Камерундық жазушы Монго Бети өмірі мен шығармашылығы
Mongo Beti
Mongo Beti (Александр Бийиди Авала) – Камерундық жазушы, Францияда тұрған, Африка халқының қадір-қасиеті үшін күрескен эссеші, романист және педагог. (1932-2001)
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Камерундық жазушы
Cameroonian writer
Александр Бииди Авала (30 маусым 1932 – 8 қазан 2001), Моңго Бети немесе Еза Бото деген атпен танымал, камерундық жазушы. Бети өмірінің көп бөлігін Францияда өткізіп, Сорбоннада оқыды және Пьер Корнель лицейінде профессор болып жұмыс істеді.
Alexandre Biyidi Awala (30 June 1932 – 8 October 2001), known as Mongo Beti or Eza Boto, was a Cameroonian writer. Beti spent much of his life in France, studying at the Sorbonne and becoming a professor at Lycée Pierre Corneille.
Өмір
Ол көптеген онжылдықтар бойы шет елде тұрғанмен, Беттің өмірі туған елінің жақсартуына деген талмайтын адалдығын көрсетеді. Бір сыншы оның қайтысынан кейін былай деп жазды: "Осы эссеші, жылнамашы және романистің күрескер жолын бір ғана мақсат жетелеп тұрды: африка халқының қадір-қасиетін іздеу."
Though he lived in exile for many decades, Beti's life reveals an unflagging commitment to improvement of his home country. As one critic wrote after his death: "The militant path of this essayist, chronicler and novelist has been governed by one obsession: the quest for the dignity of African people."
Ерте өмір
Оскар Авала мен Режин Аломоның ұлы Александр 1932 жылы Камерунның астанасы Яундеден 45 шақырым қашықтықтағы Мбалмайодан 10 шақырым жердегі шағын Акометан ауылында дүниеге келді. (Ауылдың аты Аком – "тас" және Этам – "бұлақ" сөздерінен шыққан: аймақтың көне карталарында бұл атау екі бөлікке бөлініп жазылған.) Беттіге екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Африканы шарлаған көтеріліс ағымдары бала кезінен бастап әсер етті. Бетті жеті жасқа келгенде әкесі суға батып қайтыс болды, оны анасы мен туған-туыстары тәрбиеледі. Бетті анасымен дін және отаршылдық тақырыбында пікір таластырғанын еске алады; сондай-ақ, ол ауылдарда да, Рубен Ум Нюбедің жеке үйінде де тәуелсіздік көшбасшысының ой-пікірлерімен және талдауларымен ерте танысқан. Ол осы көзқарастарын сыныпқа әкеп, ақырында Мбалмайодағы миссионерлік мектептен ашық сөйлегені үшін қуылды. 1945 жылы Яундедегі Леклер лицейіне қабылданды. 1951 жылы бітірген соң, жоғары әдеби білім алу үшін Францияға барды, бірінші кезекте Экс-ан-Прованс қаласына, содан кейін Париждегі Сорбоннаға.
The son of Oscar Awala and Régine Alomo, Alexandre was born in 1932 at Akométan, a small village 10 km from Mbalmayo, itself 45 km away from Yaoundé, the capital of Cameroon. (The village's name comes from Akom "rock" and Etam "source": in old maps of the region, the name is written in two parts.) From an early age, Beti was influenced by the currents of rebellion sweeping Africa in the wake of World War II. His father drowned when Beti was seven, and he was raised by his mother and extended family. Beti recalls arguing with his mother about religion and colonialism; he also recalls early exposure to the opinions and analysis of independence leader Ruben Um Nyobe, both in the villages and at Nyobe's private residence. He carried these views into the classroom, and was eventually expelled from the missionary school in Mbalmayo for his outspokenness. In 1945 he entered the lycée Leclerc in Yaoundé. Graduating in 1951, he came to France to continue his higher education in literature, first at Aix en Provence, then at the Sorbonne in Paris.
