Кіріспе
Сұрақ сөздерін сөйлемде жауапқа қарағанда басқа орынға жылжыту. Тіл білімінде wh қозғалысы (wh fronting, wh extraction немесе wh raising деп те аталады) – сұрақ сөздерін қамтитын синтаксистік тәуелділіктердің қалыптасуы. Ағылшын тіліндегі мысал: "What are you doing?" сөйлемінде "what" пен "doing" арасындағы тәуелділік. Сұрақ формалары ағылшын тілінде кейде "what", "when", "where", "who" және "why" сияқты сөздермен белгілі, сондай-ақ "how" сияқты басқа да сұрақ сөздерін қамтиды. Бұл тәуелділік синтаксистік зерттеулерде диагностикалық құрал ретінде қолданылады, себебі ол басқа грамматикалық шектеулермен өзара әрекеттеседі. Wh қозғалысы бар тілдерде wh сөзі бар сөйлемдер немесе сөйлемдер канондық емес сөз тәртібін көрсетеді, ол wh сөзін (немесе wh сөзін қамтитын сөз тіркесін) сөйлемнің немесе сөйлемнің басына немесе жақын орнына қояды ("Who are you thinking about?"), канондық позициясынан кейін ("I am thinking about you") орналастырудың орнына. Wh сөзін канондық позициясында қалдыру wh in situ деп аталады және ағылшын тілінде эхо сұрақтарда және бейресми сөйлеудегі полярлық сұрақтарда кездеседі. Wh қозғалысы – тілдік үздіксіздіктің ең көп зерттелген түрлерінің бірі. Бұл көптеген тілдерде байқалады және алыс қашықтықтағы тәуелділіктер теориясында маңызды рөл атқарады. Wh қозғалысы термині 1960-1970 жылдардағы ерте генеративтік грамматикадан пайда болды және трансформациялық грамматика теориясына сілтеме жасады, онда сұрақтық тіркес әрқашан сөйлемнің терең құрылымында канондық позициясында болады, бірақ беткі құрылымда сөйлемнің/сөйлемнің басына қарай солдан жылжуы мүмкін. Синтаксистің басқа теориялары трансформациялық мағынада қозғалыс механизмін қолданбаса да, wh қозғалысы термині (немесе wh fronting, wh extraction немесе wh raising сияқты баламалы терминдер) құбылысты көрсету үшін кеңінен қолданылады, тіпті алыс қашықтықтағы тәуелділікті қозғалыс ретінде модельдемейтін теорияларда да.
In linguistics, wh movement (also known as wh fronting, wh extraction, or wh raising) is the formation of syntactic dependencies involving interrogative words. An example in English is the dependency formed between what and the object position of doing in "What are you doing?" Interrogative forms are sometimes known within English linguistics as wh words, such as what, when, where, who, and why, but also include other interrogative words, such as how. This dependency has been used as a diagnostic tool in syntactic studies as it can be observed to interact with other grammatical constraints. In languages with wh movement, sentences or clauses with a wh word show a non canonical word order that places the wh word (or phrase containing the wh word) at or near the front of the sentence or clause ("Who are you thinking about?") instead of the canonical position later in the sentence ("I am thinking about you"). Leaving the wh word in its canonical position is called wh in situ and in English occurs in echo questions and polar questions in informal speech. Wh movement is one of the most studied forms of linguistic discontinuity. It is observed in many languages and plays a key role in the theories of long distance dependencies. The term wh movement stemmed from early generative grammar in the 1960s and 1970s and was a reference to the theory of transformational grammar, in which the interrogative expression always appears in its canonical position in the deep structure of a sentence but can move leftward from that position to the front of the sentence/clause in the surface structure. Although other theories of syntax do not use the mechanism of movement in the transformative sense, the term wh movement (or equivalent terms, such as wh fronting, wh extraction, or wh raising) is widely used to denote the phenomenon, even in theories that do not model long distance dependencies as a movement.
"Көреке" тақырыбы
Субъект сұраққа тартылғанда, сөйлемнің басында орналасқандықтан, сұрау сөзінің алға жылғаны анық емес. Төмендегі мысал сөйлемдер жұбында, субъект Фред қана сұрақ қойылатын жерге, сөйлемнің басында-ақ орналасқан. а. Фред тырысып жұмыс істейді. b. Кім тырысып жұмыс істейді? Синтаксистің кейбір теориялары мұны сұрау сөзінің жылғалы деп қарастырады және мұндай жағдайларды сұрау субъектісі синтаксистік иерархия бойынша жоғары көтерілгендей талдайды; алайда, басқа теориялар сөздердің беткі тізбегі өзгермейтінін, демек, жылғалы болмағанын көрсетеді.
