Кіріспе
Британдық саясаткер сэр Уилфрид Лоусон, 2-ші баронет (4 қыркүйек 1829 – 1 шілде 1906) – ағылшын сабырлықты қолдаушы, радикал, империализмге қарсы Либералдық партияның саясаткері. Ол 1859-1906 жылдар аралығында Парламентке әртүрлі уақыттарда сайланды. Парламенттегі көрнекті юморист ретінде танылды. Лоусон 1859-65, 1868-85 жылдары Карлайл округінен, 1886-1900 жылдары Кокермут округінен, 1903-1906 жылдары Камборн округінен, ал 1906 жылы қайтадан Кокермут округінен депутат болды. Ол Брэйтон баронеті, алғашқы баронет Уилфрид Лоусон мен сэр Джеймс Грэмнің қызы Каролина Грэмнің ұлы. Ол үйде жеке оқыды. Ол Ұлттық либералдық клубтың және Реформа лигасының негіс қалаушыларының бірі, Бейбітшілік қоғамы мен опиум саудасын тоқтату қоғамының белгілі мүшесі болды. Сонымен қатар, ол Мэрипорт және Карлайл темір жолының директоры және Камберленд аймағындағы әділет судьясы қызметін атқарды. Ол әрқашан сабырлықты қолдау ісіне ынталы болды және 1879 жылы Біріккен Корольдік Альянсының президенті болды. Кіші інісі Уильям сияқты, ол көреген кооператор және ауыл шаруашылығымен айналысушы еді.
Sir Wilfrid Lawson, 2nd Baronet (4 September 18291 July 1906) was an English temperance campaigner and radical, anti imperialist Liberal Party politician who sat in the House of Commons variously between 1859 and 1906. He was recognised as the leading humourist in the House of Commons. Lawson was Member for Carlisle, 1859–65, 1868–85; Cockermouth, 1886–1900; Camborne, 1903–1906; and Cockermouth 1906. He was the son of Sir Wilfrid Lawson, 1st Baronet, of Brayton, who changed his name from Wybergh, and Caroline Graham, daughter of Sir James Graham. He was privately educated at home. He was a founder member of both the National Liberal Club and the Reform League, a prominent member of the Peace Society, and the Society for the Suppression of the Opium Trade. He was a director of the Maryport and Carlisle Railway and a Justice of the Peace for Cumberland. He was always an enthusiast in the cause of temperance and in 1879 he became president of the United Kingdom Alliance. He was, like his younger brother William, a forward thinking co operator and agriculturalist.
Алғашқы жылдары
Уилфрид Лоусон, Брейтонның 1-ші баронеті Сер Уилфрид Лоусонның ұлы, 1829 жылдың 4 қыркүйегінде Аспатрия, Камберлендтегі Брейтон Холлде дүниеге келді. Отбасы қарапайым, спорттық өмір салтын қалайтындықтан, балаларын балық аулау, ату, коньки тебу, крикет және отбасылық құштарлық – түлкі аулау сияқты түрлі көңіл көтерулерге итермеледі. Джон Пил қайтыс болғаннан кейін ол оның иттілерін сатып алып, Камберленд түлкілерін аулау қоғамының басшысы болды. Бала кезінен бастап, ол еліктеуге ерекше қабілетімен қатар, жылдам, ағымды және күшті өлеңдер жазуға бейімділігін дамытты, бұл қабілеті ересек өміріндегі маңызды хат-хабарларда айқын көрінді. Ол Джон Освальд Джексонның жетекшілігімен үйде білім алды, ол белгілі бір дәрежедегі конгрегациялық пастор болған. Кейінірек Лоусон да, оның танымал ағасы Уильям да формальды білім алмағанын ашық мойындады. Джексон шәкірттеріне негізінен грек және латын тіліндегі мәтіндерді, сондай-ақ математика, табиғаттану, саяси экономика, ағылшын және шетел тарихын оқытты, оқу бағдарламасын риторика мен логика элементтерімен толықтырды. Лоусон поэзияға, әсіресе Лорд Байронның туындыларына деген құштарлығын арттырды, оның өлеңдері оның саяси сөздерін жиі көркейтіп тұрды.