Жазудың алғашқы кезеңдері және жер аударылу
1950 жылдардың басында Бети жазуды наразылық білдіру құралы ретінде пайдаланды. Ол Présence Africaine журналына үнемі жазды; оның туындыларының ішінде Камара Лайдың «Қараңғы бала» романына арналған «Африка нойре, гүлденген әдебиет» атты рецензиясы болды. «Ол Лейді француздық оқырмандарға Африканың жалған бейнесін ұсынып, отаршылдық әділетсіздікті жасырғаны үшін сынға алды». Бети өзінің көркемдік жолын 1953 жылы Алиуне Диоп редакциялаған Présence Africaine журналында жарияланған «Sans haine et sans amour» («Жек көрмей де, сүймей де») атты әңгімесімен бастады. Бетидің алғашқы романы «Ville cruelle» («Қатал қала») 1954 жылы «Еза Бото» псевдонімімен Présence Africaine журналының бірнеше басылымдарында жарық көрді. Алайда, 1956 жылы оның аты кеңінен танылды; «Le pauvre Christ de Bomba» («Бомбаның кедей Христианы») романының жарық көргені миссионерлік және отаршылдық әлемді сатирикалық және өткір сипаттауынан шу тудырды. Діни иерархияның қысымымен Камерунның отарлық әкімшілігі колонияда романға тыйым салды. Одан кейін 1957 жылы «Mission terminée» (1958 жылғы Prix Sainte Beuve жүлдесінің иегері) және 1958 жылы «Le Roi miraculé» жарық көрді. Ол осы кезеңде Preuves журналында да жұмыс істеді, онда Африкадан репортаждар жіберді. Сондай-ақ ол Рамбуйе лицейінде мұғалімнің орнына уақытша жұмыс істеді. 1959 жылы Ламбальдегі Анри Авриль лицейінде сертификатталған профессор атанды. 1966 жылы классикалық әдебиеттен академиялық дәреже алды және осы күннен бастап 1994 жылға дейін Руандағы Пьер Корнель лицейінде сабақ берді. Алайда, 1958 жылы француз әскерлері Ньобені өлтіргеннен кейін Бети он жылдан астам уақыт бойы жазушы ретінде үнсіз қалды, туған жерінен жер аударылып кетті. Ол қайтыс болғаннан кейін Одиль Тобнер Бети үшін жер аударылудың оңай болмағанын айтты; ол өз елінің тағдырына байланысты күйінішпен өмір сүрді.
By the early 1950s, Beti had turned to writing as a vehicle of protest. He wrote regularly for the journal Présence Africaine; among his pieces was a review "Afrique noire, littérature rose" about Camara Laye's novel The Dark Child. "He takes Laye to task for pandering to French metropolitan readers with false images of Africa that efface colonial injustice." Beti began his career in fiction with the short story "Sans haine et sans amour" ("Without hatred or love"), published in the periodical Présence Africaine, edited by Alioune Diop, in 1953. Beti's first novel Ville cruelle ("Cruel City"), under the pseudonym "Eza Boto", followed in 1954, published over several editions of Présence Africaine. It was, however, in 1956 that he gained a widespread reputation; the publication of the novel Le pauvre Christ de Bomba ("The poor Christ of Bomba") created a scandal because of its satirical and biting description of the missionary and colonial world. Under pressure from the religious hierarchy, the colonial administrator in Cameroon banned the novel in the colony. This was followed by Mission terminée, 1957 (winner of the Prix Sainte Beuve 1958), and Le Roi miraculé, 1958. He also worked during this time for the review Preuves, for which he reported from Africa. He worked also as a substitute teacher at the lycée of Rambouillet. In 1959, he was named certified professor at the lycée Henri Avril in Lamballe. He took the Agrégation de Lettres classiques in 1966 and taught at the Lycée Pierre Corneille in Rouen from this date until 1994. Following Nyobe's assassination by French forces in 1958, however, Beti fell silent as a writer for more than a decade, remaining in exile from his homeland. After his death, Odile Tobner noted that exile was not easy on Beti; he remained tortured by his concern for his embattled country.