Қатынас ережелерінде
WH қозғалысының көптеген мысалдары сұрақтарды құраса да, WH қозғалысы салыстырмалы сөйлемдерде де болады. Ағылшын тіліндегі көптеген салыстырмалы есімдіктер сәйкес сұрау сөздерімен (қай, кім, қайда сияқты) бірдей формада келеді. Салыстырмалы сөйлемдер – бағынышты сөйлемдер, сондықтан V3 сөз тәртібі сақталады.
a. John likes the governor. b. the governor whom John likes – Wh fronting in relative clause
a. Fred reads the paper in the coffee shop. b. the coffee shop where Fred reads the paper – Wh fronting in relative clause
The relative pronouns have fronted in the subordinate clauses of the b. examples. The characteristic V3 word order is obligatory, just as in other subordinate clauses.
a. Мен Фредтің мақаласын оқыдым. b. Фредтің мақаласы, мен оқыған – Салыстырмалы сөйлемде WH алға жылжуы.
a. John likes the governor. b. the governor whom John likes – Wh fronting in relative clause
a. Fred reads the paper in the coffee shop. b. the coffee shop where Fred reads the paper – Wh fronting in relative clause
The relative pronouns have fronted in the subordinate clauses of the b. examples. The characteristic V3 word order is obligatory, just as in other subordinate clauses.
a. Джон губернаторды ұнатады. b. Джон ұнататын губернатор – Салыстырмалы сөйлемде WH алға жылжуы.
a. John likes the governor. b. the governor whom John likes – Wh fronting in relative clause
a. Fred reads the paper in the coffee shop. b. the coffee shop where Fred reads the paper – Wh fronting in relative clause
The relative pronouns have fronted in the subordinate clauses of the b. examples. The characteristic V3 word order is obligatory, just as in other subordinate clauses.
a. Фред кофеханада газет оқиды. b. Фред газет оқитын кофехана – Салыстырмалы сөйлемде WH алға жылжуы.
a. John likes the governor. b. the governor whom John likes – Wh fronting in relative clause
a. Fred reads the paper in the coffee shop. b. the coffee shop where Fred reads the paper – Wh fronting in relative clause
The relative pronouns have fronted in the subordinate clauses of the b. examples. The characteristic V3 word order is obligatory, just as in other subordinate clauses.
b. мысалдарындағы бағынышты сөйлемдерде салыстырмалы есімдіктер алға жылжуға ұшырады. Ерекше V3 сөз тәртібі міндетті, басқа бағынышты сөйлемдердегідей.
a. John likes the governor. b. the governor whom John likes – Wh fronting in relative clause
a. Fred reads the paper in the coffee shop. b. the coffee shop where Fred reads the paper – Wh fronting in relative clause
The relative pronouns have fronted in the subordinate clauses of the b. examples. The characteristic V3 word order is obligatory, just as in other subordinate clauses.
Құбырлар
Wh-сұрақ сөздерінің алға жылжуының көптеген мысалдары pied piping құбылысын қамтиды, онда жылжытылған сөз өзімен бірге толық фразаны сөйлемнің басына көшіреді. Pied piping құбылысын алғаш рет Джон Р. Росс 1967 жылғы диссертациясында сипаттаған.
Міндетті під-пипипинг
Кейбір жағдайларда, аяқпен ілу (pied piping) міндетті болады, ал сөйлем грамматикалық тұрғыдан дұрыс болуы үшін, оны қамтитын бүкіл тіркес алға жылжытылуы керек. Төмендегі мысалдарда, жылжытылған тіркес сызылған:
a. Сюзан Фредтің романын оқып жатыр. b. Сюзан кімнің романын оқып жатыр? – «роман» сөзінің аяқпен ілуі
c. *Кімнің романын оқып жатыр Сюзан? – Сөйлем дұрыс емес, себебі аяқпен ілу жүрмеген.
