Кіріспе

Қытай мәдениетінің аңыздық кейіпкері Шаохао, сондай-ақ Цзинь Тянь (c=金天) деп те аталады, әдетте Сары императордың ұлы ретінде танылатын аңыздық қытай егесі. Кейбір деректерде, мысалы, "Құжаттар кітабында" айтылғандай, Шаохао Бес императордың бірі саналады. Оның Сары императордың мифтік әулетіндегі орны пікір-дау тудырған. 19-20 ғасырлардағы "Ежелгілікке күмәнді қарау" мектебінің тарихшылары Шаохаоның Лю Синь тарапынан б.з. 1 жыл шамасындағы саяси мақсаттағы мәтіндерді қайта жазу науқанының аясында дәстүрлі мұрагерлік туралы аңызға қосылғанын айтты.

Стандартты аңыз

Оның шығу тегі тек біздің заманымыздың 1-ші ғасырынан бастап сенімді түрде анықталғанмен, Шаохао туралы дәстүрлі әңгіме оны Сары императордың ұлы деп көрсетеді. Бұдан әрі, ол 84 жыл бойы Дунъидің басшысы ретінде билік етті, осы кезеңде ол астананы Куфуға көшірді. Оның орнын інісі Чанъидің ұлы Чжуансу басты. Дегенмен, Шицзи Сары император мен Чжуансу арасында есімдерін тізімдемеді. Шаохао онда екі императордың арасында қабілетсіз ұлын ойлап уайымдаған адам ретінде еске алынады, ол Цюнцзи (c=窮奇) деп аталды. Егер Шаохао Шицзиде Сары императордың үлкен ұлы деп көрсетілген Сюаньсяомен ([[:zh:玄囂]) теңестірілсе, онда қабілетсіз Цюнцзи Сюаньсяоның жалғыз белгілі баласы Цзяоцзимен сәйкес келеді. Цзяоцзи де императорлық таққа ие болудан бас тарды; алайда, оның ұлы Ку, сондай-ақ немерелері Чжи және Яо кейіннен императорлар атанды. Шаохаоның қабірі деп саналатын жер Куфу қаласының шығыс жағындағы қазіргі Цзюсянь ауылында орналасқан, бұл жер Сун әулеті кезінде салынған болуы мүмкін. Бұл жерге сонымен қатар Сары императордың туған жерін көрсететін пирамида тәрізді ескерткіш – Шоу Цю да кіреді.

Балама аңыздар

Бамбук жылнамасында Шаохао Сары императордың ұлы емес, белгілі бір Же ханымның (c=女節) ұлы екені айтылады. Ол Хуа аралына (c=華) қарай төмен ағып жатқан жұлдыз тәрізді кемпірқосақты көргеннен кейін керемет түрде жүкті болды. Тағы бір аңыз бойынша, оның анасы – жұлдыз құдайы – Хуанэ есімді әдемі периште болған, ол Күн жолымен жүзіп келе жатқанда Венера планетасына ғашық болды. Екеуі оның сал үстінде көптеген жақын түндерді өткізіп, ұл тудырды. Көп ұзамай ол Шаохаоды дүниеге әкелді, ол өсіп, әдемі, жас жігітке айналды, оның үлкен мүмкіндіктері болды. Сары император – оның қарындасының ұлы – Шаохаоға қатты әсерленіп, оны Батыс аспанының құдайы деп атады. Осы аңыз бойынша Шаохао Шығыс жұмақтың бес тауында әртүрлі құстар мекендейтін патшалық құрды. Бұл жердің билеушісі ретінде ол бүркіт кейпін алды, ал басқа құстар оның төменінде жұмыс істеді: феникс – оның Лорд-канцлері, соқыр – заңды жүргізуші, ал көгершін – білім беруге жауапты болды. Жылдың төрт мезгілі қалған құстарды бақылап отырады деп есептеді. Патшалығы көп жылдар бойы сәтті болғанымен, ол батысқа қайтып, құстар патшалығын ұлы Чонға қалдырды. Екінші ұлы Ру Шумен бірге Чанлиу тауында қоныстанды, онда ол Батыс аспанымен билей алды. Әке мен бала ретінде олар күннің күнделікті батуына жауапты болды. Сонымен қатар, Шаохао Қытайға жиырма бес тартқышты лютняны (қобыз) әкелген деп саналады.

Тарихилық және тарихнама

Қазіргі заманғы ешбір зерттеуші «Сары император» мифінің бір бөлігін тарихи оқиғаларды сипаттау ретінде қабылдамаса да, дәстүрлі қытай тарихнамасы оларды нақты деп қарастырды. Шаохаоның мұрагерліктегі орны тақырыпқа қатысты ерте деректерде көрсетілмейді және оның бастауы тек «Көне жазу мәтіндерінде» ғана кездеседі. Бұрын сенімсіздікке ұшыраған теория бойынша, Кан Ювэй, Гу Цзеганг және Цян Му өкілдері болған Күмәнді ежелгілік мектебі, Шаохаоның Хан әулеті кезінде императорлық кітапханашы Лю Синь арқылы православиелік тектің құрамына енгізілгенін болжады. Бұл, қазіргі монархты – Хан әулетін немесе оны құлатқан қысқа мерзімді Синь әулетін ақтау мақсатындағы ежелгі мәтіндерді қайта қарау науқанының бір бөлігі болды. Теорияға сәйкес, Лю Синь хандықтардың бес фазалық теориясын толыққанды бейнелейтін, әр түрлі тектің арасында айналатын «жаратылыс циклі» туралы әңгіме жасауға ұмтылды, бұл Хан, Синь немесе екеуінің билігін заңдастыруға септіктері тиіс еді. Шаохаоның Шығыс Қытайда өмір сүрген Доньи халқының нақты немесе аңыздағы билеушісі болғаны туралы пікірталас бар. Шаохаоға табынушылықтың көшіп келу арқылы Циньге әкелінген деген болжам бар. Шаохао туралы құжаттық деректер ежелгі «Цзочжуань» мәтінінің қазіргі нұсқасынан бастау алады, бірақ ондағы шежіре Шаохаоны қамтиды, бірақ бұл ақпарат заманалас немесе одан бұрынғы мәтіндермен расталмайды. Сондықтан Күмәнді ежелгілік мектебі Лю Синьтің бұрыннан бар, бірақ бөлек аңыз тұлғадан Шаохаоны ойлап тапқанын және «Цзочжуаньды» өңдеу кезінде оны ерте патшалық тектің құрамына енгізгенін болжайды.

Қытайдан тыс жерлерде

Кореяның Самгук Сагиінде Ким Ю Син Шаохаоның түкпілден келген ұрпағы екені жазылған.