Отбасы
1860 жылы 13 қарашада Лоусон Недерхолл, Мэрипорт, Камберлендтің Джозеф Поклингтон Сенхаустың қызы Мэриге үйленді. Олардың одағынан сегіз бала дүниеге келді; төрт ұл, Уилфрид, Мордаунт, Артур және Годфри; және төрт қыз – Эллен, Мейбел, Люси және Жозефина. Эллен 3-ші виконт Кнутсфорд (1855–1935) Артур Генри Холланд Хиббертпен тұрмысқа шықты, олар Эльзи есімді қызы мен Турстан есімді ұлына ие болды. 1895 жылы Мейбел Уоркингтон-холлдың Алан де Ланси Кервеніне тұрмысқа шықты және олардың үш баласы болды. 1896 жылы Люси Эдвард Хиткотт Трустонға үйленді. 1909 жылы Жозефина Карлайл қаласының парламент мүшесі Фредерик Уильям Ченске үйленді. Мэридің әпкесі Бланш Альфред Керзонға, 4-ші барон Скарсдейлге (1831–1916) тұрмысқа шықты. Бланш – Үндістанның вице-королі Лорд Керзонның анасы. Лоусон 1867 жылы әкесі қайтыс болғаннан кейін барондық атағы мен мүлікті мұраға алды.
In 1909, Josephine married Frederick William Chance, the member of Parliament for the city of Carlisle. Mary's sister, Blanche, married Alfred Curzon, 4th Baron Scarsdale (1831–1916). Blanche was the mother of Lord Curzon, Viceroy of India. Lawson succeeded to the baronetcy and estates upon the death of his father in 1867.
Ертедегі саяси ықпал
Өзінің зиялы әріптестеріне қолжетімділігі шектеулі болғандықтан, Лоусон саяси көзқарастарын әкесінен және үйде жиі қонақ болатын ықпалды тұлғалардан алды. 1840 жылы отбасы еркін сауданы қабылдаудың және әділетсіз астық заңдарын жоюдың салдарымен айналысты. Олар бір жағынан Гранби, Дизраэли және Ричмонд герцогының сөздерін, екінші жағынан Кобден, Брайт және Вильерстің сөздерін, сондай-ақ мырза Панчтың карикатуралық пікірлерін мұқият зерделеді, бұл тақырыпты одан да байытты. Лоусондар радикалдардың пікірін бөлісті, олар аристократтардың мемлекет есебінен өмір сүретін паразиттер екенін, халықтың нанының бағасын көтеріп, жер иелеріне көмектесетінін және мемлекеттік қазынаны сыбайлас жемқорлық пен шетелдік соғыстар сияқты дінге қарсы мақсаттарға жұмсау үшін кіріс жинап алатынын айтты. 1843 жылы Чалмерс пен Кэндлиштің саяхаттық лекцияларына қатысқаннан кейін, олар шіркеу мен мемлекет мәселесіне қатысты маңызды дебаттарды қайта қарастырып, Шотландия шіркеуінің және оның соңғы айырылысын талқылады, онда 451 пастор шіркеуден шығып, Шотландияның еркін шіркеуін құрды. 1843 жылы олар Ребекка көтерілісін талқылады, ал Дэниел О'Коннелл Ирландияны одақты жоюға деген ниетімен қоздырғаннан кейін, мәңгілік Ирландия мәселесін талқылауға көп уақыт арнады. 1848 жылы олар революцияға байланысты оқиғаларды зерделеді, таңертеңгі газеттер Еуропа бойынша үздіксіз жаңа толқулар туралы хабарлады, патшалықтар мен тақтарды шайқалтты, Францияда қорқынышты қырғынды тудырды, Англияда чартистерлік көтерілістерге себеп болды және маңызды саяси сабақтарды үйретті. 1840 жылдары олар соғыстың моральдық жағын, әсіресе Ауғанстан мен Қытайдағы опиум соғыстарын талқылады. Соғыстар аяқталғаннан кейін бейбітшілік мәселесі алға шықты. Бейбітшілік үшін күрескен жетекші тұлға Элиху Бьюриттің үнқағаздары жарияланғаннан кейін күтіліп, оқылды, ал бейбітшіліктің тағы бір жақтасы Генри Ричард Брейтонға лекция оқуға келді. Лоусон Эдвард Миалл редакциялаған «Нонконформист» кітабын оқып бітіру арқылы білімін толықтырды. Осы ертедегі вигтік идеялардың көптегені оның мінезін қалыптастырды, оның пікірлерін және сенімдерін қалыптастырды және оны романтизм мен евангелизмнен Кобденизмге жетеледі.
