Кіріспе

Британдық оңшыл идеология

Пауэллизм – консервативті және Ольстер одағының саясаткері Энох Пауэллдің саяси көзқарастарына берілген атау. Олар оның жоғары тори және либертариандық көзқарастарынан туындайды. Оксфорд ағылшын сөздігінде көрсетілгендей, «Пауэллизм» сөзін The Economist 1965 жылдың 17 шілдесінде қолданған. Алайда, бір күн бұрын Иэн МакЛеод «The Spectator» журналында Пауэллдің «Қорқымайтын ұлт» атты сөздерінің шолуын жасағанда бұл сөзді айтқан:

«Энох Пауэлл Парламенттегі ең дарынды ойға ие. Ең жақсы білім алған және ең қызықты. «Пауэллизм» деп аталатын ойлау қабілеті бар, және қазір кітапта жиналған дәлелдеріміз бар. Бұл сөз бастапқыда Пауэллдің экономикалық көзқарастарын сипаттау үшін пайдаланылған, ал Пауэлл өзі анықтамасын берді: «[Пауэллизм – бұл] бейбітшілік, капитал, пайда және бәсекелестік нарық арқылы адамдардың қалағандарын алу мүмкіндігіне деген шексіз сенім»."

Ұлтшылдық

Пауэлл – романтикалық британдық ұлтшыл болды және ұлт мемлекетін "саяси шындықтың соңғы түрі" деп қарастырды. Ол британ Парламенті британ ұлтының көрінісі деп сенді, ал Еуропалық экономикалық қауымдастыққа Ұлыбританияның кіруіне қарсылығының себебі – британ ұлт мемлекетінің егемендігін жояды деген ойы болды. Оның Ұлыбританияның әлеммен қарым-қатынасына қатысты көзқарастарының түпкілікті негізі – тәуелсіз ұлт мемлекетке сенім болды. Пауэлл үшін Біріккен Ұлттар Ұйымы табиғаты бойынша "абсурдты және ойсыратып жіберетін" нәрсе еді, себебі ол күш қолданбай халықаралық статус-квоны сақтауға тырысты, ал ол егеменді ұлттардың өмір сүруі үшін соғыс қажет деп санды.

Иммиграция

Пауэллдің жаппай көші-қонға қарсылығы иммигранттардың толыққанды сіңіп кетуі мүмкін емес деген сенімінен және оның ұлттық көзқарастарынан туындады.

Солтүстік Ирландия

Рой Льюис Пауэлл үшін Солтүстік Ирландиядағы жағдай "ұлттық идеясы, британдық ұлттық ерекшелігі және парламенттік үкіметтің ерекшелігі туралы оның ұстанымының түбіне дейін барғанын" айтты. Пауэлл Солтүстік Ирландиядағы юнионист көпшілігін "Ұлыбританияның қалған бөлігінде тұратын ұлттың бір бөлігі" деп есептеді және Солтүстік Ирландия Ұлыбритания құрамында қалуы керек деп санайтын. Пауэлл, қылмыс жасағандарды, олар "неғұрлым жаңылысқан болса да", өз елінің тұтастығын қорғауға және Корольдік билігі астында өмір сүру құқығын сақтауға көмектеседі деп сенгендерін, "бейбітшілікті бұзу" деп қарастырды. Пауэлл сондай-ақ британдық армияның әскерилері тек екі жақты қақтығыста тәртіп сақтауға арналған "дәрежесі жоғары полиция" деген пікірмен келіспеді. Бұрын Солтүстік Ирландия парламентін қолдаған және тіпті Солтүстік Ирландиядағы ирланд ұлтшылдарының санын азайту үшін Ирландия шекарасын қайта сызып, одан кейін де Пауэлл Солтүстік Ирландияның Ұлыбританияның қалған бөлігімен саяси жағынан біріктірілуі керек, оған басқа құрамдас бөліктерден өзгеше қарау қажет емес деп тұжырымдады. Ол американдық қысыммен британдық үкіметтердің Солтүстік Ирландияны қандай да бір жолмен бүкіл Ирландия мемлекетіне қосуға ниеттенгенін сенді.

