Кіріспе

Швейцария генералы Анри Гизан (21 қазан 1874 – 7 сәуір 1960) – Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Швейцария қарулы күштерінің генералы лауазымын атқарған швейцариялық әскери офицер. Ол Швейцарияның генерал дәрежесіне тағайындалған төртінші және соңғы адам болды, сондай-ақ Швейцарияның ең танымал әскери қайраткері саналады. 1940 жылы нацистік Германияның болжамды басқындығына қарсы тұруға дайындалу мақсатында Швейцария армиясын және халқын тиімді жұмылдырғаны үшін есімдері сақталды. 2010 жылы Гизан – барлық уақыттағы ең ұлы швейцариялықтардың төртіншісі деп танылды.

Ерте өмір

Генри Гизан 1874 жылдың 21 қазанында Во кантонында, француз тілді Швейцарияның протестант аймағындағы Мезиер қаласында дүниеге келді. Ол Луиза Жанна (Беренжие туған) мен Авенштен келген дәрігер Чарльз Эрнест Гизанның ұлы болды.

Ерте әскери мансап

1894 жылы Гизан Швейцария әскеріне қабылданып, далалық артиллерияға лейтенант болып тағайындалды. Оның корпус командирі лауазымына тағайындалуын Федералды әскери департамент басшысы, Федералды кеңесші Рудольф Мингер қолдады. Оған елдің тәуелсіздігін сақтау және Швейцарияның аумақтық тұтастығын қорғау міндеті жүктелді. Ұлы Отан соғысы аралық кезеңде Гизан консервативті, федералистік және антисоциалистік саяси бағытты ұстанды. Дегенмен, ол Екінші дүниежүзілік соғыс жылдарында Социалистік партиямен жақсы қарым-қатынас сақтап келді. Гизанның басшылығында үкіметпен қайшылықтар жиі болды. Үкімет саяси тәуекелге бармай, сыртқы саясатта тартымдылықты ұнатса, Гизан, елге басып кіруді болдырмауға міндетті болғандықтан, қатыгез қарсылық көрсетуге шақырды. 1940 жылдың мамыр айында ол нацистік көзқарастарға бейім деп күдіктелген 124 әскери офицерге қатысты тергеу жүргізуді бұйырды. Швейцария әскерінің неміс қаупін сезініп, француз тарапымен байланыс орнатуы тиіс болған. Алайда, Гизан мен Швейцарияның басты стратегиясы соғыс емес, қарсылық көрсету арқылы қорқыту болды, және Германия ешқашан басып кіру қаупіне бармады. 1940 жылы жоспарланған Швейцарияға басып кіру операциясы, «Танненбаум» кодімен белгіленген, Ұлыбритания шайқасы және кейіннен «Барбаросса» операциясы басымдыққа ие болғандықтан тоқтатылды. 1945 жылдың 20 тамызында Гизан өзінің міндетін орындалған деп есептеп, басшылық лауазымынан кетті.

Кейінгі өмірі

Соғыстан сәтті түрде сақталып, ұлттық батыр атанған Гвисан 1960 жылдың 7 сәуірінде 85 жасында Пулиде қайтыс болды. Оның қабірін Эдуард Марсель Сандоз салған.

Қоғамдық имидж

Өзінің өмірінде Гизан өзінің қоғамдық беделін күшті насихаттады, 1939 жылдан 1945 жылға дейін өзінің 5600 суретін басып шығаруға тыйым салды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде генерал Ульрих Вилледен өзгеше, ол Бенито Муссолини мен Филипп Петенді жақсы көруі және 1943 жылдың наурыз айында Уолтер Шелленбергпен кездесуі үшін сынға ұшырады.