Саяси стилі
Өмірінде Лоусон Ұлыбританияның ең танымал және құрметті саяси тұлғаларының бірі болды, бірақ ол радикалдық әріптестері Джозеф Коуэн мен Генри Лабушер сияқты памфлет жазушы немесе эссеші болған жоқ, сондай-ақ газет немесе журнал иесі де болмады. Оның күшті аргументтері сөйлеу өнерін ерекше жеткізу қабілетінен туындады, ол көбінесе юмор мен ойын-сауық элементтерін қамтыды, сондықтан оның нақты, логикалық және салмақты аргументтері замандас саяси ораторлармен салыстырғанда жоғары бағаланды. Лоусон Парламент палатасының басты әзілкешіне айналды, ол дебаттарға көркем және қызықты стиль қосты, осылайша "зейінді барон" деген лақап атын алды. Лоусон көптеген қоғамдар мен әсерлі топтардың мүшесі болды және өмірі бойында түрлі тақырыптар мен оқиғалар бойынша көптеген саяси сөздер сөйледі. Бүгінде ол ұстамдылық реформасының жоғалған туын қуумен еске алынады, ол оның қолдаған өте күрделі идеялардың бір бөлігі ғана болды. Шын мәнінде, Лоусон – Кобденшілердің ең Кобденшісі болды және радикалды реформалар, сондай-ақ сыртқы және колониялық саясат жөніндегі пікірталасқа қосқан үлесі зор болды. Оның радикалды философиясының жалпы контекстінде Лоусон – толыққанды радикал болды, оның көзқарастары өте кең және көбінесе өте радикалды болды. Егер парламент мүшесінің дауыс беру әдеттерін пайдаланып, оны радикалдық спектрде орналастыруға болатын болса, онда Лоусон оның шеткі жағына жатады, өйткені қазіргі британдық парламенттік жүйенің тарихындағы ешбір саяси партияның мүшесі Лоусон сияқты көптеген азшылық дауыстарға қатыспаған болуы мүмкін емес.
Саясатта
Лорд Палмерстон 1857 жылы парламентті таратып жібергеннен кейін Лоусон Лоутер отбасына тиесілі Батыс Камберленд бекінісі үшін күресу үшін радикалды кандидат ретінде алға шықты. Лоусондар саяси еркіндік идеясына құмар болды және сайлау округі жиырма жылдан астам уақыт бойы өкілдігін таңдау мүмкіндігінен айырылғандықтан, Лоусон аға жеке қаржысы есебінен сайлаушыларға таңдау жасау мүмкіндігін ұсынуға бел буды. Лоусон «Бейбітшілік, үнемдеу және реформа» либералдық ұрандарын қолдаған радикалды бағдарламамен «Кіші Англияшы» ретінде сайлауға түсті. Лоусон Манчестер мектебінің саяси көзқарастарымен келісіп, олардың принциптерін тұрақты түрде жақтады, әсіресе британдықтардың жеке мүдделерін ілгерілету үшін туындаған қақтығыстарға жауап ретінде. Лоусон дауыс беруде үшінші орынға ие болғанымен, Грэмнің сөзі орташа болса да, ол өзінің сенімді адамына: «Лоусон мен оның әкесі шын мәнінде радикалды көзқарастарды ұстанады және оларды Мистер Брайттың жақтастары деп санауға болады. Лоусон соңғы шегіне дейін барады, жасырын дауыс беруді қолдайды және тіпті мені де озып кетеді» деді. Лоусон келісіп: «Шын айту керек, мен одан да радикалдымын» деді. Оған сайлау құқығын кеңейтуге қатысты сұрақ қойылғанда, ол: «Парламентке енгізілуі мүмкін, сәттілікке жету мүмкіндігі ең аз болатын кез келген ұсынысқа дейін» деп жауап берді. Дауыс беру аяқталғанда Грэм 538 дауыспен жеңіске жетті, Лоусон 22 дауыспен қалып қойды, ал оның консервативті қарсыласынан 40 дауысқа көп алды. Осының нәтижесінде ол парламент депутаты болды. Лоусон 1860 жылдың 20 наурызында құпия дауыс беруді енгізу туралы пікірталас кезінде өзінің алғашқы сөзін сөйледі.
1865 жылғы Карлайл сайлауы
Қалыпты жағдайда Лоусон 1865 жылы Халқы үйіне қайта оралуға тиіс еді; алайда, өткен жылы ол Рұқсат беру туралы заң жобасын ұсынған болатын. Бұл заң жобасы соншалықты танылмағандықтан, ол ұсынысты қолдауға бірде-бір мүше таба алмады. Лоусонның 294 дауысқа қарсы 37 дауыспен жеңілгенін айтудың қажеті жоқ. Адамдардың басқалардың арақ дүкендеріне кіруін шектеуге құқығы бар деген ұсынысы үшін, еркіндікті жақтаған қоғамдық пікірдің, сондай-ақ торилер мен сыра индустриясының толық күші оған қарсы бағытталды. Лоусон басқа да себептермен танымал болғанымен, сайлауда бар болғаны он жеті дауыспен жеңілді, бұл "The Times" газетінде болашақта ешқандай ақылды сайлау округі оны қайтадан Халқы үйіне жібермейтіні туралы мақала жариялауға себеп болды. Алайда, 1866 жылдың шілде айында Кокермуттың шағын ежелгі округінің консервативті депутаты Лорд Наас Ирландияның бас хатшысы болғаннан кейін парламентке ерте оралу мүмкіндігі туды. Парламенттік орындарды қайта бөлу сайлау мәселесіне айналғанда, Лоусон болашақ қолдаушыларына сайланған жағдайда қала округінің сайлау құқығын жоюға бар күшін салатынын мәлімдеді. Бірақ жеңіліс анық болған соң, ол жарыстан бас тартты.
