF) 97,13 RM, 3 мәмілеге сәйкес. Бұл деректер NAPIC-тен алынған және соңғы 12 айдағы қолжетімді қайта сату мәмілелерінің ақпаратын көрсетеді. Желебу сонымен қатар экотуризмнің маңызды орталығы болып табылады, онда Джерам Тои, ФРИМ Пасох және Кенабой мемлекеттік паркі сияқты табиғат қорықтары бар.
Туристік жерлер
Кеден мұражайы – Куала-Клаванг қаласында орналасқан, Малайзия халқының және Негери Сембилан штатының ерекшеліктері мен өмір салтын көрсететін музей. Ол 2005 жылы салынды және 2008 жылдың 2 ақпанында Негери Сембилан бас министрі Мохамад Хасан мен Мәдениет, өнер және мұра министрі Раис Ятим ресми түрде ашты. Мұражай төрт қабатты ғимаратта орналасқан, кіреберісінің үстінде малай бас киімінің үлкен көшірмесі орнатылған. Мұражайда төрт галерея бар: әдет-ғұрыптарға кіріспе, өмір салты, рухани дәстүрлер, үкімет және билік, сондай-ақ Пепати әдет-ғұрыптары.