Кіріспе

Француз дворяны, заңгер және мемлекет қайраткері (1739–1824)

Шарль Франсуа Лебрун, Плесанс герцогінің 1-ші титулы (ʃaʁl fʁɑ̃swa ləbʁœ̃, 19 наурыз 1739 – 16 маусым 1824) – француз мемлекет қайраткері, Француз Республикасының үшінші консулы қызметін атқарды, кейін Наполеон I оған Арх-қазынашы және Империя князі шенберді.

Ансиан режим

Сент-Саувер Ленделинде (Манш) ауданында туған ол, Наварр колледжінде философияны оқығаннан кейін Ескі тәртіп кезінде мансабын бастады және 1762 жылы Парижде алғаш рет заңгер ретінде көзге түсті. Ол корольдің цензурашысы (1766) және кейін Корольдік жерлердің бас инспекторы (1768) лауазымдарын атқарды. 1760-шы жылдардың басында Лебрун Монтескьедің шәкіртіне айналып, Британ Конституциясына табынушы болды, Оңтүстік Нидерланды, Голландия Республикасы арқылы саяхаттап, ақырында Ұлыбритания Корольдігіне жетті (онда ол Лондон Парламентіндегі пікірталастарды көрді). Ол канцлер Рене Николас де Мопеудің бас кеңесшілерінің бірі болды, парламенттерге қарсы күресіне қатысып, 1774 жылы оның құлдырауымен бірге тағдырға ұшырады. Содан кейін Лебрун өзін әдебиетке арнап, Торквато Тассоның "Бостандыққа жеткен Иерусалим" (1774) және "Илиада" (1776) шығармаларын аударды. Ол қоғамдық өмірден Гриллондегі меншігіне шегініп, философ Жан-Жак Руссоның көзқарасындағы өмірді өмір сүруге тырысты. Жак Некер кабинеті кезінде оған бірнеше рет кеңес сұралып, бірақ ешқашан жоғары лауазымға тағайындалмады.

Конституциялық жиналыс және провинциялық саясат

1789 жылы Француз төңкерісі басталғанда, ол сол жылы жарық көрген «La voix du Citoyen» жинағында оның маңыздылығын болжап, оқиғалардың қалай дамитынын күтіп көрді. Ол Эстаттар Генералдығында және (Теннис кортының антын қабылдағаннан кейін) Ұлттық құрылтай жиналысында, онда ол Дурдан округінің үшінші қабат өкілі ретінде отырды, либерализмді жақтады және ешқандай фракцияға қосылмай, түрлі қаржы заңдарын ұсынды. Король Людовик XVI Вареннге қашқаннан кейін де (1791 жылғы маусым) конституциялық монархияны қолдағандықтан, ол Якобин клубының күдігіне ілікті. 1791 жылғы Конституция қабылданғаннан кейін ол Заң шығарушы жиналысқа (барлық бұрынғы құрылтай жиналысының мүшелері сияқты) сайлануға құқығы болмады және Сена және Уаз департаменті директориясының президенті болды. Лебрун 1792 жылдың 7 тамызында осы лауазымынан кетіп, қайта Дурданға қайтты. Үш күннен кейін Тюильри сарайына шабуыл жасау француз Республикасын құруға бағытталған қадамды, Ұлттық конвент құру арқылы көрсетті. Лебрун Сена және Уаз департаментінің сайлау коллегиясында Дурданды өкілдік етуге келіскенде республикашылдардың наразылығын тудырды.

Террор, Термидор және директория

Террорлық билік кезінде күдікпен қараған ол екі рет тұтқындалды: алғаш рет 1793 жылдың қыркүйегінде Жозеф Августин Крассоның (Сен-э-Уаз өкілі) араласуымен босатылды; екінші рет 1794 жылдың маусым айында (парадоксальды түрде, дәл сол Крассоның бұйрығымен) – гильотинамен жазалау қаупі төнді, бірақ оның туысы сот ісін ұрлап алып, Лебрунның Термидориялық реакция кезінде құтылуына жеткілікті уақытты ұзартып берді. 1795 жылы Лебрун француз Директориясының Ежелгілер Кеңесіне депутат болып сайланды. Бурбон әулетінің жақтасы болғанымен, ол якобиндерді қуғындауға қарсы дауыс берді және ұлттық келісімді қолдады.

Консулдық, империя және қалпына келтіру

Лебрун VIII жылғы Наполеон Бонапарттың 18 Брумер төңкерісінен кейін үшінші консул аталды (1799 жылдың 9-10 қарашасы; қараңыз Француз консулдығы). Осы лауазымда ол Наполеонның ұлттық қаржыны қайта ұйымдастыруына және Франция департаменттерінің басқаруына белсенді қатысты. 1803 жылы ол Inscriptions et Belles Lettres академиясының мүшесі болды, ал 1804 жылы Француз империясының архи-қазынашысы болып тағайындалды. 1805 жылдан 1806 жылға дейін Лигурияның генерал-губернаторы болды, осы кезеңде Францияға қосылу процесін аяқтады. Ол Наполеонның дворяндықты қайта орнатуына қарсы болды және 1808 жылы өте тартыншақпен Duc de Plaisance (Пьяченца герцогы) атағын қабылдады, бұл сирек кездесетін, номиналды, бірақ мұрагерлік герцогтік ұлы феод, 1926 жылы жойылды. 1811 жылдан 1813 жылға дейін ол аннексияланған Нидерландының бір бөлігінің генерал-губернаторы болып қызмет етті, оның департаменттерін – Zuyderzée және Bouches de la Meuse қайта ұйымдастырды. Оған Антуан де Сельс және Госвин де Стассар көмектесті. Императордың автократиясына белгілі бір дәрежеде қарсы болғанымен, ол оның орнынан түсірілуін қолдамады, бірақ 1814 жылдың сәуірінде Бурбон әулетінің қайта орнатылуын факт ретінде қабылдады. Людовик XVIII оны Францияның пэрі (Peer of France) етіп тағайындады, бірақ келесі Жүз күнде Наполеоннан Университеттің ұлы магистрі лауазымын қабылдады. Осының салдарынан Бурбондар 1815 жылы қайта келгенде ол Пэрлер палатасынан шеттетілді, бірақ 1819 жылы қайта шақырылды. Ол бес жылдан кейін Сент-Мезмде (бұрын Сене-э-Уаз, қазір Ивелин) қайтыс болды.