Кіріспе
Сөз немесе сөздер тобы Синтаксистік талдауда, құрауыш – бұл иерархиялық құрылымда бірлік ретінде жұмыс істейтін сөз немесе сөздер тобы. Сөйлемдердің құрауыш құрылымын құрауыштарды анықтау сынақтары арқылы анықталады. Бұл сынақтар сөйлемнің бір бөлігіне қолданылады, ал нәтижелері сөйлемнің құрауыш құрылымы туралы мәліметтер береді. Көптеген құрауыштар сөз тіркестері болып табылады. Сөз тіркесі – бір немесе бірнеше сөзден (кейбір теорияларда екі немесе одан да көп) тұратын, бас сөз айналасында құрылған және сөйлем ішінде бірлік ретінде жұмыс істейтін тізбек. Егер сөздер тізбегі төменде сипатталған қасиеттердің бірін немесе бірнешеуін көрсетсе, ол сөз тіркесі/құрауыш болып есептеледі. Құрауыш құрылымын талдау көбінесе сөз тіркесі грамматикасымен байланысты, бірақ тәуелділік грамматикасы да сөйлем құрылымын құрауыш бөліктерге жіктеуге мүмкіндік береді.
In syntactic analysis, a constituent is a word or a group of words that function as a single unit within a hierarchical structure. The constituent structure of sentences is identified using tests for constituents. These tests apply to a portion of a sentence, and the results provide evidence about the constituent structure of the sentence. Many constituents are phrases. A phrase is a sequence of one or more words (in some theories two or more) built around a head lexical item and working as a unit within a sentence. A word sequence is shown to be a phrase/constituent if it exhibits one or more of the behaviors discussed below. The analysis of constituent structure is associated mainly with phrase structure grammars, although dependency grammars also allow sentence structure to be broken down into constituent parts.
Үйлестіру
Үйлестіру сынағы тек құрамдас бөліктерді үйлестіруге болады деп болжайды, яғни және, немесе, бірақ сияқты үйлестіруші арқылы қосылады. Келесі мысалдар үйлестіру жеке сөздерді құрамдас бөліктер ретінде анықтайтынын көрсетеді: Мас адамдар клиенттерді алаңдатуы мүмкін. (а) [Мас адамдар] және [бос жүргендер] клиенттерді алаңдатуы мүмкін. (b) Мас адамдар [істеуге болады] және [жасай алады] клиенттерді алаңдатуы мүмкін. (c) Мас адамдар клиенттерді [алаңдатуға] және [құтылуға] тырысады. (d) Мас адамдар [клиенттерді] және [көршілерді] алаңдатуы мүмкін. Квадратты жақшалар координаттық құрылымдардың конъюнктураларын белгілейді. Осы деректерге сүйене отырып, мас адамдар, істеуге болады, алаңдату және клиенттер сынақ сөйлемнің құрамдас бөліктері деп болжауға болады, өйткені бұл тізбектерді тиісінше бос жүргендер, жасай алады, құтылу және көршілермен үйлестіруге болады. Үйлестіру сонымен қатар бірнеше сөз тізбегін құрамдас бөліктер ретінде анықтайды: (е) Мас адамдар [клиенттерді] және [көршілерді] алаңдатуы мүмкін. (f) Мас адамдар [клиенттерді алаңдатуға] және [көршілерді қууға] тырысады. (g) Мас адамдар [клиенттерді алаңдатуға] және [көршілерді қууға] тырысады. Бұл деректер клиенттер, клиенттерді алаңдату және клиенттерді алаңдату сынақ сөйлемнің құрамдас бөліктері болып табылады. (а-g) сияқты мысалдар көптеген сөйлем құрылымы теориялары (а-g) сөйлемдеріндегі сыналған тізбектерді құрамдас бөліктер ретінде қарастыратындықтан, дау тудырмайды. Алайда, қосымша деректер проблемалы, өйткені олар кейбір тізбектер де құрамдас бөліктер болып табылады, тіпті синтаксис теориясының көпшілігі оларды танымаса да, мысалы, (h) Мас адамдар [алаңдатуға болады] және [нағыз ашуға] тырысады. (i) Мас адамдар бұл [кезекті] және [соларды] ашуға болады. (j) [Мас адамдар] клиенттерді алаңдатуы мүмкін және [олар, мүмкін] алаңдатар еді. Бұл деректер алаңдатуға болады, бұл кезекті ашу және мас адамдар сынақ сөйлемнің құрамдас бөліктері болуы мүмкін екенін көрсетеді. Синтаксис теориясының көпшілігі бұл тізбектер құрамдас бөліктер болып табылады деген түсінікті жоққа шығарады. (h-j) сияқты деректер кейде оң түйіннің көтеру (RNR) механизмі бойынша қарастырылады. (h-j) мысалдарымен ұсынылған үйлестіру сынағының мәселесі сынақ сөйлемнен тыс жерде қараған кезде күрделенеді, өйткені үйлестіру көптеген синтаксис теорияларының құрамдас элементтері екенін көрсетеді, мысалы (k) Сэм [сейсенбі күні үйден] және [сәрсенбі күні жұмыстан] кетеді. (l) Сэм [сейсенбі күні велосипедпен үйден] және [сәрсенбі күні жұмыстан] көлікпен кетеді. (m) Сэм [сейсенбі күні үйден] және [жұмыстан] кетеді. Сейсенбі күні үйден және велосипедте сейсенбі күні үйден синтаксис теориясының көпшілігінде құрамдас бөлік ретінде қарастырылмайды, ал (m) сөйлемге қатысты, координаттар құрылымының конъюнкцияларын қалай шектеу керектігін түсіну өте қиын. (k-l) -дағы координаттық құрылымдар кейде құраушы емес конъюнктуралар (NCC) арқылы сипатталады, ал (m) сөйлеміндегі координация кейде stripping және/немесе gapping тұрғысынан талқыланады. Мысалдармен (h-m) ұсынылған қиындықтарға байланысты көптеген грамматиктер үйлестіруді оның құрамдас элементтер үшін сынақ ретінде құндылығына күмәнмен қарайды. Төменде компоненттер үшін басқа сынақтардың талқылануы бұл күмәнділіктің негізді екенін көрсетеді, өйткені үйлестіру компоненттер үшін басқа сынақтарға қарағанда көптеген тізбектерді компоненттер ретінде анықтайды.