Еуропалық экономикалық қоғамдастық

Пауэлл 1961 жылы Ұлыбританияның ЕЭО-ға мүшелігін қолдаған еді, сол кездегі консервативті премьер-министр Гарольд Макмиллан Ұлыбританияның қосылуына сәтсіз өтініш білдіргенде, Пауэлл мұның Ұлыбританияның экономикасын либералдануына мүмкіндік беретініне сенген. Алайда, Пауэлл ЕЭО-ның пайда болу тарихын және әдістерін жан-жақты зерттегеннен кейін көп ұзамай пікірін өзгертті және Ұлыбританияның ЕЭО-ға қосылуы елдің өзін-өзі басқару қабілетін жояды деп санады. Пауэлл Ұлыбританияның ЕЭО-ға мүшелігі мәселесі "барлық басқа мәселелерден артық, соғыс және бейбіт уақытта әрбір ел үшін ең маңызды, ең соңғы мәселе болуы керек" деді. ЕЭО мәселесі Пауэллдің 1974 жылдың 23 ақпанында Консервативтік партиядан кетуіне себеп болды, себебі консервативті премьер-министр Эдвард Хит 1973 жылдың 1 қаңтарында Ұлыбританияны британ сайлаушыларының сайлау мандатысыз ЕЭО-ға қабылдады. Пауэлл Консервативтік партиядан жалпы сайлауға 5 күн қалғанда кетті. Отставкаға кеткен соң Пауэлл бұрынғы консервативті әріптестерін таң қалдырып, халықты Лейбористер партиясына дауыс беруге шақырды, себебі Лейбористер ЕЭО мүшелігі бойынша референдум ұсынып отырды. Пауэлл ЕЭО мәселесін барлық басқа мәселелерден жоғары қойды, өйткені ол ұлттық егемендікті ағылшын реформациясынан бері көрілмегендей деңгейде кемсітті; ЕЭО заңдары британ Парламенті қабылдаған заңдардан басымдық құйды, ал Пауэлл оны британ ұлтының нағыз өкілі деп есептеді, оның басшысы – британ монархы.

Децентрализация

Пауэлл Шотландия мен Уэльске децентрализацияға қарсы болды, себебі ол британдық ұлтшылдықты қолдады және децентрализацияның британ мемлекетінің біртұтастығымен қарама-қайшы келеді деп есептеді. Пауэлл Британия федеративтік мемлекет болмаса, бір сайлаушылар тобы екі заң шығарушы палатада өкілдік ете алмайтынын мәлімдеді. Пауэлл британдық ұлттың бір парламентте өкілдік етілуін қалады. Егер шотландтар мен уэльстер өздерін ағылшындар мен солтүстік ирландтардан бөлек ұлттар санайтын болса, олар Ұлыбританиядан тыс тәуелсіз, егемен мемлекеттер болуы керек деп Пауэлл сенді.

Британ империясы мен Британдық одақ

Пауэлл бастапқыда Британ империясын қолдаған және Үндістанда британдық үкімдікті сақтап қалуды қалаған. Сәтсіздікке ұшырағаннан кейін, ол империяның ізбасары – Ұлттар Достастығына Ұлыбританияның мүшелігіне қарсы шықты. Ол империядан шығып, тәуелсіздік алған жаңа елдердің мәселелері енді Ұлыбританияның жауапкершілігінде емес және оның ұлттық мүддесіне де қатысы жоқ деп есептеді. Пауэлл империя аяқталғаннан кейін, патриотизмнің шетел мемлекеттерінің нәсілдік құрамына қарамастан, отаннан, ұлттық мемлекеттен туындауы керек деп ойлады.

Мау-Мау көтерілісі

Пауэлл Мау Мау көтерілісін басу кезінде британ әскерлерінің қатыгездігіне қарсы күрескен аз ғана депутаттардың бірі болды. Ол қылмысты әрекеттер жасаған британдық әскерлердің жазалануын қадағалады.