Кейінгі мансап
1972 жылы ол әдебиет әлеміне қайта оралып, күрт өзгеруге себеп болды. Оның "Main basse sur le Cameroun" ("Камерунға қатыгез қол, отаршылдықтан арылудың салдарын зерттеу") атты кітабы француз Ішкі істер министрі Реймонд Марселлиннің, Жакус Фокарт ұсынған Камерун үкіметінің өтініші бойынша, Париждегі елші Фердинанд Ойоно арқылы цензураланды. Бұл эссе, Камерунның жақындағы тарихын сынға алған, Камерун мен басқа да колониялар номиналды түрде ғана тәуелсіздік алғанын, ал тәуелсіздік алғаннан кейінгі саяси элиталар осы тәуелділікті жалғастыруға белсенді түрде көмектескенін мәлімдеді. Бетиге жазуға шабындық бергенінің бірі – Камерун үкіметінің Эрнест Уандиге өлім жазасын орындауы болды. 1974 жылы ол "Perpétue" және "Remember Ruben" кітаптарын жариялады; соңғысы Ньобе өмірі мен оның қалдырған әсерін зерттейтін трилогияның бірінші кітабы еді. Ұзақ сот процесінен кейін, Монго Бети мен оның редакторы Франсуа Масперо 1976 жылы "Main basse" кітабына қойылған тыйымды алып тастауға қол жеткізді. Бети көркем әдебиетке оралғанда, сын мен саяси жазуға да қайта оралды. 1978 жылы ол әйелі Одиль Тобнермен бірге "Peuples Noirs. Peuples africains" ("Қара халық. Африка халықтары") атты екі айда бір рет жарық көретін журналын шығарды, ол 1991 жылға дейін жарық көрді. Бұл журнал Африкаға неоколониалдық режимдер әкелген ауыртпалықтарды талқылап, оларды әшкереледі. Осы кезеңде "Полихинельдің аздаған ғана қайғылы құлауы" (1979), "Гийом Исмаил Дзэватама, болашақ жүргізушінің екі анасы" (1983), "Гийом Исмаил Дзэватаманың кек алуы" (1984), сондай-ақ "Рубен Ум Ньобеге арналған ашық хат немесе екінші өлім" (1984) және "Қараңғылық сөздігі" (1989, Одиль Тобнермен бірге) романдары жарық көрді. Тәуелсіздік алғаннан кейінгі үкіметтердің Африкаға нағыз бостандық әкелмеуіне көңілі толмаған Бети осы туындыларында радикалды көзқарас ұстанды. Шет елде жүргенде де ол Камерун күресімен тығыз байланыста болды. 1970-ші және 1980-ші жылдар бойы Бетимен немесе оның еңбектерімен танысқан Камерун азаматының басына белеу келген жағдайлар көп болды; осы себепті Бети Франциядағы байланыстарын пайдаланып, оның көптеген жас оқырмандарын құтқарып, олардың көпшілігі оны оның мерзімді басылымдары мен polemikaлық эсселерінен білген. "Peuples noirs" журналына жазылғандығы үшін ғана тұтқындалған Амброаз Комды Бети Франциядағы әрекеттері арқылы түрмеден құтқарып алды.
In 1972 he re entered the world of literature with a bang. His book Main basse sur le Cameroun ("Cruel hand on Cameroon, autopsy of a decolonisation") was censored upon its publication by the French Ministry of the Interior Raymond Marcellin on the request, brought forward by Jacques Foccart, of the Cameroon government, represented in Paris by the ambassador Ferdinand Oyono. The essay, a critical history of recent Cameroon, asserted that Cameroon and other colonies remained under French control in all but name, and that the post independence political elites had actively fostered this continued dependence. Beti was inspired to write in part by the execution of Ernest Ouandie by the government of Cameroon. In 1974 he published Perpétue and Remember Ruben; the latter was the first in a trilogy exploring the life and impact of Nyobe. After a long judicial action, Mongo Beti and his editor François Maspéro finally obtained, in 1976, the cancellation of the ban on the publication of Main basse. Beti returned to critical and political writing at the same time that he returned to fiction. In 1978 he and his wife Odile Tobner launched the bimonthly review Peuples Noirs. Peuples africains (Black People. African People), which was published until 1991. This review chronicled and denounced tirelessly the ills brought to Africa by neo colonial regimes. During this period were published the novels La ruine presque cocasse d'un polichinelle (1979), Les deux mères de Guillaume Ismaël Dzewatama futur camionneur (1983), La revanche de Guillaume Ismaël Dzewatama (1984), also Lettre ouverte aux Camerounais ou la deuxième mort de Ruben Um Nyobé (1984) and Dictionnaire de la négritude (1989, with Odile Tobner). Frustrated by what he saw as the failure of post independence governments to bring genuine freedom to Africa, Beti adopted a more radical perspective in these works. In exile, he remained vitally connected to the struggle in Cameroon. Throughout the 1970s and 1980s, acquaintance with Beti or his work could spell trouble for a citizen of Cameroon; on numerous occasions, Beti used his connections in France to rescue one of his young readers, many of whom knew him from his periodical and his polemical essays. Ambroise Kom, arrested merely for subscribing to Peuples noirs, was saved from incarceration by Beti's actions in France on his behalf.
