Кіріспе
Сауроннитолестес ("кездейсоқ құс тонаушысы") – Канаданың (Альберта) және АҚШ-тың (Монтана, Нью-Мексико, Алабама, Солтүстік Каролина және Оңтүстік Каролина) соңғы креда кезеңінен табылған ет жейтін дромеозаврид теропод динозаврларының туысы. Екі түрі белгілі: 1978 жылы аталған Сауроннитолестес лангстони және 2015 жылы Сауроннитолестес салливани. Сауроннитолестес – екі аяқты, ет жейтін, аяғында серп тәрізді тырнағы бар шағын динозавр.
Saurornitholestes ("lizard bird thief") is a genus of carnivorous dromaeosaurid theropod dinosaur from the late Cretaceous of Canada (Alberta) and the United States (Montana, New Mexico, Alabama, North Carolina, and South Carolina). Two species have been named: Saurornitholestes langstoni in 1978 and Saurornitholestes sullivani in 2015. Saurornitholestes was a small bipedal meat eating dinosaur, equipped with a sickle claw on the foot.
Ашылуы және атауы
1974 жылы канадалық әуесқой палеонтолог Ирен Вандерло Альберта штатының Стиввилл қаласының жанында шағын тероподтың қаңқасын тапты. Ол оны Альберта провинциялық мұражайының қызметкері Джон Сторерге көрсетті, ол Ханс Дитер Сьюздің назарына жеткізді. 1978 жылы Сьюс бұл үлгіні Saurornitholestes langstoni түрінің типтік түрі деп атап, сипаттады. Туыс атауы Saurornithoididae-ге сілтеме жасайды, себебі ол бүгінде Troodontidae-нің бір бөлігі саналатын осы топқа ұқсас, және олардың атын грек тіліндегі "lestes" – "ұры" деген сөзбен біріктіреді. Көрсетілген атауы Уонн Лэнгстонның құрметіне берілген.
Қосымша үлгілер
Тағы екі толық және үлкен жартылай қаңқа (RTMP 88.121.39 және MOR 660), ондаған оқшауланған сүйектер және көптеген тістер Альберта провинциясының Динозаврлар паркінің шөлді аймақтарынан табылған; олардың көпшілігі Альберта штатының Драмхеллер қаласындағы Корольдік Тиррелл палеонтология мұражайында сақталады және әлі сипатталмаған. Альберта мен Монтанадағы қалдықтар көбінесе Saurornitholestes langstoni түріне жатқызылады, бірақ олар әртүрлі тау жыныстарынан табылып, кең уақыт аралығын көрсетеді; мысалы, Олдман формациясы (шамамен 77 миллион жыл бұрынғы), бірақ олар S. langstoni-ні немесе басқа, туысқан түрді білдіретіні белгісіз. Ғылыми әдебиеттерде жаңа туған шағатайлардың мөлшеріндегі Saurornitholestes қаңқалары туралы хабарламалар бар. Saurornitholestes sullivani Жаңа Мексикадағы Киртленд формациясының Хантер Ваш фаунасынан белгілі, ол SMP VP 1270 алдыңғы сүйегіне негізделген. Ол S. langstoni-ден алдыңғы сүйегінің ерекшеліктерімен ерекшеленеді. 2014 жылы табылған, жақсы сақталған Saurornitholestes қаңқасы (үлгі UALVP 55700) қазіргі уақытта Жапонияда жұмыс істейтін Альберта университетінің палеонтологтарымен дайындалып жатыр. Бұл үлгінің бас сүйегін зерттегеннен кейін, Кьюри мен Эванс 2019 жылы Динозаврлар паркі формациясынан табылған Zapsalis тістерінің S. langstoni-нің екінші премаксилляр тісін білдіретінін мәлімдеді.
Бұрын тағайындалған түрлер
2006 жылы Роберт Салливан SMP VP 1955 голотипіне негізделген, сол жақ маңдай сүйегіне (фронталь) жататын, Saurornitholestes robustus атты екінші номинативті түрді атап, сипаттады. Түрдің атауы осы сүйектің ерекше қалыңдығымен байланысты, және бұл – S. langstoni түрінен айырмашылығын көрсететін жалғыз белгі. Голотип Нью-Мексико штатындағы Киртленд формациясының 73 миллион жыл бұрын қалыптасқан Сазды шаю фаунасынан табылған. 2014 жылы жарияланған зерттеу троодонтидтермен ұқсастықтарына негізделген S. robustus-ты Troodontidae тұқымдастығына жатқызуға болатынын көрсетіп, бұл тұжырымды одан әрі дамытты. 66 миллион жыл бұрын қалыптасқан Монтана, Солтүстік Дакота және Оңтүстік Дакота штаттарындағы Хелл Крик формациясынан белгісіз болуы мүмкін қалдықтар да белгілі.
Сипаттама
Саурорнитолестес - кішкентай дромаеозавр, оның түйір түрі S. langstoni шамамен 2 метр ұзындықта болып, салмағы шамамен 20 килограммға жуық болған. Жалпы биіктігі шамамен 60 сантиметрді құраған. Басқа тероподтар сияқты, Саурорнитолестестің екінші саусағында ұзын, иілген, пышақ тәрізді тырнағы болды. Саурорнитолестес Велоцираптор және Дромаеозавр сияқты басқа дромаеозавридтерге қарағанда ұзын аяқты және жеңіл салмақты болды. Оның жоғарғы жауында үлкен, тіс тәрізді тістері бар, бұл жағынан Велоцирапторға ұқсайды. Саурорнитолестес Велоцирапторға ең жақын, бірақ Дромаеозавридтердің нақты туыстығы әлі толыққанды зерттелмеген.
Жіктеу
1978 жылы Сьюз Саурорнитолестесті Dromaeosauridae тұқымдасына жатқызды. Кейінгі зерттеулер оны көбінесе Velociraptorinae дромаеозаурының құрамына жатқызды, бірақ 2009 жылы Филип Дж. Кьюри жасаған кладистік талдау Saurornitholestinae деп аталатын, дромаеозауридтердің көнерек кладындағы орнын анықтады. Төмендегі кладограмма Филип Дж. Кьюри мен Дэвид С. Эванстың 2019 жылғы талдауының нәтижесі. Кьюри мен Эванс Саурорнитолестесті Атроцираптордың туыс таксоны ретінде анықтады. Саурорнитолестестің тісі үлкен птерозаврдың қанат сүйегіне кірісіп, ықтимал жас Quetzalcoatlus-тан табылған.