Америка Құрама Штаттары

Пауэлл АҚШ Солтүстік Ирландияның Ұлыбритания құрамында болуына қарсы болды, себебі ол Кеңес Одағына қарсы күресте көмектесу үшін НАТО-да біріккен Ирландияны құруды қалады деп есептеді. Пауэлл Солтүстік Ирландияның Ұлыбританияның қалған бөлігімен толық интеграцияланып, одан ешқандай айырмашылықсыз қаралуын қалаған. Ол сондай-ақ АҚШ-ты Британ империясының тарауына және халықаралық істердегі Ұлыбританияның беделінің төмендеуіне кінәлады.

Бiржақты ядролық қарусыздану

Пауэлл бұған дейін британдықтардың өздерінің ядролық қаруына ие болуын қолдаған болатын. Бірақ министрлік қызметтен кейін ол британдық үкіметтердің ядролық қарулар Ресейді Батыс Еуропа елдерін басып алудан тоқтатты деген пікірін жоққа шығарды, сондай-ақ ядролық қарулар негізінен американдық болғандықтан, британдық қауіпсіздік "американдық одақ пен американдық қарулануға" байланысты деген тұжырыммен келіспеді. Пауэллдің пікірінше, егер Кеңес Одағы қалаған болса да, Батыс Еуропаға басып кіруге батылмаған болар еді, себебі "бір ғана маңызды себеп болды: ол АҚШ-қа қарсы жеңіске жете алмайтын соғысқа алып келер еді". Пауэлл ядролық қорқытуды "алдағыш қорқыту" деп атап, Франция мен Ұлыбританияның жеке-жеке ядролық қаруларының болуын АҚШ Батыс Еуропа үшін ядролық соғыс қаупіне бармайды деген сенімнің көрінісі деп түсіндірді. Ол сондай-ақ, олар "өз ойларының құрбаны" болды деді, себебі ешқайсысы басып кіру жағдайында өздері ядролық қару қолданбас еді, өйткені ядролық соғыстың салдары тым ауыр болар еді. Пауэлл бір жақты ядролық қарусыздануды қолдады, себебі ол ядролық қару ядролық шантаждың алдын қалды деген пікірмен келіспеді, себебі Ұлыбритания "шексіз жойқындық" пен бағынудың арасында таңдау жасауы керек болар еді.

Экономикалық көзқарастар

Пауэлл экономикалық және ақша-несие саласына араласуға қатаң қарсы болды. Ол бизнес мүдделерін ең жақсы түсінетін адамдар – кәсіпкерлер, саясаткерлер емес, олар қамқорлауы керек деп есептеді. Үкімет ұйымдастырған немесе қаржылаған бизнес тәжірибесіне қатысты келісімдерді сынағаннан кейін, ол 1960 жылдары мемлекеттік қызметтерді жекешелендіруді алғаш рет ұсынған маңызды саясаткер болды. Дегенмен, Пауэлл монетарист болғанымен, әлеуметтік мемлекетті, Ұлттық денсаулық сақтау жүйесін және еңбек одақтарын да қолдады.

Әлеуметтік көзқарастар

Пауэллдің әлеуметтік көзқарастары консервативті одақтастарының көзқарастарынан өзгеше болды, себебі ол кінәсіз ажырасуды және Лейбористер ұсынған (демек) еркін қоғамның басқа да элементтерін қолдады. Пауэлл монархияны, белгіленген дінді және басқарудағы мұрагерлік теңдерді сақтауды жақтады. Ол гомосексуализмді қылмыстық жазалауға жатқызбады және оны "қылмыстық заңның қолданылуы тиіс саласы" деп санамады. Оның жазалау, сот жүйесі және білім беруге қатысты пікірлері көптеген қазіргі және тіпті бүгінгі консерваторлардың көзқарастарынан ерекшеленді. Ол өлім жазасын "толыққанды ұятты" деп сипаттады және мектептердегі дене жазасына үнемі қарсы дауыс берді.

