Кіріспе
Субъюнктивті мүмкіндік (сондай-ақ алтетикалық мүмкіндік деп аталады) – модальдық логикада зерттелетін модальдық түр. Субъюнктивті мүмкіндіктер – контрфактикалық жағдайларды қарастырғанда ескерілетін мүмкіндіктердің түрлері; субъюнктивті модальдықтар – мәлімдеме шын болуы мүмкін бе немесе болуы мүмкін бе деген мәселеге қатысты модальдықтар, мысалы, болуы мүмкін, құлайып, міндетті түрде, мүмкіншілікпен, қажеттілікпен, жағдайға байланысты, мәндік тұрғыдан және т.б. Субъюнктивті мүмкіндіктерге логикалық мүмкіндік, метафизикалық мүмкіндік, номологиялық мүмкіндік және уақыттық мүмкіндік кіреді.
Субъюнктивтік мүмкіндік және басқа да тәсілдер
Субъективті мүмкіндік (басқа нәрселермен қатар) эпистемиялық мүмкіндікпен (біз білгенше әлемнің қалай болуы мүмкін екенімен айналысады) және деонтикалық мүмкіндікпен (әлемнің қалай болуы тиіс екенімен айналысады) салыстырылады.
Эпистемиялық мүмкіндік
Эпистемиялық мүмкіндікпен қарама-қайшылықты атап өту өте маңызды, себебі күнделікті тілде бірдей тіркестер ("мүмкін", "болмайды", "болуы керек") екі түрлі мүмкіндікті білдіру үшін жиі қолданылады. Бірақ олар бір емес. Голдбахтың болжамы дұрыс па, жоқ па, біз білмейміз (әлі ешкім дәлелдеме берген жоқ); сондықтан оның дұрыс болуы (эпистемиялық) мүмкін, ал оның жалған болуы да (эпистемиялық) мүмкін. Бірақ егер ол, шындығында, дәлелдеуге болатын болса (біз білгендей, мүмкін), онда ол (қосымша) міндетті түрде дұрыс болуы керек; дәлелдеуге болатын нәрсе – оның жалған болуы (логикалық) мүмкін емес екендігін білдіреді. Сол сияқты, сыртта жаңбыр жауып тұрғаны (эпистемиялық) мүмкін емес болуы мүмкін – біз оның жаумайтынына күмәнданбаймыз, бірақ бұл сыртта жаңбыр жаууы (қосымша) мүмкін емес дегенді білдірмейді. Норман Шварц және Реймонд Брэдли де осы пікірді айтады.
Деонтикалық мүмкіндік
Тілде субъюнктивті мүмкіндіктер мен деонтикалық мүмкіндіктер арасында белгілі бір ортақтықтар бар: мысалы, біз кейде "Сіз мұны істей аласыз / істей алмайсыз" деген сөйлемді (i) сіздің істей алуыңыз немесе субъюнктивті түрде мүмкін еместігін білдіру үшін, ал кейде (ii) сіздің дұрыс немесе дұрыс емес істеуіңізді білдіру үшін қолданамыз. Бұл екеуі күнделікті тілде субъюнктивті және эпистемиялық мүмкіндіктерге қарағанда шатастыруға аз бейім, себебі субъюнктивті модальдықтар мен деонтикалық модальдықтардың логикасында маңызды айырмашылықтар бар. Атап айтқанда, субъюнктивті қажеттілік шындыққа алып келеді: егер адамдар логикалық тұрғыдан бір нәрсе жасауы керек болса, онда олардың оны істегенін қорытуға болады. Бірақ бұл идеалды емес әлемде деонтикалық "міндетті" адамдардың моральдық тұрғыдан осылай істеуі керек деген сенімділікпен келе бермейді.
