Кіріспе

Оңтүстік Азиядағы аймақ

Дардистан – дард тілдерінің таралу аймағы. "Дардтық" және "Дардистан" терминдері бұл аймақтың жергілікті есімдері емес, оларды Готлиб Вильгельм Лейтнер ойлап тапқан. Бұл терминнің дұрыстығы күмәнді. Аймақта дард тілдерінен өзге де көптеген халықтар мен тілдер кездеседі.

Тарих

Британдықтардың бастапқы әрекеттері Кашмир мен Кабул арасындағы Инд өзенінің жоғарғы ағысындағы халықтар мен тілдердің барлығын бір категорияға біріктірді. Бұл, аймақтағы басқа топтардың ерекшеленіп, «Дард», «Дардистан» және «Дардик» сияқты атаулардың пайда болуына себеп болды. Аймақтағы ешбір тұрғын өзін «Дард» деп, өз отанын «Дардистан» деп, ал тілін «Дардик» деп атамайды. «Дард» термині жергілікті тілдердің ешқайсысында танылмайды, тек Ховар тілінде «тіл жолы» немесе «диалект» деп аударылады. Көптеген ғалымдар осы терминнің кең қолданылуын сынап бақты. Халықтар мен тілдерді көбінесе пуштундар «Кохистани» деп атайды. Бірақ, академиялық лингвистикалық контексте «Кохистани» Хайбер-Пахтунква облысының Кохистан ауданында сөйленетін Дард тілдерінің бір кіші тобын ғана білдіреді. Тарихи тұрғыдан алғанда, Геродот (б.з.д. 4 ғасыр) өзінің бір әңгімесінде Үндістан шекарасындағы «Дадикай» деп аталатын соғысшыл халықты айтқан. Кейіннен Страбон мен Плиний «Дардаевтар» деп танылатын соғысшыл тайпа туралы жазбалар қалдырды. Александр, саяхаттары арқылы континенттің классикалық географиясына үлкен үлес қосса да, «Дард» халқымен кездеспеген. Дегенмен, ол «Даидала» деген жерге барып, онда «Асакенойлар» тобымен шайқасқан. Геродоттың «Дадикай» атауы, Пураник деректеріндегі «Дарадалар» атынан туындаған перс атауы болып көрінеді. Бұл термин нақты бір топты анықтаудың орнына, солтүстік-батыста, орнықты қоғамның шегінен тыс тұратын қатыгез халықты сипаттау үшін қолданылған. «Раджатарангиниде» Калхана «Дарадтарды» Кашмирдің солтүстігіндегі аймақтың тұрғындары деп, олардың Кашмирге жиі шабуыл жасап, тонауға тырысқанын айтады. Бұл термин жиі қолданылуының нәтижесінде қабылдауға ие болды. «Дард» және «Дардистан» атауларын Г.В. Лейтнер енгізді, бірақ жергілікті халықтың ешқайсысы өзін «Дард» деп танымады. Гилгитте ұзақ уақыт тұрған Джон Биддульф та, әдетте «Дардтар» деп аталатын тайпалардың ешқайсысы бұл терминді танымайтынын атап өтті. Биддульф Лейтнердің «Дардистан» атауының түсініксіздікке негізделгенін мойындады, бірақ оны Кашмир мен Хиндукуш таулары арасындағы күрделі, әртүрлі және көбінесе зерттелмеген Каракорум аймағын атау үшін пайдалы деп санады. Қызығы, бұл қолданыс санскриттегі түсіндірмемен сәйкес келеді, онда ол аймақтың шекарасынан тыс, таулы аймақтарда тұратын белгісіз, қатыгез жат жұрттықтарды білдіреді.