Жансемин: Оқситан поэзиясының көшбасшысы

Кіріспе

Жансемин (нағыз аты Жак Боэ, француз тілінде Жасмин деп те белгілі) (16 наурыз 1798 – 4 қазан 1864) – окситан тіліндегі ақын.

Өмір

Ол Ажен қаласында дүниеге келген, тегі Боэ. Әкесі, тігінші болғандықтан, доггерль өлеңдерін жасауға белгілі бір қабілеті болды, оларды жәрмеңкелерде және басқа да осындай жиындарда оқыған немесе айтқан; Жакоб, көбінесе онымен бірге болғандықтан, ақынның рөлімен ерте танысқан. 16 жасында шаштараздық шеберханада жұмысқа орналасып, кейіннен Ажендегі Гравьерде өзіне ұқсас бизнес ашты. 1825 жылы ол өзінің алғашқы «Папилотос» (Керілген қағаздар) томын жариялады, онда француз тіліндегі өлеңдер (ол оны белгілі бір шектен тыс қолданған) және жұмысшы табының кең таралған тілі – окситан тілінің Аженге тән түрі болды, осы тілде ол барлық кейінгі әдеби жетістіктеріне қол жеткізді. Жасмин – Фредерик Мистраль және Фелибриждің провансаль әдебиетіндегі ең белгілі алғыр жолы болды. Оның туған тілін әдеби мақсаттар үшін қайта жаңғыртудағы ықпалы, әсіресе, өлеңдерін қоғамдық оқуларында байқалды. Оның поэзиялық дарыны, сондай-ақ еркін дауысы мен сұлу сымбаты, оны трубадур және жонглердің екі қырлы рөліне өте жақсы сай келіп, дайындады. 1835 жылы ол «Кастель Куиллдің соқыр қызын» Бордода, ал 1836 жылы Тулузада оқыды, екі маңызды қалада да ыстық қарсылықты күтті. Оның көптеген қоғамдық оқулары қайырымдылық мақсаттарына арналды, түскен қаражат Вергттегі шіркеуді қалпына келтіру және басқа да игі істерге жұмсалды. Өмірінде «Папилотостың» төрт томы жарық көрді, олардың ішінде келесі ерекше өлеңдер бар: «Харивари», «Менің естеліктерім» (көп жылдардан кейін толықтырылды), «Соқыр қыз», «Франкунетто», «Жай Марта» және «Егіздер»; «Харивари» өлеңінен басқалары – қарапайым өмірдің әсерлі, мұқият бейнеленген суреттері. Жансемин өнімді жазушы емес еді, және оның шаршағыс мінезіне қарамастан, әрбір сезімге ең табиғи және айқын түсініктеме беру үшін бір өлеңде ұзақ уақыт жұмыс істеді. Франция королі Генрих IV құрметіне жазылған және «Папилотостың» бірінші томында жарияланған «Үшінші мамыр» өлеңінен бір шумақ Нерактағы сол патшаға орнатылған ескерткіштің негізіне қашап салынған. 1852 жылы Жансеминнің еңбектері Француз академиясымен марапатталды, оған зейнетақы тағайындалды. Оқиғаға арналған медальда: «Ақылды және халықтық ақынға» деген жазу болды. Ол Тулуза академиясынан Maistre es Jeu атағын алды; бұл атақ тек көрнекті жазушыларға ғана беріледі. Папа Пий IX оған Ұлы Григорийдің рыцарь белгісін жіберді, ал ол Легион д'онёр орденінің кавалері болды. Өмірінің соңғы жылдарын Аженнің жанында сатып алған шағын мүлігінде өткізді және оны «Папилотос» деп атады, оны «Ма Бигно» («Менің жүзімдігім») деп сипаттады. Туған қаласын өкілдік етуге шақырылса да, ол одан бас тартты, ауыл өмірінің ләззатын және демалысын артық көрді; сайлау құрметтеріне лайықты кандидат емес екенін білді. Ол 1864 жылы қайтыс болды, оның соңғы өлеңі, Эрнест Ренанға жауап ретінде, оның қолындағы қосылған қолының арасында оның табытына салынды.

He was born at Agen, his family name being Boé. His father, who was a tailor, had a certain facility for making doggerel verses, which he sang or recited at fairs and other such gatherings; Jacques, who generally accompanied him, was thus early familiarized with the role of the poet. At 16, he found employment at a hairdresser's shop, and subsequently started a similar business of his own on the Gravier at Agen. In 1825 he published his first volume of Papillotos (Curl Papers), containing poems in French (a language he used with a certain sense of restraint), and in the familiar Agen variety of the Occitan language, the popular speech of the working classes in which he was to achieve all his later literary triumphs. Jasmin was the most famous forerunner, in Provençal literature, of Frédéric Mistral and the Félibrige. His influence in rehabilitating, for literary purposes, his native dialect, was particularly exercised in the public recitals of his poems he gave. His poetic gift, as well as his fluent voice and fluid bearing, fitted him admirably for this double role of troubadour and jongleur. In 1835, he recited his "Blind Girl of Castel Cuill" at Bordeaux, and in 1836 at Toulouse, and he met with an enthusiastic reception in both of these important cities. Most of his public recitations were given for benevolent purposes, the proceeds being contributed by him to the restoration of the church at Vergt and other good works. Four successive volumes of Papillotos were published during his lifetime, and contained amongst others the following remarkable poems, quoted in order: "The Charivari", "My Recollections" (supplemented after an interval of many years), "The Blind Girl", "Francounetto", "Martha the Simple", and "The Twin Brothers"; With the exception of "The Charivari", these are all touching, carefully elaborated pictures of humble life. Jansemin was not a prolific writer, and, in spite of his impetuous nature, would work a long time at one poem, striving to ensure he gave each feeling its most natural and lucid expression. A verse from his poem, "The Third of May", written in honour of Henry IV of France, and published in the first volume of Papillotos, is engraved on the base of the statue erected to that king at Nérac. In 1852, Jansemin's works were crowned by the Académie Française, and a pension was awarded him. The medal struck on the occasion bore the inscription: Au poète moral et populaire. He received the title of Maistre es Jeu from the Academy of Toulouse; a distinction only conferred on illustrious writers. Pope Pius IX sent him the insignia of a knight of St Gregory the Great, and he was made chevalier of the Légion d'honneur. He spent the latter years of his life on a small estate which he had bought near Agen and named Papillotos, and which he describes in "Ma Bigno" ("My Vine"). Though invited to represent his native city, he refused to do so, preferring the pleasures and leisure of a country life; wisely judging that he was no really eligible candidate for electoral honours. He died in 1864, and his last poem, an answer to Ernest Renan, was placed between his folded hands in his coffin.