Гүрген хан: Картли патшасы және Сафавилермен күресі

Кіріспе

Грузияның Картли патшасы (1651–1709) Георгий XI (; 1651 – 21 сәуір 1709), Иранда Гургин хан деп белгілі болған, 1676–1688 және 1703–1709 жылдары Сафавилер Персиясының бағыныштысы ретінде Картли патшалығын басқарған грузин монархы (мепе). Ол әлсіреген патшалығына Сафавилердің үстемдігіне қарсы күресімен және кейіннен қазіргі Ауғанстан аумағында Сафавилердің бас қолбасшысы ретіндегі қызметімен танымал. Шығыс православие дінін ұстанғандықтан, Кандагар губернаторы болып тағайындалғанға дейін шииттік ислам дініне ауысты.

Өмір

Ол 1676 жылы Вахтанг V-нің ұлы болып, Картли билеушісі болды. Грузияның көптеген билеушілері сияқты, ол Ислам дінін қабылдап, Шахнаваз II есімін алды. Бірақ грузиндер оны христиан есімімен – Георгий (немесе ағылшын тілінде "George") деп атап, өздерінің патшасы деп санай берді. Картли мен парсы билеушілері арасындағы шамамен жарты ғасырлық бейбіт қарым-қатынас күрт нашарлады. Георгий Картлидегі патшалық билікті орталықтандырып, парсының ықпалын әлсіретуге тырысты. Ол католик миссионерлерін қолдады және Иннокентий XI-мен хат алмасты. Осман империясы Вена шайқасында жеңілгеннен кейін Георгий XI осы империяның жаңа әлсіздігін пайдалануға үміттенді. 1687 жылғы 29 сәуірде Иннокентий XI-ге жазған хатында ол католик патша болуға ант берді және өзінің және әскерлерінің Рим папасының кез келген бұйрығына бағынуға дайын екенін мәлімдеді. Католик миссионерлерінің айтуынша, Георгий өмірінің соңына дейін адал католик болып қалды. 1688 жылы Георгий көршілес Кахетия аймағының парсы губернаторына қарсы сәтті болмаған төңкеріс ұйымдастырды және Сафавилерге қарсы Османдықтардың қолдауын алуға тырысты. Жауап ретінде Шах Солайман Георгийді тақтан түсіріп, оның тажын бәсекелес кахетин ханзадасы Ерекле I-ге берді, ол кейін Ислам дінін қабылдап, Назар Әли хан деген ат алды. Гәнжаның бегларбегі (генерал-губернаторы) Аббас Қолы хан Кахетиядағы үкіметке жауапты болды және Ерекленің Картлидегі беделін нығайтуға тапсырылды. Георгий Батыс Грузиядағы Рашаға қашып кетті, содан кейін ол өзінің иелігін қайтарып алуға бірнеше рет әрекеттенді. 1696 жылы ол уақытша қайта оралып, ағасы Архилге Батыс Грузиядағы Имеретияның тажын уақытша қайтарып алуға көмектесті, бірақ ақырында Картлиден қайта кетуге мәжбүр болды. 1694 жылы Солайманның өлімінен кейін Грузияда үкімет ауысты: Аббас Құли ханның қарсыластары оның Георгий XI-ді қолдағанын айыптады. Жаңа шах Солтан Хусейннің бұйрығымен ол дереу Ереклемен бірге тұтқындалып, күзетпен Исфаханға жіберілді, ал оның мүлкі тәркіленді. Қалб Әли хан Аббас Құли ханның орнына Кахетияның парсы губернаторы болып тағайындалды. Бірақ Грузиядағы және жалпы Сафави империясындағы қақтығыстар Хусейнді 1696 жылы Исфаханға шақырылған Георгиймен келісуге мәжбүр етті. Шах оған империяның шығыс шекарасында тәртіпті қалпына келтіруді тапсырды және 1699 жылы Керманның бегларбегі етіп тағайындады. Бұл Сафавилер қызметіндегі жарқын, бірақ ақырында трагикалық мансаптың бастамасы болды. Георгий ағасы Леванның көмегімен 1700 жылы Керманда шахтың билігін қайта орнатты. Сыйлық ретінде Георгий 1703 жылы Картли тағына қайта оралды, бірақ елге оралуға рұқсат алмады. Оның орнына, 1704 жылдың мамырында Ауғанстанның бүлігін басуға жіберілді. Шах оған Гургин хан атағын берді және оны Кандагар провинциясының вице-королі және парсы әскерлерінің бас қолбасшысы (сипа салар) етіп тағайындады. Ол ел басқаруды немере інісі, болашақ патша Вахтанг VI-ға сеніп тапсырды. Гургин ауған тайпаларының көтерілісін басып, Кандаһарды қатаң басқарды. Ол жергілікті басшылардың көпшілігін бағындырып, Гилджи афғандарының (паштундардың) қуатты әміршісі Мируайс хан Хотакты тізгінмен буып, Исфаханға жіберді. Бірақ Мируайс хан шахтың құрметіне ие болып, тіпті бегларбегке күдік тудырды. Гургинді құлатуға бел буған Мируайс хан мұқият жоспарланған төңкеріс жасады. 1709 жылғы 21 сәуірде Гургиннің немере інісі Александр басқаратын грузин әскерлерінің көп бөлігі көтерілісшілерге қарсы шабуылда Кандагардан тыс болғанда, Мируайс Гургинді Кандагар қаласының маңындағы Кокарон елді мекенінде тойға шақырды және оны өлтірді. Қатысушылардың бірі – Мируайс хан Хотактың тайпа басшыларының бірі, ауған батыры Юнис Какар болды. Гургиннің кішігірім күзеті де қырғынға ұшырады, ал Мируайс Кандаһарда билікті басып алды. Ол өлтірілген грузин генералынан табылған крест пен псалмдарды оның жасырын түрде сафавилерге қарсы болғанының дәлелі ретінде Исфаханға жіберді. Георгийдің немере інісі Кей Хусрау басқарған жазалау экспедициясы 1711 жылдың қазан айында оның өлімімен және 30 мыңдық әскерінің жойылуымен аяқталды.

