Кіріспе

Француз әдеби қозғалысы Oulipo (ulipo, қысқаша; шамамен аударғанда: "әлеуетті әдебиет шеберханасы", стильді OuLiPo) – (көбінесе) француз тілінде сөйлейтін жазушылар мен математиктердің еркін бірігуі, олар шектеулі жазу техникаларын қолдана отырып туындылар жасауға ұмтылады. 1960 жылы Реймонд Кенo және Франсуа Ле Лионне құрған. Басқа да белгілі мүшелері – романшылар Жорж Перек пен Итало Кальвино, ақындар Оскар Пастиор мен Жан Лескур және ақын/математик Жак Рубо. Топ "potentielle әдебиет" терминін (шамамен аударғанда) "жаңа құрылымдар мен үлгілерді іздеу" деп анықтайды, оларды жазушылар өздеріне қалай ыңғайлы болса, солай қолдана алады. Кенo оулипиандарды "лабиринт құрастырып, одан қашуды жоспарлайтын егеуқырлар" деп сипаттаған. Шектеулер идеялар мен шабытты ояту құралы ретінде қолданылады, ең әйгілісі – Перектің "оқиға жасау машинасы", ол "Өмір: Пайдаланушы нұсқаулығы" романын құруда пайдаланылды. Липограммалар (Перектің "Бос кеңістік" романы) және палиндромдар сияқты орнықты техникалардан басқа, топ математикалық мәселелерге негізделген жаңа әдістерді әзірлейді, мысалы, шахмат тақтасындағы аттың қимылы және ауыстырулар.

Тарих

Оулипо 1960 жылғы 24 қарашада Collège de 'Pataphysique-тің кіші комитеті ретінде құрылды және «Эксперименталды әдебиет семинары» деп аталды. Екінші кездесуінде топ Альберт Мари Шмидттің ұсынысы бойынша атын «Әлеуетті әдебиет шеберханасы» немесе Oulipo деп өзгертті. Бұл идея екі ай бұрын, қыркүйек айында Квиноның еңбегіне арналған коллоквиум үшін шағын топ Серизи-ла-Салледе кездескен кезде туындаған. Осы семинар барысында Квино мен Франсуа Ле Лионна қоғамды құру туралы ойлады. Келесі он жыл бойы Oulipo (көпке танылған атауы) топ ретінде сирек көзге түсті. Олар 1961 жылы Патафизика колледжіне өз жұмыстары туралы есеп берді. Сонымен қатар, 1964 жылы fr журналы Oulipo-ға арналған саны шықты, ал Бельгия радиосы Oulipo-ның бір кездесуін хабарлады. Оның мүшелері осы жылдары жеке белсенділік танытып, өз шектеулерінде жасалған туындыларын жариялады. Топ 1973 жылы «fr» – өкілдік туындылар жинағын жариялау арқылы абырой табуды бастады. 1977 жылғы ақпан айындағы Scientific American журналының «Математикалық ойындар» бағанында Мартин Гарднер Oulipo-ны жариялап, Америкада оны танымал етуге көмектесті. 2012 жылы Гарвард университетінің баспасы Oulipo мүшесі Дэниел Левин Беккердің «Көптеген құпия арналар: әлеуетті әдебиетті мақтау» атты қозғалыстың тарихын жариялады. Oulipo 1960 жылы ерлер тобымен құрылды және алғашқы әйелге мүше болуға рұқсат беруге 15 жыл кетті; бұл Мишель Метайл болды, ол 1975 жылы мүшелікке қабылданды және содан бері топтан алшақтады. 1960 жылдан бері Oulipo-ға барлығы алты әйел қосылды, соңғысы 2017 жылғы маусым айында Клементина Мелои болды.