Кіріспе

2004 жылы британдық автор Дэвид Митчеллдің жазған "Бұлт атласы" романы – оның үшінші романы. Кітапта метафикция, тарихи ойдан шығарылған әңгімелер, заманауи және ғылыми фантастика жанрлары үйлесім табады. Роман оқырманды 19 ғасырдағы Тынық мұхитының шалқарынан бастап, алыс болашақтағы Гавайи аралына дейін бір-бірімен байланысты әңгімелер арқылы саяхатқа шақырады. Атауы Тоши Ичиянагидің музыкалық шығармасына сілтеме жасайды. Роман әдеби ортадан және фантастика жазушылары қауымдастығынан бірнеше марапат алды, оның ішінде Британдық кітап сыйлығының «Көркем әдебиет» номинациясы мен Ричард пен Джудидің «Жыл кітабы» сыйлығы. Сонымен қатар, Букер сыйлығына, «Небула» сыйлығының «Жылдың үздік романы» аталымына және Артур Кларк сыйлығына үміткер болды. 2012 жылы Вачовскилер мен Том Тайквердің режиссерлік еткен, актерлер ансамбліне толы фильм жарық көрді.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Кітап алты бір-біріне кіріктірілген әңгімеден тұрады; әрқайсысын келесі басты кейіпкер оқиды немесе көреді, уақыт бойынша орталық алтыншы әңгімеге қарай жылжиды. Бірінші бес әңгіменің әрқайсысы маңызды сәтте тоқтатылады. Алтыншы әңгімеден кейін, қалғандары кері хронологиялық тәртіппен аяқталады.

Адам Юингтің Тынық мұхит журналы (1 бөлім)

Бірінші оқиға Жаңа Зеландияға жақын Чатем аралдарында XIX ғасырдың ортасында басталады, онда Адам Юинг, Калифорниядағы алтын асыру кезінде Сан-Францискодан келген тәжірибесіз американдық заңгер, кемесіне жөндеу жұмыстарын күтеді. Ол мориори құлын маори қараушысының қамшымен ұрып жатқанын көреді. Жазалау кезінде құрбан, Аутуа, Юингтің көздерінде аяныш көрді де күлімсіреді. Кеме жолға шыққанда, Юингтің кемедегі жалғыз досы доктор Генри Гус Юингтің созылмалы сырқатын қарап шығады. Дәрігер Юингке өлімге алып келетін паразиттік инфекция жұққанын анықтап, емдеу курсын ұсынады. Ал осы уақытта Аутуа Юингтің кабинасында жасырынып отыр. Юинг мұны капитанға айтқаннан кейін, Аутуа өзін бірінші сыныпты теңізші екенін дәлелдейді, ал капитан Аутуаны Гавайиға дейін өту үшін жұмысқа алады.

Зедельгемнен хаттар (1-бөлім)

Келесі оқиға 1931 жылы Бельгияның Брюгге қаласына жақын Зедельгемде орын алады. Бұл оқиға жақында отбасысынан айырылған, ақшасы жоқ жас ағылшын музыканты Роберт Фробишердің өзінің сүйіктісі Руфус Сикссмитке жазған хаттар арқылы баяндалады. Фробишер Зедельгемге сифилис салдарынан қайтыс болып, көзі нашарлаған, бұрынғы ұлы композитор Вивиан Айрстың амануенцисі болу үшін сапар шегеді. Көп ұзамай Фробишер Айрстың берген қарапайым мелодиясынан Der Todtenvogel ("Өлім құсы") атты шығарма жасайды. Ол Краков қаласында күнделікті орындалады, ал Айрсқа көп мақтау айтылады. Фробишер осы жетістікпен мақтанады және өзінің музыкасын жазуды қайта бастайды. Фробишер мен Айрстың әйелі Джокаста ғашық болады, бірақ оның қызы Ева оған күдікпен қарайды. Фробишер Айрстың кітапханасынан сирек кітаптарды сатушыға сатады, бірақ Адам Юингтің "Тынық мұхиты журналының" бірінші бөлімін оқып, қызығады және Sixsmith-тен оқиғаның соңы қалай бітіп аяқталатынын білу үшін екінші бөлімін алуын сұрайды. Жаз аяқталып бара жатқанда Джокаста Фробишерге "Вывянға музыкасын қайтарғаны" үшін алғыс айтады, ал Фробишер келесі жазға дейін қалуға келіседі.