c. *Whose is Susan reading novel? – Sentence is incorrect because pied piping has not occurred
a. Музыка өте қатты. b. Музыка қаншалықты қатты? – «қатты» сөзінің аяқпен ілуі
c. *Музыка қалай қатты? – Сөйлем дұрыс емес, себебі аяқпен ілу жүрмеген.
c. *How is the music loud? – Sentence is incorrect because pied piping has not occurred
Бұл мысалдар аяқпен ілудің көбінесе қажет екенін көрсетеді, егер сұрақ сөзі (wh-сөз) есім сөздерінің немесе сын есімдердің тіркесінде болса. Аяқпен ілудің себебі, ішінара, мәнділіктің кедергілері мен аралындағы бөлігіндегі шығаруға кедергілер (төменде қараңыз). Егер сұрақ сөзі (wh-сөз) тоқтату санатының астында немесе аралда пайда болса, оны қамтитын бүкіл тіркес алға жылжытылуы керек.
Құрылғыны пішінді құбырмен орнату
Басқа жағдайларда да пішіндік құбырлар міндетті емес. Ағылшын тілінде бұл ең көбінесе алдыңғы сөз препозициялық тіркестің толықтауышы болған кезде кездеседі. Формальды стильде препозиция пішіндік құбырмен беріледі, ал әдеттегі тілде препозиция өз орнында қалады:
a. Ол өзінің құпиясын Томға ашты. b. Ол өзінің құпиясын кімге ашты? – Формальды стильде препозицияның пішіндік құбырмен берілуі.
c. Кімге ол өзінің құпиясын ашты? – Әдеттегі тілде пішіндік құбырдың болмауы.
c. Whom did she reveal her secret to? – Pied piping absent in colloquial English
a. Ол қызыл есік артында жасырынып жатыр. b. Ол қай есіктің артында жасырынып жатыр? – Формальды стильде препозицияның пішіндік құбырмен берілуі.
c. Ол қай есік артында жасырынып жатыр? – Әдеттегі тілде препозицияның пішіндік құбырының болмауы; есім «есік» пішіндік құбырмен берілуі міндетті.
c. Which door is he hiding behind? – Pied piping of preposition absent in colloquial English; pied piping of noun door still obligatory
c. мысалдары – препозицияны қалдыру жағдайлары, бұл әдеттегі ағылшын тілінде мүмкін, бірақ ағылшын тіліне жақын көптеген тілдерде рұқсат етілмейді. Мысалы, препозицияны қалдыру көптеген герман тілдерінде кездеспейді, ал роман тілдерінде мүлдем болмауы мүмкін. Нормативтік грамматика көбінесе ағылшын тілінде де препозицияны қалдырудан аулақ болу керек деп мәлімдейді, бірақ ана тілінде сөйлейтін адамға препозицияны жылжыту жасанды немесе қиындық тудыруы мүмкін.
Қосалқы аралдар
Қосымша арал – қосымша баптан құрылған аралдың бір түрі. Қосымша баптан сұрақ сұрау мүмкін емес. Қосымша баптарға «өйткені», «егер», «қашан» сияқты сөздермен және қатыстық сөйлемдермен кірістірілген баптар жатады. Оның орнына, сұрақ сұрау үшін сұрау сөзін өз орнында қалдыру керек. Мысалы:
а. Сіз үйге өйткені солай істеуіңіз керек болды. b. *Сіз не істеуіңіз керек болды содан үйге бардыңыз? – Қосымша баптан мәнді алуға жасалған әрекет сәтсіз аяқталады.
с. Сіз үйге не істеу үшін бардыңыз? а. Алекс сәнді жүзік тағатын әйелді ұнатады. b. *Алекс жүзік тағатын әйелді не ұнатады? – Қосымша баптан мәнді алуға жасалған әрекет сәтсіз аяқталады.
с. Алекс не тағатын әйелді ұнатады?
c. You went home because you needed to do what? a. Alex likes the woman who wears extravagant rings. b. *What does Alex like the woman who wears ? – The attempt to extract out of an adjunct clause fails
c. Alex likes the woman who wears what?