Тэтчерлизмнен айырмашылықтар

Бұрынғы премьер-министр Маргарет Тэтчер өзінің көптеген негізгі саясатын Пауэллдің риторикасына негіздеді. Дегенмен, олардың екеуі де индустрияны мемлекеттен жекеменшікке беруді қаласа да, осы мақсатқа жету әдістері едәуір ерекшеленді. Тэтчер кәсіподақтардың күшін ашық еңбек дауларында, ең бастысы, NUM-ға қарсы шахтерлер ереуілінде жеңіп, қатты шектеуге тырысты, ал Пауэлл кәсіподақтарды қорғады және жұмысшы табымен бірлік құруға ұмтылды. Ол кәсіподақ мүшелерін логика, зия және социалистік аргументтерге қарсы саяси пікірлер арқылы монетаристтік саясатқа көндіруді көздеді. Энох Пауэлл Ұлттар Достастығынан келген иммигранттардың өз еркімен туған жеріне оралуын қолдады, үкімет олардың қайта оралуын ынталандыру үшін жан-жақты төлемдер жасауы керек деп сақты. Бірақ Маргарет Тэтчердің үкіметтері 1979 жылдан 1990 жылға дейін мұндай шараны ұсынған немесе енгізген жоқ. Дегенмен, Пауэлл мен Тэтчердің арасындағы ең үлкен дау сыртқы саясатта болды. Пауэллдің Ұлыбританияның әлемдегі орнына қатысты көзқарасы Тэтчердің атлантизмінен гөрі Солсберидің «ұлы оқшаулану» саясатына жақын болды. Пауэлл оннан астам тіл білетін, көп саяхат жасаған адам болды, бірақ Ұлыбританияны ұлттық мемлекет ретінде қолдау жөніндегі сыртқы саясаты, көп тіл білетін және көп саяхат жасаған адам туралы қалыпты көзқарасқа сәйкес келмеді. Тэтчер АҚШ-пен ерекше қарым-қатынасқа берілгендігін көрсетсе, Пауэлл АҚШ пен Ұлыбританияны одақтас емес, бәсекелес ретінде қарастырды. Пауэлл мен Тэтчердің арасындағы тағы бір сыртқы саяси келіспеушілік Еуропалық экономикалық қауымдастыққа (ЕЭҚ) қатысты пікірлері мен уақытында болды. Тэтчер 1970 жылдары және 1980 жылдардың басында Ұлыбританияның ЕЭҚ-ға мүше болуын ынтамен қолдады, тіпті 1975 жылғы референдумда Ұлыбританияның ЕЭҚ-де қалуы үшін «Иә» науқанының жетекші тұлғаларының бірі болды. Ал Пауэлл 1975 жылғы референдумда ЕЭҚ-ден шығу үшін «Жоқ» науқанының белсенді қатысушысы болды. Тэтчер ЕЭҚ-ның саяси және валюталық одаққа қатысты жобаларына алаңдаушылық білдіре бастағанға дейін 1980 жылдардың соңы мен 1990 жылдарға дейін күте тұрды. Ал Пауэлл ЕЭҚ-ке және оның салдарынан Ұлыбританияның егемендігін жоғалтуына қатысты ескертулер жасаған 1960 жылдардың ортасынан бері осы мәселеге назар аударып келді, бұл Пауэллдің осы мәселені көре білу қабілетін көрсетті. Пауэлл философиялық тұрғыдан Тэтчерден алшақтады. Айта кетейік, бірде оған Тэтчер Пауэллшілдікке айналғаны туралы айтылғанда, Пауэлл: «Ол ешқашан оны түсінбегеніне өкініштімін!» деп жауап берді.

Либертариандық көзқарастан ауытқу

Экономикалық істер институтының Ральф Харрисі Пауэллге хат жазып, оның көші-қон жөніндегі пікірлерінің оның басқа либертариандық көзқарастарына қарсы келетінін мәлімдеді, бірақ Пауэлл осымен келіспеді.

Пауэллизм туралы кітаптар

Рекс Коллингс (ред.), "Мемлекет қайраткерінің ойлары: Енох Пауэллдің жазбалары мен сөздері" (Лондон: Беллоу, 1991). Рой Льюис, "Енох Пауэлл: Саясаттағы қағидалар" (Лондон: Касселл, 1979). Т. Э. Утли, "Енох Пауэлл: Адам және оның ой-өрісі" (Лондон: Уильям Кимбер, 1968). Джон Вуд (ред.), "Қорқа алмайтын ұлт: Енох Пауэллдің ойлары" (Б. Т. Батсфорд, 1965).