Жартылай өмір: Бірінші Луиза Рей құпиясы (1-бөлім)

Үшінші әңгіме 1975 жылы Калифорниядағы Буэнас Ербас қаласында өтеді және оқиғалар желісі жас журналист Луиза Рей кейіпкері арқылы баяндалады. Ол тоқтаған лифтте қарт Руфус Сиксмитпен кездеседі және оған қаладағы санаулы жемқорлыққа төзбеген полицейлердің бірі болған, кейін әйгілі соғыс тілшісіне айналған марқұм әкесі туралы айтады. Кейін, Сиксмит Луизаға Сейбордтағы HYDRA ядролық электр станциясының қауіпсіз емес екеніне алаңдаушылығын жеткізеді, содан кейін ол өзін-өзі өлтіргендей болып табылады. Луиза станция басшыларының әлеуетті сыбызғы сатушыларды өлтіріп жатыр деп күдіктенеді. Сиксмиттың қонақ үйінің бөлмесінен Луиза Фробишердің хаттарын алады. Тағы бір станция қызметкері, Айзек Сакс, оған Сиксмиттың есебінің көшірмесін береді. Луиза ядролық электр станциясы бойынша табылған мәліметтерін жариялауға үлкермес бұрын, оны ұзақ уақыт бойы аңдып жүрген Сейбордтың жалдаған кісі өлтірушісі оның көлігін – Сиксмиттың қылмыстық есебімен бірге – көпірден құлатып жібереді.

Тимоти Кавендиштің қорқынышты оқиғасы (1-бөлім)

Төртінші әңгіме, комедиялық үлгіде, жиырма бірінші ғасырдың басында Ұлыбританияда өтеді; 65 жастағы жеке баспагер Тимоти Кавендиш, кітап сыншысын өлтіргеннен кейін жоғары сатылым көрсетіп жатқан кітабы бар гангстер клиентінің бауырларынан қашып құтылады. Олар Кавендишке ақша талаптары орындалмаса, зорлық көрсетумен қорқытады. Кавендиштің бай ағасы, Кавендиштің жиі ақша сұрауына наразы болып, оны қауіпті зейнеткерлер үйіне орналастырады. Тимоти жеке және қаржылық мәселелері шешілгенше, қонақүйге тіркеліп жатыр деп ойлап, қамқорлыққа алу қағазына қол қояды. Ол онда шексіз уақытқа ұсталып қалатынын түсінген соң, қызметкерлердің толық бақылауында болады, қашуға тырысады, бірақ күзетші тоқтатып, қамап қояды. Ол "Half Lives: The First Luisa Rey Mystery" атты қолжазбаны оқығанын қысқаша айтады, бірақ болашақ автордың қолжазбасы оны бастапқыда әсер етпейді және кейін ғана бағалай бастайды. Ол жаңа ортаға бейімделеді, бірақ сол сәтте қашып шығудың жолын іздеуді жалғастырады. Бір күні инсульт болады, сомен де оқиға аяқталады.