1868 жылғы Карлайл сайлауы
Гладстоунның Ирландия шіркеуін таратуға деген ниетін ашық қолдағандықтан Лоусон Англия шіркеуінің наразылығына ұшырады, оның ішінде Карлайлдың деканы Лоусонды Еуропаның ең радикалды адамы деп жариялады. Лоусонды "кедей адамның сырасын тонап алды" деп айыптағандарға ол: "Бұл рас емес, мен байдың жемтігін, осы елдің жұмысшыларының үйлерінен және бақытынан тонап алуға тырысамын" деп қарсылық білдірді. Сондай-ақ ол түрлі діни талаптарды қанағаттандыра алатын секулярлық жүйеге негізделген ұлттық білім беру саясатының қажеттігін қолдады.
1874 жылғы Карлайл сайлауы
1874 жылғы жалпы сайлау жақындаған кезде Лоусонның келе жатқан Гладстон үкіметі енгізген прогрессивті реформаларға қанағаттанғандығына лайықты себептер болды. Олар Ирландиядағы шіркеуді таратып, 1870 жылғы Жер иелері мен жалға алушылар туралы заңды қабылдады. Олар білім беру туралы заң жобасын ұсынды, оны Лоусон кейбір шектеулермен қабылдады. Олар 1871 жылғы Жергілікті басқару жөніндегі заңды қабылдады, ол Кедейлер заңын Жергілікті басқару кеңесінің қарауына берді. Олар діни лауазымдар туралы заңды жойып, университеттердегі діни емтиханды жойды. Олар қажетті әскери реформаларды жүзеге асырып, әскерде лауазым сатып алуды тоқтатып, бейбіт уақытта дене жазалауды заңсыз деп жариялады. Сыртқы саясатта олар Алабама талаптарын халықаралық арбитраж арқылы АҚШ-тың пайдасына шешіп, Ұлыбританияны Франко-Пруссия соғысынан алды. Олар Тори партиясының қарсылығына қарамастан, құпия дауыс беруді енгізді. Парламент 1872 жылғы лицензиялау заңын қабылдағанымен, Лоусон өзінің міндетті тыйым салу туралы заң жобасын қабылдауға сәттілікке жете алмады. 1870 жылы ол сәттілікке жетпей, опиум саудасын айыптаған резолюция ұсынды, оны алкогольмен байланысты проблемалармен салыстырды: «Біз бүгінге дейін қытайларды опиуммен, өзімізді алкогольмен уландырып жатырмыз». Лоусон сондай-ақ, британдық корольдік отбасының шығындарына қатысты мәліметтерді сұрағаннан кейін парламенттің қатты сынға алған сер Чарльз Дилкке қолдау білдірген екі дауысқа түскен азшылықта дауыс берді. 1870 жылдың 2 тамызында, Франко-Пруссия соғысы кезінде Лоусон Гладстонға қарсы шықты, ол парламенттен армия шығындарын 2 000 000 фунт стерлингке және 20 000 адамға арттыруға рұқсат сұрады. Лоусон бұл дауыс беруді Ұлыбританияға қауіп деп қарастырды және бұл араласпау саясатынан алшақтаудың алғашқы қадамы болды, ол соғысты қажет болмаған жағдайда қылмыс деп есептеді және тек қатаң қорғаныс болған жағдайда ғана соғыс ақталатынын айтты. Ол жалғыз өзі лобби арқылы өтуге дайын болғанымен, алты радикалдан қолдау алды. Сайлау кезінде Лоусон Африканы ашуға бағытталған күш-жігердің жалғасы деп есептеген Ашанти соғысына қарсылығын білдірді: «Біз Африканы прогреске, өркениетке және дінге ашамыз. Мен Африкадағы көптеген адамдардың денесін жойып, аздаған адамдардың жанын сақтауға сенбеймін. Мен қылышпен өркениетке жетіп, христиандыққа келмеймін». Ол алдағы парламентте Беконсфилд саясатына және қажетсіз қақтығыстар деп санайтын нәрсеге қарсы күреске көп уақытын жұмсады.