Wh- аралдары
Wh аралы – wh сөзімен басталатын және тәуелді сөйлем құрайтын енгізілген сөйлем арқылы жасалады. Wh аралдары қосымша аралдардан әлсіз, оларды бұзу тілдік сезімі бар адамға ең болмағанда грамматикалық емес сөйлемге әкеледі. а. Джон Эриктің сыйлық алу үшін қайда кеткенін білгісі келеді. b. ? ?Джон Эрик қайда барып сыйлық сатып алды деп ойлайды? – Wh аралдан шығаруға жасалған тырыс ең жақсы жағдайда нашар нәтиже береді. а. Сьюзан Сэмнің Фредті неге күтіп тұрғанын сұрады. b. *Сьюзан Сэмді не үшін күтіп тұрғанын кімнен сұрады? – Wh аралдан шығаруға жасалған тырыс сәтсіз аяқталады.
a. Susan asked why Sam was waiting for Fred. b. *Whom did Susan ask why Sam was waiting for ? – The attempt to extract out of a wh island fails
The b. sentences are strongly marginal or unacceptable because they attempt to extract an expression out of a wh island. This occurs because both wh words are part of a DP. It would not be possible to move the bottom wh word to the top of the structure, as they would both interfere. In order to get a grammatical result, a proper wh movement must occur. However, because the wh word is taking up the Spec C position, it is not possible to move the competing wh word higher by skipping the higher DP as wh movement is a cyclic process.
b. сөйлемдері нашар немесе қабылдауға болмайтын, себебі олар wh аралдан тіркес шығаруға тырысады. Бұл екі wh сөзінің де DP-ның құрамында болуына байланысты. Екі сөз де кедергі келтіретін болғандықтан, төменгі wh сөзін құрылымның жоғарғы бөлігіне жылжыту мүмкін емес. Грамматикалық дұрыс сөйлем алу үшін дұрыс wh қозғалысы болуы керек. Бірақ, wh сөзі Spec C позициясын иеленгендіктен, жоғарырақ DP-ны өткіріп, бәсекелес wh сөзін жоғары жылжыту мүмкін емес, себебі wh қозғалысы циклдік процесс болып табылады.
a. Susan asked why Sam was waiting for Fred. b. *Whom did Susan ask why Sam was waiting for ? – The attempt to extract out of a wh island fails
The b. sentences are strongly marginal or unacceptable because they attempt to extract an expression out of a wh island. This occurs because both wh words are part of a DP. It would not be possible to move the bottom wh word to the top of the structure, as they would both interfere. In order to get a grammatical result, a proper wh movement must occur. However, because the wh word is taking up the Spec C position, it is not possible to move the competing wh word higher by skipping the higher DP as wh movement is a cyclic process.
Бағаланатын аралдар
Ағылшын тілінде объектілік сөйлемдер мен тіркестерден wh-сұрағын шығару жиі кездессе де, wh-қозғалысы тақырыптық тіркестерден, әсіресе тақырыптық сөйлемдерден мүмкін емес (немесе өте сирек). Мысалы:
a. Джонның үйге кеткені мүмкін. b. *Кімнің үйге кеткені мүмкін? Тақырыптық сөйлемнен сұрақты шығару сәтсіз аяқталады.
a. Сюзан туралы әңгіме қызықты болды. b. ? Сюзан туралы кімнің әңгімесі қызықты болды? Тақырыптық тіркестен сұрақты шығару өте күмәнді.
Сол жақ аралдар
Сол жақ тармақтың аралы модификатор өзгертетін зат есімнің алдында пайда болады. Модификаторды бөліп алу мүмкін емес, бұл шектеуді Росс «Сол жақ тармақ шарты» деп атады. Иелік жалғаулары мен анықтауыш сын есімдер сол жақ тармақтың аралдарын құрайды. Бұл тіркестерді алға жылжыту үшін бүкіл зат есім тіркесін бірге жылжыту қажет, мысалы:
а. Сюзан Фредтің есебін ұнайды. b. *Кімнің есебін Сюзан ұнайды? – Зат есімнің астындағы сол жақ тармақтан бөліп алу әрекеті сәтсіз аяқталады.
c. Сюзан кімнің есебін ұнайды? – Егер бүкіл зат есім тіркесі бірге жылжытылса, бөліп алу сәтті болады.
c. Whose account does Susan like ? – Extraction succeeds if the entire noun phrase is pied piped
а. Ол қымбат қайық сатып алды. b. *Қаншалықты қымбат қайық сатып алды? – Зат есімнің астындағы сол жақ тармақтан бөліп алу әрекеті сәтсіз аяқталады.
c. Қаншалықты қымбат қайық сатып алды? – Егер бүкіл зат есім тіркесі бірге жылжытылса, бөліп алу сәтті болады.
c. How expensive a boat did he buy? – Extraction succeeds if the entire noun phrase is pied piped
b. сөйлемдерде бөліп алу сәтсіз аяқталады, себебі бөліп алынған тіркес зат есімге қатысты сол жақ тармақтың модификаторына сәйкес келеді. Сол жақ тармақтың аралдары ағылшын тілінде болғанымен, олар көптеген басқа тілдерде, әсіресе славян тілдерінде кездеспейді.
