Кіріспе
Діни рәсімдер мен обрядтарда биді пайдалану. Киелі би – тарихи және тарихқа дейінгі кезеңдегі көптеген діндерде кездесетін діни рәсімдер мен обрядтарда биді пайдалану. Оның адам денесімен және өнімділікпен байланысы кейбір діндерде оған тыйым салуға себеп болды; мысалы, христиандық пен исламның кейбір бағыттары билеуге тыйым салады. Би индуист ғибадатханаларында құлшылықтың маңызды бөлігін құрады, мысалы, Бхаратанатьям сияқты қатаң формалдануға ие стильдер, олар үшін шебер бишілер мен ғибадатхана музыканттары қажет. 20-шы ғасырда Бернхард Возен сияқты хореографтар киелі биді қоғамдық бірлік пен рухты дамыту құралы ретінде қайта жаңғыртты.
Sacred dance is the use of dance in religious ceremonies and rituals, present in most religions throughout history and prehistory. Its connection with the human body and fertility has caused it to be forbidden by some religions; for example, some branches of Christianity and Islam have prohibited dancing. Dance has formed a major element of worship in Hindu temples, with strictly formalized styles such as Bharatanatyam, which require skilled dancers and temple musicians. In the 20th century, sacred dance has been revived by choreographers such as Bernhard Wosien as a means of developing community spirit.
Мақсаттары
Теолог В. О. Э. Остерли 1923 жылы қасиетті бидің бірнеше мақсаты бар екенін ұсынды, ең маңыздысы – табиғаттан тыс күштерді құрметтеу; басқа мақсаттар – осы күштерге өзіндік көрсету; грек құдайылары Деметр мен Персефонаның билеріндегідей, билеушіні табиғаттан тыс күшпен біріктіру; билеу арқылы денені құдайдың уақытша мекені ретінде дайындау, ес-түссіздікке дейін көтеріңкі би орындау арқылы; егін өсіруге көмектесу немесе құдайды осыған ынталандыру, мысалы, "Илиада" да сипатталған Ариадна биі; құрбандыққа шалу үшін құрбандықты дайындау (израильдіктердің құрбандық тақтасын айналуындай, немесе Саравак каяндарының құрбандық шошқасын айналуындай); бастау рәсімінде құдайға құрмет көрсету; жауынгерлерге шайқаста жеңіске жетуге көмектесу, шайқаста қаза болған жаудың рухын жұбату; үйлену рәсімінде некеге байланысты қауіптерден сақтану; және жаназа немесе аза тұту рәсімінде, мысалы, қайтыс болған адамның зұлым рухын қуу, рухтың қабірден шығуына жол бермеу, мәйітке тартылған жаман рухтарды қорқыту, немесе қайтыс болған адамды уақытша және көрінбей биге қосу, немесе жай ғана қайтыс болған адамды құрметтеу.
Ежелгі заманда
Әлемдегі жергілікті салтанатты билердің рәсімдері ежелгі заманда кең таралған формаларды сақтап қалғандай көрінеді. Мысалы, қазіргі жергілікті билерде кездесетін процессиялар мен шеңбер билері ежелгі Египетте де, еврейлердің арасында да қолданылған. Ежелгі Египетте бишілер Хатор қасиеттісі сияқты құдайлардың бейнесін сомдап, олардың атрибуттарын қабылдап, көрермендерге құдайлар әлемін түсіндіретін. Ежелгі Израильде Еврей Киелі кітабында діни құлшылық кезінде би билеу туралы айтылған. Пайғамбар Мириям Қызыл теңізден өткен соң би билеген. Келісім сандығы Иерусалимге қайтарылғанда, Дәуіт патша "Құдай алдында бар күшімен би биледі". Остерлидің пікірінше, қасиетті биге деген осы ынталандырулар – адамдардың табиғаттан тыс күшке және "азық-түлік алуға" жауабы болған.
Иудаизм
Яһуди дінінің көптеген бағыттары Симхат Тора мерекесін тойлайды, оған синагогтарда билеу кіреді. 18-шы ғасырдан бастау алған хасидтік қозғалысы діни контексте билеуді дәстүр ретінде сақтайды. Билеу сондай-ақ яһудилердің үйлену тойындағы тойдың маңызды бөлігі болып табылады.