Бейконсфилдтік
Лоусон Дизраэлидің империалистік саясатына қарсы күресін Фиджи аралдарының аннексиялануына қарсы шығу арқылы бастады. Ол Глэдстоунды Шығыс мәселесіне қатысты британ үкіметінің саясатын сынауда қолдады, 6 миллион фунт стерлинг және 20 мың сарбазға арналған несиеге дауыс беруге қарсы резолюция ұсынды, бірақ бұл әрекет сәтсіз аяқталды. Лоусон Ұлыбританияның Ауғанстанға басып кіруіне принцип, ар-намыс, мораль және әділет негіздерімен қарсылық білдірді. 1877 мен 1881 жылдар аралығында Лоусон Оңтүстік Африкада британ үкіметінің империалистік саясатына қарсы наразылық білдірумен тығырықтанды. Бұл Трансваальдің аннексиялануына қарсы күшті шабуылмен басталды, ол тез арада зулу соғысына және Кап колониясының жоғары комиссары сэр Бартл Фрере атқарған рөлге әкелді. Лоусон парламентті оны қызметтен босатуға үнемі шақырды. Принц Луи Наполеонның қайтысынан кейін ол сәтті қарсылық көрсетіп, оның Вестминстер аббаттығында жерленуіне кедергі келтірді. Сонымен қатар, ол Кап колониясының Басутолендті аннексиялауына қарсы сәтті күресті, осылайша елдің Оңтүстік Африкадан тәуелсіздігін сақтап қалды. Лоусон Дизраэлидің саясатын былай деп қорытындылады: "Үкімет қолға алған істер, олар жасаған, жасауға тырысқан, уәде берген немесе орындамаған нәрселер. Олар Ресейді қорқытуға, Түркияны қорғауға, Трансваальді аннексиялауға, Кіші Азияны реформалауға, Кипрді басып алуға, Мысырды манипуляциялауға, Зулуландты басып алуға, Сетьвайоға қол салуға, Секокоейнді іздеуге және Үндістан үшін ғылыми шекараны қамтамасыз етуге бел буды. Ол: "Олар осының бәрін қалай істеуге тырысты?" - деп сұрады. Олар үнді әскерлерін жылжытты, флотымызды алға-артқа қозғалтты, құпия келісімдер жасады, ең кішкентай дау-жанжал болғандарға ультиматумдар жіберді, екі қатыгез және әділетсіз соғысқа қатысты және одан да көп соғысқа жол ашты."
"at the undertakings into which the Government had gone, the things they had done, or tried to do, or promised to do, or failed to do. They had set themselves up to frighten Russia, protect Turkey, to annex the Transvaal, to reform Asia Minor, to occupy Cyprus, to manipulate Egypt, to invade Zululand, to catch Cetywayo, to smoke out Secocoeine, and to secure a scientific frontier for India. How he asked, had they tried to do these things? They had shifted our Indian troops up and down, moved our fleet backwards and forwards, made secret treaties, sent ultimatums to everybody with whom they had the slightest quarrel, engaged in two cruel and unjust wars and paved the way for any number more."
Мысыр дағдарысы
1880 жылы Карлайл сайлау округі Лоусонды парламентке үлкен артықшылықпен сайлап берді, ал жалпы ел Гладстон басқаратын либералдық үкіметті сайлап берді. Лоусон, дін еркіндігін іздеген атеист Чарльз Брэдлоудың пікірін қолдады. Ирландия мәселелеріне қатысты, ол Гладстонның 1881 жылғы Жер заңы (Ирландия) заңын қабылдауын қолдады, бірақ Гладстонның 1881 жылғы «Жеке және мүлікті қорғау туралы» заңын енгізгеннен кейін үкіметке қарсы шықты, Лоусон бұл заңды «Ирландия мәселесін күшпен шешудің үмітсіз, қайғылы, ешқашан аяқталмайтын тағы бір әрекеті» деп сипаттады. 1881 жылдың қаңтар айында Лоусон Трансвааль тәуелсіздік комитетінің жетекші өкілі болды, ол бірінші Бур соғысын аяқтауға келісілген келісімге қол жеткізбестен бұрын соғысты айыптады. Содан кейін Мысыр дағдарысы туды. Ұлыбританияның Мысырды басып алуы Гладстонның екінші әкімшілігі кезіндегі британдық сыртқы саясаттың ең маңызды бір қадамы болды және көптеген тарихшылар пікірінше, Африканы бөлісудің және жалпы алғанда, тоғызыншы ғасырдың соңындағы бейресми империализмнің классикалық мысалына айналды. Лоусонның Мысырға араласуға қарсы күресі, оның Трансвааль бураларын британдық үстемдікке қарсы күресте қолдауымен, тәуелсіздігін сақтауға тырысатын Ауған тайпаларын қолдауымен және әділдіктің ирланд халқының қажеттіліктерін қамтуын көру тілегімен толық үйлесімде болды. Осы саясаттың барлығының түбінде империя тұжырымына деген сенімсіздік және Ұлыбританияның бейбітшілікті нығайтуы және басқа елдердің саяси институттарына араласпауы керек деген Кобденнің дәстүрлі пікірлеріне деген берік сенім жатты. Көп жағынан алғанда, Мысыр Лоусонның империализмге қарсы радикал ретіндегі маңызды сәті болды. Ол тек күреске жетекшілік етіп қана