Drunks could put off the customers. (a) [Drunks] and [bums] could put off the customers. (b) Drunks [could] and [would] put off the customers. (c) Drunks could [put off] and [drive away] the customers. (d) Drunks could put off the [customers] and [neighbors]. The square brackets mark the conjuncts of the coordinate structures. Based on these data, one might assume that drunks, could, put off, and customers are constituents in the test sentence because these strings can be coordinated with bums, would, drive away, and neighbors, respectively. Coordination also identifies multi word strings as constituents:
(e) Drunks could put off [the customers] and [the neighbors]. (f) Drunks could [put off the customers] and [drive away the neighbors]. (g) Drunks [could put off the customers] and [would drive away the neighbors]. These data suggest that the customers, put off the customers, and could put off the customers are constituents in the test sentence. Examples such as (a g) are not controversial insofar as many theories of sentence structure readily view the strings tested in sentences (a g) as constituents. However, additional data are problematic, since they suggest that certain strings are also constituents even though most theories of syntax do not acknowledge them as such, e. g.
(h) Drunks [could put off] and [would really annoy] the customers. (i) Drunks could [put off these] and [piss off those] customers. (j) [Drunks could], and [they probably would], put off the customers. These data suggest that could put off, put off these, and Drunks could are constituents in the test sentence. Most theories of syntax reject the notion that these strings are constituents, though. Data such as (h j) are sometimes addressed in terms of the right node raising (RNR) mechanism. The problem for the coordination test represented by examples (h j) is compounded when one looks beyond the test sentence, for one quickly finds that coordination suggests that a wide range of strings are constituents that most theories of syntax do not acknowledge as such, e. g.
(k) Sam leaves [from home on Tuesday] and [from work on Wednesday]. (l) Sam leaves [from home on Tuesday on his bicycle] and [from work on Wednesday in his car]. (m) Sam leaves [from home on Tuesday], and [from work]. The strings from home on Tuesday and from home on Tuesday on his bicycle are not viewed as constituents in most theories of syntax, and concerning sentence (m), it is very difficult there to even discern how one should delimit the conjuncts of the coordinate structure. The coordinate structures in (k l) are sometimes characterized in terms of non constituent conjuncts (NCC), and the instance of coordination in sentence (m) is sometimes discussed in terms of stripping and/or gapping. Due to the difficulties suggested with examples (h m), many grammarians view coordination skeptically regarding its value as a test for constituents. The discussion of the other tests for constituents below reveals that this skepticism is warranted, since coordination identifies many more strings as constituents than the other tests for constituents.
Топикализация (фронт)
Топикализация сынақ тізбегін сөйлемнің басына жылжытуды қамтиды. Бұл қарапайым операция. Топикализацияның көптеген мысалдары контекстен тыс алынғанда, ғана қанағаттанарлық болып көрінеді. Сондықтан, контекст беру үшін, топикализация мысалының алдына «және» сөзін қосуға болады, сондай-ақ модальді шылау да қосылуы мүмкін (мысалы, «әрине»):
Мас адамдар клиенттерді алаңдатуы мүмкін. (а) және клиенттер, мас адамдар әрине алаңдатуы мүмкін. (b) және клиенттерді алаңдату, мас адамдар әрине мүмкін. Бұл мысалдар клиенттер және клиенттерді алаңдату – сынақ сөйлемдегі құрамдас бөліктер екенін көрсетеді. Топикализация көптеген басқа сынақтар сияқты, тек фразалық құрамдас бөліктерді анықтайды. Егер сынақ тізбегі фразаның ішіндегі бөлік болса, топикализация сәтсіз аяқталады:
(c) * және клиенттер, мас адамдар әрине алаңдатуы мүмкін. (d) * және мүмкін, мас адамдар клиенттерді әрине алаңдатуы мүмкін. (е) * және қою, мас адамдар әрине клиенттерді алаңдатуы мүмкін. (f) * және басқа, мас адамдар клиенттерді әрине қоюы мүмкін. (g) * және, мас адамдар әрине клиенттерді алаңдатуы мүмкін. Бұл мысалдар клиенттер, мүмкін, қою, басқа және «the» сөздері топикализация тестінен өте алмайтынын көрсетеді. Осы тізбектердің барлығы фразаның ішіндегі бөліктер болғандықтан, топикализация фразаның ішіндегі бөліктерді құрамдас бөлік ретінде анықтай алмайды деп қорытындылауға болады.