Соньми-451 оризоны (1-бөлім)

Бесінші оқиға ХХІІ ғасырдағы Кореяның корпоративтік мәдениеттен туындаған дистопиялық мемлекеті Неа Со Копроста өрбиді. Ол Сони 451 тұтқындалғаннан кейін және сотталғаннан кейін, "архивші" жүргізген сұхбат түрінде баяндалады. Архивші Сони 451-нің әңгімесін "оризон" деп аталатын, жазу және голографиялық бейнеконференцияға арналған күміс жұмыртқа пішіндес құрылғыға жазады. Сони 451 – Папа Сонгс аталған жылдам тамақтандыру орнындағы жасалма адам-келісімші. Клондар арзан жұмыс күшінің басты көзі екені анықталады. "Таза қанды" (табиғи туған) қоғам химиялық манипуляция арқылы жасалма адамдардың санасын шектейді. Сони "Сабын" деп атап кеткен тағам арқылы осы манипуляция жасалады. Он екі жыл құлдықта болғаннан кейін, жасалма адамдарға Гонолулудағы жасалма адамдар қауымдастығына зейнеткерлікке шығуға уәде беріледі. Өзінің баяндамасында Сони университет оқытушылары мен студенттермен кездеседі, олар оны зерттеу үшін мейрамханадан алып кетеді және өзіне-өзі сезінуге немесе "көтерілуге" көмектеседі. Ол Тимоти Кавендиштің қорқынышты оқиғасын "Шайқастарға" дейінгі фильм ретінде сипаттайды ("Шайқастар" – Неа Со Копростан басқа әлемнің көп бөлігін жойған ірі жаһандық апат немесе соғыс). Кавендиш инсульт алған сахнада, бір студент Сони мен оның құтқарушысы Хе Джу Имге профессор Мефи, Хе Джуның профессоры, тұтқындалғанын және тәртіп сақшыларының Хе Джуны тергеп, Сониді көзқарасынан өлтіруге бұйрық бергенін хабарлайды.

Слюшаның "Евритин" арқылы өтуі

Алтыншы әңгіме романның орталық орнын иеленеді және үзіліссіз жалғыз әңгіме. Гавайидің Үлкен аралында, үлкен әлеуметтік құлдыраудан кейін, Долина халқы – Сонми деп аталатын қасиетті құдайға табынатын бейбіт шаруалар. Захри Бейлиді әкесінің өліміне және жылдар бұрын ағасының қашқындалуына байланысты өзін кінәлі санауынан туындаған моральдық күмәндар мазалайды. Үлкен аралға кейде технологиялық тұрғыдан дамыған Prescients халқы келіп, зерттеу жүргізеді, олардың бірі – Мероним, Захридің ауылына күдікпен келеді. Кейін Мероним Мауна-Кеа жанартауының шыңына жол көрсетуді сұрағанда, Захри оған қарызы бар екенін, себебі ол оның қарындасы Кэткинді уланудан құтқарған еді, деп ойсырап келіседі. Олар Мауна-Кеа обсерваториясының қираған қалдықтарына көтеріледі, онда Мероним Захридің бөлмесінде тапқан дұғаны түсіндіреді және Сонмидің тарихын ашады (алдыңғы тарауда айтылғандай). Қайтып келгеннен кейін, Долина халқының көпшілігімен бірге Хонокааға саудаға барады, бірақ Захридің халқына каннибалистік Кона тайпасы шабуыл жасап, тұтқынға алады, олар Долина халқына жиі шабуыл жасайды және аймақты бағындыруда. Захри мен Мероним қашып құтылып, ол оны қауіпті аралға апарып қояды. Әңгіме Захридің баласы әкесі көптеген сенімсіз әңгімелер айтқанын еске түсіріп, бірақ бұл шындық болуы мүмкін, өйткені ол Захриден Сонмидің дұғасын мұра еткен.