Соңғы жылдар
1991 жылы Бетти 32 жылдық ерікті жер аударылыстан кейін Камерунға оралды. 1993 жылы ол «Франция Африкаға қарсы, Камерунға оралу» атты кітабын жариялады. Бұл кітапта оның туған жеріне жасаған сапарлары туралы айтылады. 1994 жылы мұғалімдіктен зейнетке шыққаннан кейін ол Камерунға қайта оралды. Бетиландтағы бірнеше бизнес әрекеттері сәтсіз аяқталды; соңында ол Яундеде «Қара халықтардың кітапханасы» (Librairie des Peuples noirs) ашып, өзінің Акометам ауылында шаруашылық қызметін ұйымдастырды. Кітапхананың мақсаты – астанада оқу-жазу сауаттылығын қолдау, сондай-ақ сындық мәтіндер мен авторларға мүмкіндік беру еді. Осы кезеңде Бетти ағылшын тілінде сөйлейтін оппозициялық лидер Джон Фру Ндиді де қолдады. Ол азаматтардың құқығын қорғау үшін бірлестіктер құрды және баспасөзге көптеген наразылық мақалаларын жіберді. Үкімет оның қызметіне бөгет қоюға тырысты. Камерунға алғаш келгенде полиция жоспарланған конференцияда сөйлеуіне тыйым салды; Бетти оның орнына жабық конференц-залдың сыртында жиналған халыққа сөз сөйледі. 1996 жылдың қаңтарында Яунде көшелерінде полицияның шабуылына ұшырады. 1997 жылдың қазан айында демонстрация кезінде оған қарсылық танылды. Оған жауап ретінде ол бірнеше роман жариялады: 1994 жылы «L'histoire du fou», содан кейін 1999 жылы «Trop de soleil tue l'amour» және 2000 жылы «Branle bas en noir et blanc» атты үш томдық туындының алғашқы екі кітабы жарық көрді, бірақ туынды аяқталмай қалды. 2001 жылдың 1 қазанында ол Яундеде жедел бауыр және бүйрек жеткіліксіздігінен ауруханаға түсті, бірақ диализдің болмауына байланысты емдеуге қол жеткізбеді. 6 қазанда Дуала ауруханасына жеткізілген ол 2001 жылдың 8 қазанында қайтыс болды. Беттидің көркем шығармалары осы қағидаға адал. Тақырыптық тұрғыдан алғанда, Беттидің туындыларын отаршылдыққа, ашық та жасырын түрде қарсы күресуге деген тұрақты ұмтылысы біріктіреді. Беттидің мақсаты әрқашан, тіпті Камерунның тәуелсіздік үкіметін қатаң сынағанда да, Африканың тәуелсіздігі мен гүлденуін нығайту болды. «Sans haine et sans amour» (1953) – повесть және Беттидің ең алғашқы маңызды туындысы, одан ұзақ шығармалары бұрын жазылған.