қоймай, сонымен қатар көптеген радикал замандастарының пікірлерімен келіспеді және кейіннен осы империалистік мәселелерге қарсы күресте иық тіресіп тұрған әріптестерімен де келіспеді. Үш ұзақ жыл бойы ол британдық дипломаттарды сынап, өзінің құраған үкіметіне қарсы, еуропалық облигация иелерінің елдегі бақылауына қарсы, Александрияның бомбалануына қарсы және британдық әскерлердің Ахмет Ораби басқаратын Мысыр әскерін Тель-эль-Кебир шайқасында талқандауына қарсы болды. Ол британдық әскери басшыларға парламенттен алғыс айтуға дауыс беруге қарсы болды және Уилфрид Скавен Блантпен бірлесіп Ахмет Орабиді босату үшін науқан жүргізді. Бірде үкіметтің алдын ала саясатына шабуыл жасап, Лоусон әріптестеріне егер бомбалау консервативтік емес, либералдық үкімет кезінде болғанда, олардың қандай жауап беретінін еске салды. Олар оның құрметті досы, Ішкі істер министрін (Сэр Уильям Харкорт) (күлкі мен қолдау) елді аралап, үкіметті ультиматуммен айыптауға мәжбүр болар еді. Олар асыл маркизді, Үндістанның мемлекеттік хатшысын (Лорд Хартингтон) Парламентке хабарсыз жасалған бұл іс-әрекетті айыптайтын резолюция ұсынуға мәжбүр болар еді. (Ирландиялық депутаттардың қолдауы) Олар Сауда кеңесінің президентін (Джозеф Чемберлен) партиялық жиынға шақыруға мәжбүр болар еді. (Қуанышпен күлу) Олар басқа да құрметті джентльменді, Бирмингем қаласының депутатын, Ланкастер герцогтігінің канцлерін (Джон Брайт) Бирмингем қалалық залында зұлым тори үкіметіне қарсы айқайлап сөйлеуге мәжбүр болар еді; ал Премьер-министрге келетін болсақ, олардың барлығы теміржол пойзының (күлкі мен қолдау) жол бойындағы станциядан өтіп бара жатқанда, ол үкіметтің міндеті ретінде араласпау доктринасын жариялау үшін тоқтамайтынын білген болар еді. (Күлкі мен Ирландиялық депутаттардың қолдауы) Олар өздері құрметтейтін, сенім артатын және билікке келтірген адамдарының өзі ұстанып келген барлық қағидаларын бұзып, әділдік пен шындыққа қарсы саясат жүргізіп жатқанын көру қаншалықты қорқынышты екенін білді. Гладстон бір мәселені шешіп жатқанда, Суданнан тағы бір мәселе келді. 1881 жылы Мұхаммед Ахмад есімді қарапайым тайпа мүшесі және діни фанатик өзін Махди деп жариялап, Мысырдың әскери басқыншылығына қарсы джихад бастады. 50 000 Махдист тайпасы британдық жалдамалы генерал Уильям Хикс-паша басқаратын 10 000 мысырлық әскерді талқандағаннан кейін, Министрлер кабинеті Мысырдағы олардың қатысуының маңыздылығын толық түсінді. Бұл генерал Чарльз Джордж Гордонды Хартумды эвакуациялауды қадағалауға жіберуге әкелді. «Құтқару және зейнеткерлікке шығу» саясатын қолдағаннан кейін Лоусон тез арада қолдауын кері қайтарып алды, өйткені Гладстон сипаттаған «адамзатқа шағын қызмет» мен мыңдаған арабтарды өлтіру арасында ешқандай байланыс таппады. Гордон қайтыс болғаннан кейін Лоусон Гладстонның Суданды эвакуациялау туралы шешімін мақұлдады.
Батыс Камберленд
1885 жылы Карлайл округіндегі өкілдік саны бірге шектелгеннен кейін Лоусон Лоузердің үстемдігімен көзге түскен Кокермут сайлау округінде сайысқа түсуді шешті. Алайда, оның Гладстонның Египеттегі империалистік саясатына қатысты ұстанымы Кокермут сайлау округінде оған қарсы жау тудырды және 5 желтоқсанда жаңадан сайлау құқығы алған сайлаушылар оның үндеуін он дауыс айырмасымен қабылдамады. Осының салдарынан Лоусон Ирландияның өзін-өзі басқаруы және Либералдық партияның кейінгі жарылуына қатысты парламенттік пікірталастардан қалыс қалды. Лоусон жаңадан құрылған Либералдық Юнионистерді, әсіресе Джозеф Чемберлен мен Джон Брайттың атқарған рөлдерін қатты сынады. Лоусонның пікірінше, бұрынғылар реакциялық радикалды оппозицияға айналып, Ұлыбританияны тори үкіметінің ықпалына енгізді. Ол олардың аттарына мән бермеді: Либералдық Юнионистер, Диссиденттік либералдар, Хартингтондықтар, Чемберленшілер, Ескі вигтер, Рэндольфтықтар, Тори демократтары, Консерваторлар, Конституционалистер, Басқарушы кеңесшілер, Knight Harbingers, Union Jacks және Union Jackasses; олардың бәрі торилер еді. Лоусон 1886 жылғы сайлауда Парламентке қайта оралды, консерваторлық орынды жеңіп алған үш "Ирландияны басқаруды жақтаушының" бірі болды; он дауыстың азшылығын мыңнан астам көпшілікке айналдырды. Парламентте ол Артур Балфурдың қысым шараларына қарсы күресті. Ол 1887 жылғы кооперативтік конгрестің екінші күнінің төрағасы болды.