Соньми-451 оризоны (2-бөлім)

Хе Чжу Им Мефимен бірге "Одақ" деп аталатын үкіметке қарсы көтеріліс қозғалысының мүшесі екенін айтады. Сосын Хе Чжу Сонминиді кемеге жетеледі, онда Сонми зейнеткер фабрикаттардың қасаптана жатырғанын және қайта өңделіп, фабрикаттарды тамақтандыруға қолданылатын "Сабынға" айналдырылатынын көреді. Қасаптанған фабрикаттардан қалған "қайта өңделген ақуыздар" таза қанды адамдар білмейтіндей, жылдам тамақ дүкендерінде сатылатын тағамдарды өндіруге пайдаланылады. Көтерілісшілердің жоспары – барлық фабрикаттарды өзіне жете білуге көтеру арқылы корпоративтік үкіметті билікте ұстап тұрған жұмыс күшін бұзу. Олар Сонминиден көтеріліс шақыратын, фабрикаттарды жою туралы декларациялар жазуын қалайды. Ол Адам Юингтің күнделігінде алғаш көтерілген ашкөздік пен қанаушылық тақырыптарын қайталайды. Сонмини үкіметтің әсем түсірілген шабуылында тұтқындалады және өзінің оқиғасын мұрағатшыға айта бастайды. Сонмини өзіне осының бәрі үкіметтің таза қандылардың фабрикаттарға деген қорқынышы мен жеккөрінісін күшейту үшін жасалғанына сенеді. Сонминидің соңғы тілегі – Кавендиштің оқиғасын аяқтау.

Тимоти Кавендиштің қорқынышты оқиғасы (2-бөлім)

Шамалы инсульттан кейін жазылған Кавендиш, зейнеткерлер үйінен қашуға құштар болған Эрни, Вероника және едәуір сандырақтап сөйлейтін Мистер Микспен кездеседі. Кавендиш, басқа тұрғындардың Джонс Хотчкистің ұлын алдап, Хотчкистің көлігін ұрлауға мүмкіндік беру үшін жасаған қастандығына көмектеседі. Тұрғындар көлікке қолданып, қашып кетеді де, бостандықтарын тойлау үшін пабқа тоқтайды. Хотчкис пен қызметкерлер оларды ұстауға жақындап келеді, бірақ Мистер Микс күтпеген ақыл-есіне келген сәтте, жергілікті тұрғындарды оларға көмектесуге шақырып, құтқарады. Содан кейін Кавендиштің хатшысы, Латэм ханымның, Кавендиштің кеңсесіне жасалған шабуылды бейнежазбаға түсіріп, осы арқылы қылмыскерлерді шантаж жасағаны белгілі болады; бұл Кавендишке қауіпсіздікпен бұрынғы өміріне оралуға мүмкіндік береді. Кейін Кавендиш Луиза Рейдің әңгімесінің екінші бөлігін жариялауды жоспарлайды және өзінің соңғы оқиғаларын киносценарийге түсіруді ойлайды.

Жартылай өмір: Бірінші Луиза Рей құпиясы (2-бөлім)

Рей суға батқан машинасынан қашып құтылады, бірақ есепті жоғалтады, ал Айзек ұшағы жарылады. Оның газетін Seaboard компаниясының еншілес компаниясы сатып алғаннан кейін, ол жұмыстан босатылады, ал Луиза енді оны қауіп деп санамайды деп ойлайды. Ол Роберт Фробишердің Cloud Atlas Sextet атты сирек кездесетін шығармасының көшірмесін тапсырыс береді, ол туралы ол Руфус Сикссмитке жазған хаттарында оқыған еді, және ол оны танитынын көріп таңғалады, тіпті ол сирек жарияланған туынды болса да. Дегенмен, қаскөй Билл Смоук Луизаны қуалай береді және Руфус Сикссмиттің электр станциясы туралы баяндамасының көшірмесіне қастандық жасайды. Луизаның әкесін білген және Луизаның бастапқыда оны өлтіруге тырысқан деп ойлаған қауіпсіздік қызметкері Джо Нейпир оны құтқаруға келеді, ал Смоук пен Нейпир өзара атысып өлтіседі. Кейін Рей сыбайлас корпоративтік басшыларды жұртқа жария етеді. Оқиғаның соңында ол Сиксмиттің немере қызынан келген жәшік алады, онда Роберт Фробишерден Руфус Сиксмитке қалған сегіз хат бар.