Христиандық
Кейбір христиан дәстүрлері литургиялық немесе құлшылық биін қолданады, бірақ ол шіркеу ішінде ұзақ уақыттан бері даулы болып келеді. Типик ерте христиан биі – бұл 2-ші ғасырдағы шеңбер биі, ол Жоханның істері кітабында былай делінген: "Инабат билейді. Мен сыбызғы тартып тұрамын: сендердің бәрің билеңдер. Жоғарыдағы бүкіл әлем біздің биімізге қатысады". Шеңбер биі, оның көбірек медитативтік түрінде, Англия шіркеуі сияқты діни дәстүрлердегі құлшылықтарда қолданылады. Солтүстік Грекия мен оңтүстік Болгарияда Әулие Константин мен Әулие Еленаның жыл сайынғы тойларында бишілер үш күндік шерулер, музыка, би және мал құрбандығымен аяқталатын отпен жүру рәсімін орындайды.
Индуизм
Үнді классикалық билері, мысалы, Бхаратанатьям, Катхак, Одисси және Мохиниаттам, Натья Шастра санскрит мәтініне қатысты. Олар – дінмен байланысты, дәстүрлі драмалық би өнері, Вайшнавизм, Шайвизм, Шактизм, жалқы-үнді эпостары және Веда әдебиетімен байланысты. Діни өнер ретінде олар индуист ғибадатханасының ішкі қасиетті орындарында немесе оның жанында орындалады.
Ислам және суфизм
Би исламда сирек кездеседі, бірақ айналма би исламдық хадра билерінде қолданылады. 2007 жылы Иранда суфи практикалары, оның ішінде шабыттандыратын би және діни өлеңдерді оқу, саяси қарсылықтың ошағы болды және шиит ғалымдары тарапынан тыйым салынды деген хабар бар.
Синкретикалық
Негізінен Бразилияда таралған афроамерикалық синкретикалық діни дәстүр Кандомбле музыка мен көтеріңкі билерді пайдаланады, онда құдайға табынушылар өздерінің қамқоршылары – Оришалардың рухымен толады.
Рухани және жаңа дәуір
Мистик және рухани ұстаз Джордж Гурджиев Гурджиев қозғалыстары деп аталатын қасиетті билер сериясын жинады немесе жазды және оларды өз шәкірттеріне «өзін-өзі бақылау» және «өзін-өзі зерттеу» жұмысының бір бөлігі ретінде үйретті. 1960 жылдары Солтүстік Америка суфилері жасаған «Жаһандық бейбітшілік билері», олардың ішіндегі басшысы Сэмюэл Л. Льюис (Суфи Ахмед Мурад Чисти) болды. Алғашқы би 1968 жылдың 16 наурызында Калифорния штатының Сан-Франциско қаласында өтті. Ол би, суфи айналымы және сананы көтеру және бейбітшілікті дамыту үшін әртүрлі діндер мен рухани дәстүрлерден алынған қасиетті сөздерді ән салу арқылы жүзеге асырылады. 1976 жылдан бастап балетмейстер және хореограф Бернхард Возен Шотландиядағы Финдхорн қорында шеңбер биін енгізді. Ол «топтық сезімталдықты» дамыту үшін дәстүрлі билерді де, өзінің жеке хореографиясын да пайдаланды. Возиеннің тәсілін би оқытушысы Анна Бартон 1980 жылдары Финдхорнда және бүкіл Еуропа бойынша қолдады, соның арқасында осы қасиетті би стилі әлемге тарады.
From 1976, the ballet master and choreographer Bernhard Wosien introduced circle dance at the Findhorn Foundation in Scotland. He used both traditional dances and his own choreography to develop "group awareness". Wosien's approach was taken up by the dance teacher Anna Barton, both at Findhorn and across Europe in the 1980s, and this style of sacred dance spread around the world.
Батыс өнерінде
Изадора Дункан, Рут Сент-Денис және оның күйеуі Тед Шон, сондай-ақ Марта Грэм сияқты хореографтар 20 ғасырдың басында заманауи биді дамытты, көбінесе қасиетті би элементтерін пайдаланып, оларды басқа жанрлармен үйлестірді. Кейінгі хореографтар да Библиядан алынған сюжеттерді пайдаланды.