Ньюкасл бағдарламасы және екінші жекеше заң жобасы
1891 жылдың қазан айында Либералдық партия Ньюкасл қаласында жылдық конференциясын өткізді, онда делегаттар келесі жалпы сайлауға және одан әрі жаңа ғасырға дейін радикалды бағдарламаны пысықтады. Гладстон дереу, бірақ тезірек мақұлдаған Ньюкасл бағдарламасы, кеңінен танымал болған бұл жоба, Лоусонның ұсынылған реформаларының көп бөлігін қамтыды. Лоусон осы заңдардың қабылдануын өмір бойы күтті және: «Егер чартистер қабірден қайта тірілсе, Либералдық партия осы ұлы реформаларды толығымен бекіткеніне сенбес еді» деп мақтанды. Сайлау мәселесі енді тек Ирландия мәселесі ғана емес, толыққанды Ньюкасл бағдарламасы болды, ал Лоусон одан әрі ішкі реформаларды жүзеге асыру үшін Ирландия мәселесін шешуге ұмтылды. 1894 жылы Гладстон отставкаға кеткеннен кейін Лоусонның үміттері күйреп қалды.
Бурлар соғысы
Кокермут сайлаушылары Лоусонды 1895 жылғы жалпы сайлауда парламентке сайлады, онда ол азазды көпшілікпен соғысқа қарсы пікірлерін білдіре берді. 1898 жылы ол үкіметті, дін қызметкерлерін, газет редакторларын және, ең бастысы, халық пікірін сынады, генерал Кітченердің бұйрығымен Мысырлық Дәрвиш тайпасының мыңдаған адамын Омдурман шайқасында қырғынға ұшыратқаннан кейін. 1896 жылы ол Джеймсонның шабуылын айыптады және колониялық хатшы Джозеф Чемберленнің атқарған рөліне қатысты сұрақтарға жауап іздеді. Екінші Бур соғысы басталғанда Лоусон британ үкіметінің саясатын кешірімсіз сынады. Ол Бурлардың жақтаушысы болды және «Соғысты тоқтату комитеті», «Агрессия мен милитаризмге қарсы либералдар лигасы» және «Оңтүстік Африканы келісу комитеті» сияқты көптеген соғысқа қарсы ұйымдардың мүшесі болды. Ол көптеген рет қаржы, адамдар, оқ-дәрі және жабдықтар беруге қарсы дауыс берді және сөйледі, үкіметті құлатып, соғысты аяқтауға жеткілікті қолдау көрсетуге үміттенді. Алайда, оның барлық күш-жігері бекер болды және ол 1900 жылғы «Хаки» сайлауында парламенттік мандатын жоғалтқан азазды Бурлардың жақтаушысы болған саясаткерлердің біріне айналды.
Камборн
Уильям Спростон Кейннің 1903 жылғы 17 наурызда қайтыс болуынан кейін, Корнуоллдың Камборн бөлімінің Либералдық қауымдастығы Лоусонды алдағы қосымша сайлауда өздерінің атынан түсуге шақырды. Олар оған ерекше қолайлы жағдайлармен ұсыныс жасады, егер ол орынды жеңіп алса, келесі сайлау болғанда, қаласа, бұрынғы сайлау округі Кокермутқа қайтуға құқылы болады. Корнуолл сайлаушылары Лоусонды үлкен артықшылықпен сайлағаннан кейін, Кокермут Либералдық қауымдастығы оны келесі сайлауда кандидат ретінде бекітті. Парламентте ол империализмге қарсы, еркін сауда және тыйым салу көзқарастарын ұстанды, ал елдегі уақытында алдағы сайлауға үгіт-насихат жұмыстарын бастады. 1906 жылғы қаңтарда ол шамамен 600 дауыспен қайтадан сайланды.