Жасаған-осылай ауыстыру
Do so substitution - бұл мақсатты тіркестің сынақ сөйлемдерінде do so (does so, did so, done so, doing so) нысанымен ауыстырылатын тест. Бұл тест етістіктерді қамтитын тіркестердің құрылымын зерттеу үшін кеңінен қолданылады (өйткені do – етістік). Дегенмен, бұл тесттің қолданылуы шектеулі, себебі ол тек етістіктер бар тіркестерге ғана қатысты: Мас адамдар клиенттерді ықпал етуі мүмкін. (а) Мас адамдар солай істей алады. (do so = клиенттерді ықпал ету) (б) Мас адамдар солай істейді. (do so ≠ клиенттерді ықпал етуге болатындықтан) «а» мысалы клиенттерді ықпал етудің сынақ сөйлемдеріндегі құрамдас бөлік екенін көрсетеді, ал «б» мысалы could put off the customers құрамдас бөлік екенін көрсетпейді, себебі do so модальды етістіктің мағынасын қамти алмайды. «Do so» тестісінің қалай қолданылатынын толық көрсету үшін тағы бір сынақ сөйлем қолданылады, онда екі сөздік толықтыру бар: Біз оларды пабта кездестірдік, себебі бізде уақыт болды. (с) Біз солай істедік, пабта. (did so = оларды кездестірдік) (д) Біз солай істедік, себебі бізде уақыт болды. (did so = оларды пабта кездестірдік) (е) Біз солай істедік. (did so = оларды пабта кездестірдік, себебі бізде уақыт болды) Бұл деректер оларды кездестіру, пабта кездестіру және пабта кездестіру, себебі бізде уақыт болды – бұл сынақ сөйлемдерінің құрамдас бөліктері екенін көрсетеді. Мұндай мысалдарды бірге қарастырғанда, сынақ сөйлемдерінің құрылымы сол жақтан тармақталатын етістік фразасынан тұрады деген қорытындыға келуге болады, себебі тек сол жақтан тармақталатын етістік фразасы ғана көрсетілген тіркестердің әрқайсысын құрамдас бөлік ретінде қарастыра алады. Алайда, мұндай ой-пікірлерде бір мәселе бар, келесі мысал оны көрсетеді: (f) Біз солай істедік, пабта. (did so = кездестірдік, себебі бізде уақыт болды) Бұл жағдайда, did so кездестірдік және себебі бізде уақыт болды деген үзіліссіз сөз тіркесін білдіреді. Мұндай үзіліссіз сөз тіркесін құрамдас бөлік деп қарастыруға болмайды. did so-ның мұндай түсіндірілуі мүмкін екенін толық сөйлем мысалында көруге болады: Сіз оларды кафеде кездестірдіңіз, себебі сізде уақыт болды, ал біз пабта солай істедік. Бұл жағдайда, did so-ның ең қолайлы түсіндірілуі – ол бір мезгілде оларды кездестіру және себебі бізде уақыт болды дегенді білдіреді.
Drunks could put off the customers. (a) Drunks could do so. (do so = put off the customers)
(b) Drunks do so. (do so ≠ could put off the customers)
The 'a' example suggests that put off the customers is a constituent in the test sentence, whereas the b example fails to suggest that could put off the customers is a constituent, for do so cannot include the meaning of the modal verb could. To illustrate more completely how the do so test is employed, another test sentence is now used, one that contains two post verbal adjunct phrases:
We met them in the pub because we had time. (c) We did so in the pub because we had time. (did so = met them)
(d) We did so because we had time. (did so = met them in the pub)
(e) We did so. (did so = met them in the pub because we had time)
These data suggest that met them, met them in the pub, and met them in the pub because we had time are constituents in the test sentence. Taken together, such examples seem to motivate a structure for the test sentence that has a left branching verb phrase, because only a left branching verb phrase can view each of the indicated strings as a constituent. There is a problem with this sort of reasoning, however, as the next example illustrates:
(f) We did so in the pub. (did so = met them because we had time)
In this case, did so appears to stand in for the discontinuous word combination consisting of met them and because we had time. Such a discontinuous combination of words cannot be construed as a constituent. That such an interpretation of did so is indeed possible is seen in a fuller sentence such as You met them in the cafe because you had time, and we did so in the pub. In this case, the preferred reading of did so is that it indeed simultaneously stands in for both met them and because we had time.