Координаттық құрылым аралдары
Координацияда, координаттық құрылымның конъюнктысынан шығару тек қана егер бұл шығару координаттық құрылымның барлық конъюнктарына бірдей әсер етсе ғана мүмкін. Тиісті шектеу координаттық құрылым шектеуі деп аталады. Шығару әр конъюнктурадан бір уақытта бір синтаксистік өрнекті шығаруы керек. Мұндай шығару барлық конъюнктура бойынша (ATB шығаруы) жүзеге асады, мысалы:
a. Сэм [бұршақ] және [брокколи] жеді. b. *Сэм не жеді [бұршақ] және [ ]? – Шығару сәтсіз аяқталады, өйткені ол тек бір конъюнкқа әсер етеді. a. Сэм [бұршақ] және [брокколи] жеді. b. *Сэм [ ] және [брокколи] не жеді? – Шығару сәтсіз аяқталады, өйткені ол тек бір конъюнкқа әсер етеді. a. Сэм маған [гитара берді] және саған [керней берді]. b. Сэм маған не берді және саған не берді? – Шығару сәтті аяқталады, өйткені ол екі конъюнктан теңдей шығарылады (ATB шығаруы). a. Ол сені [күтіп тұр] және сені [шақыруға тырысып жатыр]. b. Ол кімді [күтіп тұр] және кімді [шақыруға тырысып жатыр]? – Шығару сәтті аяқталады, өйткені ол екі конъюнктан теңдей шығарылады (ATB шығаруы). Координаттық құрылымның конъюнктурасынан Wh шығаруы тек қана егер оны барлық конъюнктураларда бір мезгілде теңдей жүзеге асырылған деп түсіндіруге болады, яғни егер ол барлық конъюнктура бойынша жүзеге асса ғана мүмкін.
Көпір-жұмысты емес аралдар
Егер матрицалық етістік көпірсіз етістік болса, етістіктердің толықтырғышы ретінде қызмет ететін бағынышты сөйлемдер арал сияқты қасиеттерді көрсетуі мүмкін (Эртешчик Шир 1973). Көпірсіз етістіктерге сөйлеу әдістерін білдіретін етістіктер жатады, мысалы, сыбырлау немесе айқайлау. Мысалы:
a. Ол оның ұйқыда өлгенін ойлайды. b. Ол оның қалай өлгенін ойлайды? – Көпірлік матрицалық етістікпен бағынышты сөйлемнен ақпаратты алу оңай. a. Ол оның ұйқыда өлгенін сыбырлады. b. *Ол оның қалай өлгенін сыбырлады? – Көпірсіз етістік арқылы ақпаратты алу мүмкін емес.
Матрицаның қолданылу аясы
Мандарин тіліндегі сұрау сөздерінің қолданылу аймағы қолданылатын сұрау сөз тіркесінің түріне қарай басқа да шарттарға байланысты. Келесі мысал екі түрлі мағынаны білдіре алады:
Бұл мысал "кім" және "не" сияқты кейбір сұрау сөздерінің мандарин тілінде реттік ауқымды еркін алу мүмкіндігін көрсетеді.
Жақын тарту
Ең жақын тарту қағидасына сәйкес, басшы ең жақын қолжетімді нұсқауды қабылдаса, мандарин тіліндегі айқын сұрақ сөзі дұрыс ауқымға жылжып, ал қалған сұрақ сөзі бастапқыда айтылған сұрақ сөзінің құзырында болғандықтан өз орнында қалады. Бұл мысалда "не" деген сөз "қайда" деген мағына беретін мандарин тіліндегі тіркеспен құзырында болғандықтан өз орнында қалады:
Осы мысалдар көрсеткендей, мандарин тілі сұрақ сөздері өз орнында қалатын тіл, беткі құрылымында сұрақ сөздерінің жылжуы байқалмайды, сұраққа қатысты сұрақ сөздерінің типіне байланысты басқа шарттарға да жатады және Ең жақын тарту қағидасын сақтайды.