Қауіпсіздік
Лоусон Парламенттің палатасына "Арақты шектеу" қозғалысы атынан кірмегенмен, олардың бас парламенттік өкілі болды. 1863 жылы ол жексенбі күні қоғамдық орындарды жабу туралы заң жобасын қолдады. Сол жылы ол "Арақты сатуға лицензия беруге қатысты заңдар толыққанды емес және халықты қорғауға жеткіліксіз, демек, дереу өзгерту қажет" деп ұсынды. Резолюция үлкен дауыспен жеңілгеннен кейін, ол өзінің рұқсат беру туралы заң жобасын енгізуге шақырылды. 8 маусымда Лоусон көпшілік жиналған палата алдында тұрып, Хансардтың төрт бетіне сыйған, өте сауатты сөйлеген сөз сөйледі, соның арқасында рұқсат беру туралы бірнеше заң жобаларының біріншісін екінші оқылымға беруді ұсынды. Кейіннен Жергілікті таңдау және, ақырында, Жергілікті вето ретінде белгілі болған бұл заң жобасы Ұлыбритания Альянсының наным-сенімдерін, бірақ оның саясатын емес, іске асыруға бағытталған. Ол заң арқылы арақ-шарап сатуға тыйым салуды ұсынбады. Заң жобасында кез келген аудан – ол приход, қала немесе борыштама болсын – салық төлеушілердің дауысы сол ауданда алкогольді сусындар саудасы болуы керек пе, жоқ па деген мәселе бойынша берілуі керек еді; нәтижеге шешім қабылдау үшін салық төлеушілердің үштен екісінің көпшілігі қажет болатын. Заң жобасы 257 дауыспен жеңілді. Ол бұл заң жобасын 1869, 1870, 1871, 1873, 1874, 1876, 1878 жылдары қайтадан енгізді. 1879 жылы ол ішімдік саудасына қарсы күресін өзгертіп, рұқсат беру туралы заң жобасының орнына Резолюция ұсынды. Кентербери провинциясының синодынан алынған сөздерді пайдалана отырып, ол аудан тұрғындарының, қоғамдық үйлерге лицензия беруде ең мүдделі адамдар бола отырып, егер олар саудаға қарсы болса, мұндай лицензияны тоқтату құқығына ие болуы керек деп мәлімдеді. Келесі жылы ол өзінің резолюциясын екі рет ұсынды. Біріншісінде ол 114 дауыспен жеңілді, ал екіншісінде 26 дауыспен қабылдады. Ол бұл резолюцияны 1881 және 1883 жылдары 42 және 87 дауыспен қайтадан қабылдағанымен, Гладстон үкіметі бұл саясатты іске асыра алмады.
Өлім
30 маусымда, шаршап, қажыған күйде болса да, Лоусон дауысын тіркеу үшін Парламентке барды. Одан кейін Овингтон-сквер, 18-үйге, Knightsbridge, Лондонға қайтып келді, төсекке жатты және ешқашан тұрған жоқ. Қосымша рәсімдердің бірінші бөлігі Вестминстердегі Сент-Маргарет шіркеуінде, Парламент мүшелерінің, отбасы мүшелерінің, жеке достарының және мемлекеттік органдардың өкілдерінің көпшілігі жиналғанда өтті. Қалдықтары келесі күні Аспатрия шіркеуінің қорымына жерленді. Брейтон Холлдан қорымға табытпен келген көптеген адамдар округтің саяси және қоғамдық өмірін көрсетеді, ал қатысқан тынығушылық ұйымдары ұлттық деңгейде танымал болды. Табыттағы жазуда: «Уилфрид Лоусон, 2-ші барон, 4 қыркүйек 1829 жылы туылған, 1 шілде 1906 жылы қайтыс болған» делінген. Өлген кезде Лоусон көбінесе бурлардың жақтасы, басқа барлық нәрсеге қарсыласы ретінде танымал болды; «кішкентай Англия» идеологы, кез келген бағада бейбітшілік іздеуші, қалыптасқан шіркеуді, Лордтар палатасын, алкоголь саудасын және басқа да бірнеше бекем емес институттарды жоюды қалаған адам. Ол Парламент мүшелеріне жалақы төлеуді, әйелдердің сайлау құқығын, Ла-Манш туннелін салуды, Ирландияның үкіметтік құқық қозғалысын қолдады, барлық түрдегі мәжбүрлеуге қарсы болды және еркін сауданы әрқашан қауіп туғанда қорғады. Ұзақ мансабында оның жетістіктері аз болды, бірақ 1892 жылы он сегіз жылдық күреснен кейін ол Дерби күні отырысты кейінге қалдыру туралы ұсынысқа қарсы көпшілік дауыс жинады. Бүгінде ол, ең алдымен, тынығушылық реформаторы ретінде еске алынады. Генри Кэмпбелл Баннерман оған жеке кеңесші лауазымын ұсынғанымен, ол бас тартты.