Зедельгемнен хаттар (2-бөлім)

Фробишер Айрспен жұмысын жалғастыра отырып, «Cloud Atlas Sextet» атты шығармасын дамытуда. Ол Еваға ғашық болады, ол оған сырлы сезімдерін білдіргеннен кейін, бірақ ол әлі де оның анасымен байланысын үзбейді. Жокаста бұл жайтты сезіп, егер ол қызына көз салса, өмірін тозаққа толатынын айтады. Айрс Фробишердің еңбектерін көшіруде ессіздікке барады, енді толық бөлімдерді жазуын талап етеді, оларды өз есімінен жариялауға ниеттеніп. Айрс оның бас тартуына жауап ретінде, Жокастаны зорлағанын айтып, оны қара тізімге енгізумен қорқытады. Көңілі құлаған Фробишер бәрібір кетеді, бірақ жақын жердегі қонақ үйде тоқтап, Секстетін аяқтауға тырысады және Евамен қайта табысуға үміттеніп жүреді. Ол оларды ата-анасы бұл кезде бөліп отыр деп өзіне-өзі сендіреді, бірақ онымен сөйлескенде, Ева сүйіп жүрген адам – оның швейцариялық күйеуі екенін түсінеді. Психикалық және физикалық жағдайы нашарлаған Фробишер, өзінің шедевр туындысын аяқтап, өмірінің мәнін жоғалтқандықтан, өзін-өзі өлтіруге бел буады. Ваннада өмірін өз қолымен аяқтамас бұрын, ол Сиксмитке соңғы хат жазады, оған Секстетін және Адам Юингтің «Тынық мұхиты журналын» қоса береді.

Адам Юингтің Тынық мұхит журналы (2-бөлім)

Юинг Раиатеа аралына сапар шегеді, онда ол миссионерлердің жергілікті халықты қанауына куә болады. Кемеде ауруы күшейеді және соңғы сәтте доктор Гуз өзінің мүлкін тонау үшін оны улап отырғанын түсінеді. Оны Аутуа құтқарады және аболиционисттік қозғалысқа қосылуға бел буады. Журналының және кітабының соңында Юинг тарихтың сенімге байланысты жасалған зұлымдық пен игілік әрекеттерінің нәтижелерімен басқарылатынын жазады: сондықтан "таза тоналған әлем өзін-өзі жеп қояды" және "Ең алдындағылар артқа қарай ығысып, соңғылар жеңіске жеткенше шайтан оларды жазалайды", ал қайын атасының оның аболиционист болуына жауабы ретінде Адамның өмірі шексіз мұхиттағы бір тамшы ғана болады деген ойға келеді. Юингтің жауабы: "Дегенмен, мұхиттың өзі не нәрсе? Ол көптеген тамшылардан тұрады".

Бастапқы және жазу

The Paris Review журналына берген сұхбатында Митчелл кітаптың атауына жапон композиторы Тоши Ичиянагидің сол аттас музыкасы шабыт бергенін айтты: "Мен сол туындының әдемі атауы үшін ғана CD сатып алдым". Митчеллдің бұрынғы романы number9dream Джон Леннонның музыкасымен шабыттандырылған. Ичиянаги мен Леннон екеуі де Йоко Ононың күйеулері болды, және Митчелл бұл фактінің "маған ұнайтынын, бірақ бұл үлгіні шексіз қайталай алмаймын" деді. Ол кітаптың атауы мен мазмұны қайта туу және адам табиғатының әмбебаптығы туралы екенін, атау өзгеріп отыратын нәрселерге ("бұлт") және өзгермейтін нәрселерге ("атлас") сілтеме жасайтынын мәлімдеді. Митчелл Вивиан Айрс пен Роберт Фробишер кейіптерін жасауда ағылшын композиторы Фредерик Делиус пен оның көмекшісі Эрик Фенбиден шабыт алғанын айтты. Сонымен қатар, Рассел Хобанның "Риддли Уокер" романының "Слоошаның кесімі" оқиғасына да әсер еткенін атап өтті.