He was the son of Vakhtang V, whom he succeeded as a ruler of Kartli in 1676. As with many other Georgian rulers, he had to nominally accept Islam and take the name of Shahnawaz II before being able to be confirmed as a viceroy by Shah Solayman I. However, Georgians continued to consider him as their king under his Christian name Giorgi (or "George" in English). When nearly half century long peaceful relations between Kartli and its Persian suzerains significantly deteriorated. George attempted to centralise loose royal authority in Kartli and weaken the Persian influence. He patronised Catholic missioners and had correspondence with Innocent XI. After the Ottoman defeat in the Battle of Vienna George XI hoped to exploit that Empire's new weakness. In a letter to Innocent XI dated April 29, 1687 he vowed to be a Catholic King and declared his readiness and willingness and that of his troops to obey any order of the Roman Pope. According to Catholic missionaries George remained until his death a faithful Catholic. In 1688, George headed an abortive coup against a Persian governor of the neighboring Georgian region of Kakheti, and attempted, though vainly, to gain an Ottoman support against the Safavid overlordship. In response, Shah Solayman deposed George and gave his crown to the rival Kakhetian prince Erekle I, who then embraced Islam and took the name Nazar Ali Khan. Abbas Qoli Khan, the beglarbeg (governor general) of Ganja, was placed in charge of the government in Kakheti and commissioned to reinforce Erekle's positions in Kartli. George fled to Racha in western Georgia, whence he made several attempts to reclaim his possession. In 1696, he managed to stage a temporary comeback and helped his brother Archil to temporarily regain the crown of Imereti in western Georgia, but was eventually forced to withdraw from Kartli again. In 1694, following the death of Solayman, there was a change in the government in Georgia: Abbas Quli Khan was accused by his rivals of supporting George XI. On the orders of the new shah Soltan Hosayn, he was promptly arrested by Erekle and sent to Isfahan under guard, while of his possessions were confiscated. Qalb Ali Khan was appointed Abbas Quli Khan's successor as Persian governor of Kakheti. However, the strife in Georgia as well as the Safavid empire in general forced Husayn to make peace with George who was summoned to Isfahan in 1696. The shah entrusted him with restoring order along the eastern frontiers of the empire and appointed him beglarbeg of Kerman in 1699. It was the beginning of an illustrious but, ultimately, tragic career in the service of the Safavids. George, aided by his brother Levan, by 1700 had reestablished the shah's sovereignty in Kerman. As a reward, George was restored to the throne of Kartli in 1703, but was not allowed to return to his country. Instead, he was soon assigned to suppress the Afghan rebellion in May 1704. He was granted the title of Gurgin Khan by the Shah and was appointed the viceroy of Kandahar province and sipah salar (commander in chief) of the Persian armies. While he was in the field, he entrusted the administration of his country of Kartli to a nephew, the future King Vakhtang VI. Gurgin managed to crush the revolts of Afghan tribes and ruled Kandahar with uncompromising severity. He subdued many of the local leaders and sent Mirwais Khan Hotak, a powerful chieftain of the Ghilji Afghans (Pashtuns), in chains to Isfahan. However, Mirwais Khan managed to gain the favour of the Shah and even to arouse his suspicion against the beglarbeg. Determined to bring about the overthrow of Gurgin, Mirwais Khan staged a carefully planned coup. On April 21, 1709, when the majority of the Georgian troops under Gurgin's nephew, Alexander, were away from Kandahar on a raid against the rebels, Mirwais invited Gurgin on a banquet at his country estate at Kokaron in Kandahar City and assassinated him. The assassin was supposedly an Afghan warrior, Younis Kakar, one of a tribal chiefs of Mirwais Khan Hotak. Gurgin's small escort was also massacred and Mirwais seized power in Kandahar. He sent to Isfahan the cross and psalms, found at the murdered Georgian general, as the proof of the latter's covert defection. A punitive expedition into the Afghan lands led by George's nephew, Kay Khusrau, ended in October 1711 disastrously with his death and the destruction of nearly his entire force of 30,000.