Кіріспе

Мәскеудің алдында екі күрделі қорғаныс желісі орналасқан: біріншісі Вязьманың алдында 251 км-ге созылды, екіншісі Можайскіде. 9-армия солтүстіктен шабуылдап, Вязьма қорғаныс желісін айналып өтіп, 3-ші және 4-ші танк армияларымен бірлесіп Вязьма маңындағы совет әскерлерін қоршауға алды. Бұл 9-армия жүргізген соңғы ірі қоршау операциясы болды. Германияның 2-ші, 3-ші және 4-ші танк армиялары мен 4-ші армиясы Мәскеуге шабуылдың бағытын ұстағандықтан, 9-армия солтүстік жаққа орналастырылды. Дегенмен, суық ауа райы, жабдықтаудың нашарлауы және совет әскерлерінің қарсы тұруының қаһарлылығы салдарынан шабуыл сәтсіз аяқталды. Немістер көптеген адамдық ресурстарын жоғалтты және 9-армияның көп бөлігі басқа тоқыраған неміс армияларына қайта жіберілді.

1942 жыл

1942 жылы 9-армия Мәскеуден 200 миль қашықтықтағы қорғаныс позицияларында қалып, бекініп алды, немістер Оңтүстік Ресейде шабуылға күш салып жатқанда. Оңтүстік Ресейдегі шайқас барысы өзгерген соң, Кеңес әскері Орталық армиялар тобына қарсы ірі шабуыл – «Марс» операциясын бастады. Орталық армиялар тобының жақсы бекітілген позициялары совет шабуылын ауыр шығындармен тойтарды.

1943 жыл

1943 жылы немістер шығыс майданында жоғалтқан күштерін қайтару үшін тағы да бір әрекет жасады. Курск шығыңқысында, барлық совет әскерінің 1/6 бөлігі орналасқан жерде, зәулім қысқыштармен шабуыл жасау жоспарланды. Шабуылдың алғы шебі солтүстіктен Германияның 9-шы армиясы мен 2-ші танк армиясы, оңтүстіктен 4-ші танк армиясы және армиялық топ Кемпф болды. Совет әскері ең ауыр соққы солтүстіктен түседі деп болжады және 9-шы армияға қарсы бағыттағы аймақты күшейтті. 1943 жылдың шілдесіне қарай 9-шы армия немістердің тарихындағы ең ірі армияға айналды, тіпті 335 000 әскері мен 600 танкысы бар, бұрынғы мақтанышпен еске алынатын 6-шы армиядан да басып өтті. Солтүстіктен шабуылды бастаған 9-шы армия күшті совет қорғанысына тап болды және бірінші күні 10 шақырымнан астам жылжымады. Уолтер Модель Курскқа қарай жол ашу үшін маңызды және мықты бекітілген Поныри теміржол станциясын басып алуға бұйрық берді. Бірақ совет әскері қаланың қорғанысын күшейткендіктен, шабуылдаушылар ауыр шығынға ұшырады. Апталық қаһарлы шайқастан кейін 9-шы армия тек 20 шақырымға ғана ілгері жылды. Жаудың қорғанысын бұза алмаған армия, советтің қарсы шабуылына тап болды, егер тоқтатылмаса, бүкіл 9-шы армияны қоршауға алуы мүмкін еді. 1943 жылдың соңына дейін армия батысқа қарай үздіксіз шегінді.

1944 жыл

1944 жылға қарай 9-армия шаршаған еді, бірақ қажетті күшейте түсулер алды және сол жылдың бірінші жартысында Бобруйск аймағын қорғады. 22 маусымда, «Барбаросса» операциясының үшінші жылдығында, кеңес әскері зор «Багратион» операциясын бастады, оның басты мақсаты – Орталық армиялар тобын жою болатын. 9-армияға қарсы әрекет Бобруйск шабуылы деп аталды. «Багратион» операциясы кезінде 9-армия шамамен 80 000 адамдық шығынға ұшырады, оның 65 000-ы тұтқынға алынды. 1944 жылдың жазында 9-армияның шамамен 40% жойылды. Кейін армия Италиядан қайта орналастырылған неміс бөлімшелерімен қайта құрылды және 1944 жылдың күзі мен қысында Варшаваны қорғауға қатысты.

1945 жыл

1945 жылдың 1 қаңтарында 9-шы армия (кейіннен А армия тобының құрамында) барлығы 110 930 сарбаздан тұрды. Олар төрт жаяу әскер дивизиясына (17-ші, 73-ші, 214-ші, 251-ші), үш халықтық гренадерлік дивизияға (6-шы, 45-ші, 337-ші), екі танк дивизиясына (19-шы, 25-ші), Варшавадағы неміс гарнизонына және автономды блокадалық бригадаға бөлінді. 1945 жылдың 12 қаңтарында Кеңес әскері Германия шекарасын кесіп өтіп, 9-шы армияны Одер өзеніне дейін батысқа қарай шегінуге мәжбүр етті. 9-шы армияның үш құрамы Берлинге дейінгі соңғы қорғанылатын аймақ болған Сейлоу биіктіктерін қорғауға тағайындалды. Солтүстікте CI армия корпусы, орталықта генерал Гельмут Вейдлингтің LVI танк корпусы, ал биіктіктердің оңтүстігінде XI СС танк корпусы орналасқан. Сонымен қатар, Франкфурттың оңтүстігінде (Франкфурт гарнизоны қорғаған) V СС тау корпусы да болды. Барлығы 9-шы армия 100 000 сарбаз, 800 танк және шабуылдық зеңбіректерден тұрды, ал кеңес әскерінің құрамында 1 000 000-нан астам сарбаз және 10 000 танк пен шабуылдық зеңбірек болды. Сейлоу биіктіктеріндегі шайқас 1945 жылдың 16 сәуірінде маршал Георгий Жуковтың 1-ші Белоруссия майданы Одер өзенінен шабуыл жасаған кезде басталды. 9-шы армия шамамен үш күн бойы қорғаныс шебін ұстап тұрды. Ауыр шайқастардан кейін Вейдлингтің LVI танк корпусы Берлинге қарай қайта шегінді. 1-ші Белоруссия майданы жасаған шығыңқы бөліктің солтүстігінде орналасқан CI армия корпусының көп бөлігі, LVI танк корпусымен бірге, Гитлер жасаған шындықтан алыс жоспар бойынша шығыңқы бөлікті қысып алу және қарсы шабуыл жасау міндетімен Штайнер армия тобына қайта бағытталды. Ақырында Вейдлингтің корпусы Берлинге қайтарылды, ол тікелей Гитлерге бағынышты Берлин қорғаныс аймағының қолбасшысы болып тағайындалды. Теодор Буссе және 9-шы армияның қалған бөлігі Сейлоу биіктіктерінің оңтүстігінде, Франкфурт-ан-дер-Одерден батыста Спрей орманындағы қапталға тығылып қалды. Франкфурттан батысқа қарайғы қапталдан Буссе 12-ші армиямен қосылу үшін батысқа қарай шығуға тырысты. "Хальбе шайқасы" деп аталған бұл әрекет Тоғызыншы армияның күшін жоюға әкелді. Кеңес әскеріне түспеген немесе өлтірілмеген әскерлер Тангермюндеде Эльба өзенін кесіп өтіп, АҚШ армиясына берілді.