Қосалқы мүмкіндіктің түрлері
Субъективті модальділіктің бірнеше түрі бар, олар "мүмкін" деп есептелетін ережелердің қаншалықты шектеулі екеніне байланысты бір-бірінен кеңірек немесе тар болып жіктелуі мүмкін. Ең көп талқыланатындары: Логикалық мүмкіндік әдетте мүмкіндіктің ең кең түрі саналады; егер оның шын болуына логикалық қайшылық болмаса, ұсыныс логикалық мүмкін деп айтылады. "Дик Чейни үйленбеген" логикалық тұрғыдан мүмкін, бірақ шындығында жалған; көптеген философтар "Егер мен қолымды қатты шапалақтасам, ұшамын" сияқты мәлімдемелердің логикалық тұрғыдан мүмкін екенін ойлайды, бірақ олар заңдылық тұрғысынан мүмкін емес. "Дик Чейни үйленген үйленбеген" деген сөз логикалық тұрғыдан мүмкін емес; үйленбеген адам үйленген емес, сондықтан бұл ұсыныс логикалық тұрғыдан өзара қайшы (бірақ сөйлемде қайшылық жоқ, өйткені "үйленбеген" сөзі "үйленген адам" деген мағынаны білдіруі логикалық тұрғыдан мүмкін). Метафизикалық мүмкіндік логикалық мүмкіндікке тең немесе одан тар (философ екеуінің арасындағы қарым-қатынасты қалай түсінетіні, ішінара, философтың логикаға деген көзқарасына байланысты). Кейбір философтар Крипкенің "Су - H2O" сияқты ашылған теңдіктері метафизикалық тұрғыдан қажет, бірақ логикалық тұрғыдан қажет емес деп санайды (олар "Су - H2O емес" дегенге формальды қайшылық жоқ деп мәлімдейді, тіпті ол метафизикалық тұрғыдан мүмкін емес болып шықса да). Заңдылық мүмкіндік – табиғаттың нақты заңдары шегіндегі мүмкіндік. Дэвид Юмнан бері көптеген философтар табиғат заңдары метафизикалық тұрғыдан белгілі емес, яғни қазіргідей емес, басқаша табиғи заңдар болуы мүмкін деп санайды. Егер солай болса, сіздің Альфа Центаврға бір күнде саяхаттауыңыз логикалық немесе метафизикалық тұрғыдан мүмкін емес болар еді; сіз жарық жылдамдығынан жылдам саяхаттауға болатын жағдай болуы керек. Бірақ, әрине, бұл мағынада мүмкін емес; табиғат заңдары осындай болғандықтан, сіз мұны істей алмайсыз. (Кейбір философтар, мысалы, Сидней Шумейкер, табиғат заңдары шын мәнінде қажет, емес, белгілі емес деп санайды; егер солай болса, онда заңдылық мүмкіндік метафизикалық мүмкіндікке тең). Уақытша мүмкіндік – әлемнің нақты тарихын ескере отырып, мүмкіндік. Дэвид Льюис философияның орнына экономика мамандығын таңдауы мүмкін еді, бірақ ол қазір оны істей алмайды. "Істей алатын" деген сөз Льюистің философия емес, экономика мамандығы бойынша біліміне ие болуына логикалық, метафизикалық, тіпті заңдылық тұрғысынан ешқандай мүмкін емес екенін көрсетеді; "қазір істей алмайды" деген сөз бұл мүмкіндік енді орындалуға ашық емес екенін көрсетеді, өйткені өткен осылай болды. Сол сияқты, Дэвид Льюис экономика мамандығын таңдауы мүмкін еді, бірақ авиация (өйткені ол Гарвардта оқытылмады) немесе когнитивтік нейробиология (мұндай мамандық үшін "концептуалды кеңістік" деп аталатын нәрсе болмады) мамандығын таңдауы мүмкін емес еді. Мүмкіндіктің осы соңғы түрінің шын мәнінде уақытша мүмкіндіктен өзгеше мүмкіндік түрін құрай ма, жоқ па деген пікірталас бар, кейде оны Иан Хакинг сияқты ойшылдар тарихи мүмкіндік деп атайды.
Logical possibility is usually considered the broadest sort of possibility; a proposition is said to be logically possible if there is no logical contradiction involved in its being true. "Dick Cheney is a bachelor" is logically possible, though in fact false; most philosophers have thought that statements like "If I flap my arms very hard, I will fly" are logically possible, although they are nomologically impossible. "Dick Cheney is a married bachelor," on the other hand, is logically impossible; anyone who is a bachelor is therefore not married, so this proposition is logically self contradictory (though the sentence isn't, because it is logically possible for "bachelor" to mean "married man"). Metaphysical possibility is either equivalent to logical possibility or narrower than it (what a philosopher thinks the relationship between the two is depends, in part, on the philosopher's view of logic). Some philosophers have held that discovered identities such as Kripke's "Water is H2O" are metaphysically necessary but not logically necessary (they would claim that there is no formal contradiction involved in "Water is not H2O" even though it turns out to be metaphysically impossible). Nomological possibility is possibility under the actual laws of nature. Most philosophers since David Hume have held that the laws of nature are metaphysically contingent—that there could have been different natural laws than the ones that actually obtain. If so, then it would not be logically or metaphysically impossible, for example, for you to travel to Alpha Centauri in one day; it would just have to be the case that you could travel faster than the speed of light. But of course there is an important sense in which this is not possible; given that the laws of nature are what they are, there is no way that you could do it. (Some philosophers, such as Sydney Shoemaker , have argued that the laws of nature are in fact necessary, not contingent; if so, then nomological possibility is equivalent to metaphysical possibility.) Temporal possibility is possibility given the actual history of the world. David Lewis could have chosen to take his degree in Accounting rather than Philosophy; but there is an important sense in which he cannot now. The "could have" expresses the fact that there is no logical, metaphysical, or even nomological impossibility involved in Lewis's having a degree in Economics instead of Philosophy; the "cannot now" expresses the fact that that possibility is no longer open to becoming actual, given that the past is as it actually is. Similarly David Lewis could have taken a degree in Economics but not in, say, Aviation (because it was not taught at Harvard) or Cognitive Neuroscience (because the so called 'conceptual space' for such a major did not exist). There is some debate whether this final type of possibility in fact constitutes a type of possibility distinct from Temporal, and is sometimes called Historical Possibility by thinkers like Ian Hacking.