Кіріспе

Балық түрлері

Ақ марлин (Kajikia albida), сондай-ақ Атлантикалық ақ марлин, марлин, skilligalee деп те аталады, бұл тропикалық және субтропикалық Атлантика мұхитының эпипелагикалық аймағында тіршілік ететін бильфиш түрі. Олар 45° солтүстік және 45° оңтүстік кеңдіктері аралығында, 100 метрден терең суларда кездеседі. Ақ марлиндер 100 метрден терең суларда табылғанымен, көбінесе су бетіне жақын қалуға бейім. Ақ марлиндер жартастарға, сайларға және каньондарға жақын жерлерде кездеседі, бірақ олар тек осы жерлермен шектелмейді. Олар 22°C-тан жоғары температурадағы жылы беттік суларды ұнатады.

Сәйкестендіру

Ақ марлин көбінесе дөңгелек қабықты шоқыр (Tetrapturus georgii) деп жаңылыс жатады. Бұл, 2001 жылы олардың генетикалық ерекшеліктері анықталғанға дейін, ақ марлин мен дөңгелек қабықты шоқырдың саны дұрыс есептелмеуіне әкеп соқты.

Таксономия және эволюция

1860 жылы Фелипе Пой ақ марлинге Tetrapturus albidus деген атау берді. Бұл жіктеу түрді қысқа тұмсықты найзаша балық, Жерорта теңізі найзаша балық, дөңгелек қабықты найзаша балық және ұзын тұмсықты найзаша балық сияқты бір туысқа жатқызады. Зерттеушілер 15 миллион жыл бұрынғы (млн ж.) Лангиан дәуіріне жататын Tetrapturus туысына қатысты қазбаларды анықтады. Көне ата-бабалары, мысалы, Palaeorhynchus туысының түрлері 56 миллион жыл бұрынға дейін сақталған. Бүгінде Kajikia albida және оның жақын туысы Kajikia audax (жолақты марлин) Tetrapturus туысына жататын түрлерден генетикалық тұрғыдан ерекшеленеді деген қорытындыға ғылыми тұрғыдан келді.

Сыртқы келбеті мен анатомиясы

Ақ марлин – орташа мөлшердегі, көлденең қимасы дөңгелек мүңк қанаты және айқын екі бөлікке бөлінген құйрық қанаты бар заңғар балық. Барлық ақ марлиннің түсі бірдей болғанымен, олардың арасында жыныстық ерекшелік бар, аталықтарынан аналықтары көбінесе ірілеу болады.

Балық аулау және табиғатты қорғау

2001 жылға дейін ақ марлин мен дөңгелек қабықты мүңкүр балық бір түр деп есептелген. Флорида штатының Дания-Бич қаласындағы Нова-Суд-Истерн университетінің Гай Харви зерттеу институтының ғалымдары 2001 жылы генетикалық тесттер арқылы осы екі түрдің едәуір ерекшеленетінін алғаш рет анықтады. Бұл жаңалыққа дейін екі түрдің де популяциясы Халықаралық табиғатты қорғау одағы (IUCN) бойынша алаңдатуға лайық емес деп саналған. 2007 жылға дейін оларды жойылу қаупі төнген түрлер тізіміне енгізбеді, сол кезде популяция саны қалпына келтіруге қиын деңгейден төмен түсті. Ақ марлин балық аулау дамыған елдерде миллиондаған долларлық кәсіп. Балық аулауға шектеулер қойылып, ауланатын балықтың мөлшері реттеледі, бірақ балық аулау процесінің өзі балық үшін зиянды болуы мүмкін. Ілмекке іліну, суда көтерілу, ілмектен босату және ақ марлинді жіберу кезінде жұмсалатын энергия балықтың 32% жағдайда суда жүзу қабілетін жоғалтуына себеп болады. Кез келген мүңкүр балықты аулау кезінде басқа ілмектерге қарағанда тез ажыратылатын дөңгелек ілмек қолдану ұсынылады. АҚШ-тың Атлантика мұхиты, Мексика шығанағы және Кариб теңізіндегі федералды ережелерге сәйкес, балықты босату мүмкіндігін арттыру үшін суда, қайық жанында ұстау қажет. Зерттеулер көрсеткендей, балықты судан шығару оның босатылғаннан кейін өлу қаупін шамамен 30 пайызға арттырады (зерттеулер жалғасуда). Жылдық ауланған балықтың 90 пайызы бүкіл әлемде балық аулау кезінде кездейсоқ түрінде ауланады. Көптеген мүңкүр балықтар басқа балық түрлерін аулауға арналған желкендік торлармен немесе ұзын сымды ілмектерге ілігіп қалады. Осы ілмектер мен торлар ұзақ уақытқа орнатылғандықтан, ақ марлин акулалар, дельфиндер және касаткалардың жеміне айналады. Ақ марлин популяциясының төмендеуіне жауап ретінде теңіз фаунасы агенттіктері Атлантикалық тунецтерді сақтау туралы заң және Магнусон-Стивенс балық шаруашылығын сақтау және басқару туралы заң сияқты заңдар мен жоспарларды әзірледі, олардың мақсаты – осал түрлерді қорғау. АҚШ-тың Атлантика мүңкүр балықтарын басқару жоспарының мақсаты – мүңкүр балықтары және олардың экожүйедегі рөлі туралы білімді арттыру және насихаттау. Америка Құрама Штаттарында мүңкүр балық аулау тек ойын-сауық мақсатында жүргізіледі.

Қосымша ақпарат

Мэриленд штатындағы Оушен-Сити әлемдегі ақ марлиндер астанасы ретінде танымал. Қалада жыл сайынғы White Marlin Open ірі ойын турнирі өтеді, ол әлемнің түкпір-түкпірінен балықшыларды қызықтырады және жеңімпаз командаға көбінесе миллион доллардан астам сыйлық төленеді. Турнир балықтарды белгілеп, тірі қалпында босатуды (қаза қылмайтын) ынталандырады, алайда жеңіске жеткен марлиндер көбінесе өлшемдері мен салмағын растау үшін маринаға жеткізіледі. 2010 жылғы White Marlin Open 14-ші көшедегі және шығанақтағы Харбор Айленд Маринасында өткізілді. 2016 жылғы White Marlin Open турнирінде 70 фунт ең төменгі салмақ талабына сай келген жалғыз балық, жеңімпаз қайықтың экипажы – «Каллианасса» экипажы полиграфтан өтпегені анықталғанда, дау тудырды, бұл турнир ережелері бұзылғанын көрсетеді. Қайықтың иесі Филипп Г. Хизли 2,8 миллион долларлық сыйлықтан айырылды.