Болгария тілі
Болгар тілінде C-дың [+ wh] белгісі бірнеше сұрақ сөзінің (wh сөзінің) қозғалысын тудырады, соның нәтижесінде бірнеше спецификаторлар пайда болады. Бұл матрицалық сөйлемде сұрақ сөздерінің (wh сөздерінің) кластерлерін [Spec CP] ішінде қалыптастыруды қажет етеді. Бұл ағылшын тілінен ерекшеленеді, себебі ағылшын тілінде бір сөйлемде бірнеше сұрақ сөзі болғанда, тек бір сұрақ сөзі ғана [Spec CP] -ге жылжып келеді. Себебі болгар тілінде, ағылшын тілінен айырмашылығы, сұрақ сөздерінің барлық қозғалысы синтаксис шеңберінде жүзеге асады, онда қозғалыс нақты көрсетіледі. Болгар тіліндегі сұрақ сөздерінің сөз тіркесі 1-суретте көрсетілгендей болады, онда [Spec CP] астында сұрақ сөздерінің кластері құрылады. Болгар және румын тілдерінде бір сұрақ сөзі [Spec CP] -ге тартылады, ал қалған сұрақ сөздері [Spec CP] -дегі бірінші сұрақ сөзге жалғанады. 1-мысалда екі сұрақ сөз де қозғалысқа ұшырап, [Spec CP] кластерінде екенін көреміз.
Жақын тарту
Ең жақын тарту – жоғарылық шартының қағидасы, онда белгілі бір ерекшелікті тартқан бас өзіне қолжетімді ең жақын үміткерді қабылдайды. Бұл әдетте ең жақын кандидаттың қозғалысына әкеледі. Славян тілдері [Spec CP] арқылы сұрау сөздерінің (wh-элементтерінің) қозғалысына байланысты екі түрлі S құрылымына топтастырылған (Rudin, 1998). Бір топқа серб-хорват, поляк және чех тілдері кіреді, онда S құрылымында [Spec CP] тек бір сұрау сөзі бар. Екінші топқа болгар тілі кіреді, оның барлық сұрау сөздері [Spec CP] S құрылымында орналасқан. Бірінші аталған топта «Ең жақын тарту» принципі қолданылады, тартымды басына ең жақын сұрау сөзі қозғалады, ал қалған сұрау сөздері өз орнында қалады. Тілдердің екінші тобында «Ең жақын тарту» принципі сәл басқаша жұмыс істейді. Сұрау сөздерінің қозғалу реті [Spec CP]-ге жақындығымен анықталады. Тартымды басына ең жақын сұрау сөзі бірінші қозғалады, содан кейін келесі жақын сөз, және осылай жалғаса береді. Осылайша, серб-хорват, поляк және чех тілдерінде жоғарылық эффекті бірінші сұрау сөзінде байқалады, ал болгар тілінде ол сөйлемдегі барлық сұрау сөздерінде кездеседі. «Ең жақын тарту» принципі ағашта қай сұрау сөзі бірінші қозғалатыны туралы маңызды мәлімет береді. Ең жақын сұрау сөзі бірінші қозғалғандықтан, белгілі бір рет пайда болады. Сұрау сөздері субъектілері сұрау сөздері объектілерінен және сұрау сөздері қосымшаларынан бұрын келеді (Grewendorf, 2001). Бұл 2-мысал мен 3-мысалда көрсетілген. 3-мысал сондай-ақ [Spec CP]-де екіден астам сұрау сөзі болуы мүмкін екенін және олардың санына қарамастан, барлық сұрау сөздері қозғалысқа түсуі керек екенін көрсетеді.
Жер бетінде
Болгария тілінде #4 мысалында, бірдей сұрау сөздерінің тізбегін жасауды кейінге шегеру үшін, сұрау сөзінің соңғы амал ретінде өз орнында қалуына рұқсат беріледі (Bošković, 2002). Қорыта айтқанда, болгар тілінде синтаксисте бірнеше сұрау сөздерінің қозғалысы болады және сұрау сөздері анық түрде жылжып отырады. Сондай-ақ, барлық сұрау сөздері [+wh] белгісіне байланысты [Spec CP] астына жылжыса да, олардың сөйлемде пайда болу ретінің белгілі бір тәртібі бар екенін көреміз.