Кіріспе
Бен Юсуф медресесі (مدرسة ابن يوسف; сондай-ақ Бин Юсуф немесе Ибн Юсуф медресесі деп аударылады) – Марокконың Марракеш қаласындағы ислам медресесі (колледж). Медресе жанында орналасқан Бен Юсуф мешітінің атымен аталады және 1564-65 жылдары Сади әулетінің сұлтаны Абдалла әл-Ғалибтың бұйрығымен салынған. Қазіргі таңда тарихи орын ретінде қызмет ететін Бен Юсуф медресесі өркендеген шағында Мағрибтегі ең ірі ислам колледжі болды және Сади және марокколық сәулет өнерінің ең биік деңгейі ретінде кеңінен танылған.
The Ben Youssef Madrasa (مدرسة ابن يوسف; also transliterated as Bin Yusuf or Ibn Yusuf Madrasa) is an Islamic madrasa (college) in Marrakesh, Morocco. The madrasa is named after the adjacent Ben Youssef Mosque, and was commissioned in 1564–65 CE by the Saadian sultan Abdallah al Ghalib. Functioning today as a historical site, the Ben Youssef Madrasa was the largest Islamic college in the Maghreb at its height, and is widely recognized as a pinnacle of Saadian and Moroccan architecture.
Тарих
Медресе жанында орналасқан Бен Юсеф мешітінің атымен аталады, бұл мешіт қаланың басты мешіті болған және әлморавид сұлтан Али ибн Юсуф (1106-1142 жж.) құрған. Тарихи деректерге сәйкес, әсіресе әл-Ифранидің мәліметтерінде, осы орындағы алғашқы медресе Маринидтер дәуірінде сұлтан Әбу әл-Хасан (1331-1348 жж.) салған. Тарихи тұрғыдан алғанда, Магрибтегі медреселер уламаларды (ислам ғалымдарын) Малики ислам құқығы, фиқһ және Құранның түрлі оқылыстарын (Қираат) үйрету үшін пайдаланылған. Шарифтер мәртебесіне ие болған Саади әулеті (Мұхаммед пайғамбардың ұрпақтары) өздерінің заңдылығын сақтау және уламалардың қолдауын алу үшін Маринидтерден бұрынғыларындай медреселер салуға көптеген күш жұмсаған жоқ. Бен Юсеф медресесін Сади сұлтаны Абдалла әл-Ғалиб (1557-1574 жж.), сол кезеңнің ірі құрылысшысы салған. Оның құрылысы, патшалық таққа отырғаннан кейін көп ұзамай басталған болуы мүмкін. Жазуда көрсетілгендей, ол 1564-1565 жылдары (хижраның 972 жылы) аяқталды және бұрынғы Маринидтер кезеңінде қалыптасқан стильді ұстанды. 1960 жылы жабылған ғимарат 1982 жылы қайта жаңартылып, тарихи ескерткіш ретінде жұртшылыққа қайта ашылды. Бен Юсеф медресесі қазір жыл сайын мыңдаған туристерді тартады және Марракештің ең маңызды тарихи ғимараттарының бірі болып табылады.
Орналасу
Медресенің жоспары шамамен 40х43 метрлік дерлік шаршы алапты қамтиды. Көптеген исламдық ғимараттар сияқты, ауланың өзі шамамен 3х7 метрлік үлкен, терең емес, жарық шағылыстыратын бассейннің ортасында орналасқан. Атап айтқанда, декоративтік безендіру ертедегі Маринид медреселерінде қалыптасқан сәулеттік дәстүрлерді ұстанады: төменгі қабырғалар зельлиж плиткасымен жабылған, каллиграфиялық фриздер көбінесе көзге көрінетін биіктікте орналасқан, ал қабырғалардың ортаңғы және жоғарғы бөліктері ағаш элементтеріне, оның ішінде әсем ойылған қиырларға ауысудан бұрын штукатурмен әсемделіп жасалған. Ауладағы қабаттағы галереялардың аркаларында әр тіреу арасындағы қашықтықты ұстап тұратын ойылған ағаш сөрелерді қолдайтын штукатурлық консольдар бар. Ғалым Мариам Россер Оуэн бұл бассейннің бастапқыда Әли Ибн Юсуфтың Марракешке әкелгенін, ол Кордобаның қираған сарайларынан мәрмәр бөлшектерін 12 ғасырда салған Бен Юсеф мешітіне қосыпты деп болжайды. Содан кейін бассейн мешіт ұмытылғаннан соң, одан әлдеқашан өткен уақытта салынған Бен Юсеф медресесі үшін қайта пайдаланылған. 20 ғасырда бассейн зерттеу үшін алынып, соңғы уақытқа дейін Дар Си Саид мұражайында сақталды. Медреседегі жаңадан жасалған қалпына келтіру және Дар Си Саид мұражайының қайта ұйымдастырылуынан кейін бассейн тағы бір рет жылжытылып, қазір медресенің намаз залында қойылған.