In 1991 Beti returned to Cameroon, after 32 years of self imposed exile. In 1993 he published La France contre l'Afrique, retour au Cameroun; this book chronicles his visits to his homeland. After retiring from teaching in 1994, he returned to Cameroon permanently. Various business endeavours in Betiland failed; eventually, he opened in Yaoundé the Librairie des Peuples noirs (Bookstore of the Black Peoples) and organised agricultural activities in his village of Akometam. The goal of the bookshop was to encourage engaged literacy in the capital, and also to provide an outlet for critical texts and authors. During this period, Beti also supported John Fru Ndi, an anglophone opposition leader. He created associations for the defence of citizens and gave to the press numerous articles of protest. The government attempted to hinder his activities. On his first return to Cameroon, police prevented him from speaking at a scheduled conference; Beti instead addressed a crowd outside the locked conference room. He was subjected in January 1996, in the streets of Yaoundé, to police aggression. He was challenged at a demonstration in October 1997. In response he published several novels: L'histoire du fou in 1994 then the two initial volumes Trop de soleil tue l'amour (1999) and Branle bas en noir et blanc (2000), of a trilogy which would remain unfinished. He was hospitalised in Yaoundé on 1 October 2001 for acute hepatic and kidney failure which remained untreated for lack of dialysis. Transported to the hospital at Douala on 6 October, he died there on 8 October 2001. Beti's fiction remains true to this credo. Thematically, Beti's work is unified by an unwavering commitment to combatting colonialism, both overt and covert. Beti's aim always, even in his harsh criticism of Cameroon's independence government, was to strengthen African autonomy and prosperity. "Sans haine et sans amour" (1953) is a short story and Beti's first significant writing, predating his longer works.
Қатал қала
Ville cruelle (1954) африкалық жазушылардың көптеген алғашқы романдары сияқты, еуропалық және африкалық мәдениеттер арасындағы тартысқа түскен жас кейіпкерді бейнелейді. Романның басты кейіпкері Банда өзі қалаған әйелге үйленуге тырысады, және ол бұл мақсатына бірқатар ойсыратып жіберуге болатын кездейсоқтықтардың көмегімен жетеді. Роман қазір кеңінен оқылмайды; Бети оны Эза Бото деген псевдониммен шығарды, кейіннен бұл псевдонимді жұмысынан алыстау үшін қолданбады. Дегенмен, роман кейбір сыншылардың, мысалы Дэвид Диоптың, колониализмнің салдарының нақты бейнеленгенін жоғары бағалады.
Ville cruelle (1954), like many first novels by African writers, features a young protagonist caught between European and African cultures. Banda, the novel's protagonist, is attempting to marry the woman of his choice; he is able to do so by way of a string of improbable coincidences. The novel is not widely read now; Beti published it under the pseudonym Eza Boto, a nom de plume he did not use later to dissociate himself from the work. Still, the novel received praise from some critics, such as David Diop, who praised its rigorous depiction of the damage wrought by colonialism.
Кедей Бомбалық Мәсіх
1956 жылы жарық көрген «Бейшара Христос де Бомба» Бетидің ең үлкен жетістігі болды. Жас дін қызметкерінің көмекшісінің күнделігі түрінде жазылған роман 1930 жылдардағы миссионердің оқиғасын айтады. Дің қызметкері африкалықтардың өздеріне тән жолмен Құдайға табынғанын еске алып, оларды дінге көндірудің бекер екенін түсінеді. Джеральд Мур бұл романда Бети басты кейіпкерінің әдемілігін сатира құралы ретінде қолдануды үйренгенін атап көрсетеді: шәкірттің дін қызметкерімен болған тәжірибесі туралы қарапайым ойлары «Африка тарихындағы бір дәуірдің ашкөздігін, ақымақтығын және қайғылы қателіктерін көрсететін таза айнаға айналады».
Le pauvre Christ de Bomba, published in 1956, was Beti's breakthrough success. Written as the journal of a young priest's assistant, the novel tells the story of a missionary in the 1930s. The priest slowly realises the futility and pointlessness of attempting to convert Africans who, as he concludes, already worshipped God in their own way. Gerald Moore notes that in this novel, Beti has learned to use his protagonist's naivete as a tool of satire: the apprentice's simplistic reflections on his experiences with the priest "becomes the pure mirror through which we see the greed, the folly, and the tragic misunderstandings of a whole epoch in Africa's history."
Миссия аяқталды
Mission terminée, 1957 – батыс білімі алған жас камерундық жігіттің шеткері ауылға сапарын бейнелейтін комедиялық роман. Басты кейіпкер Жан-Мари Медза бакалавриат емтиханынан өтпейді. Ол үйіне қайтқанда қорлануға дайын тұрады. Бірақ, оған қатыгез, үстемдік танытқан күйеуінен қашқан жас әйелді қайтару үшін алыс Кала ауылына бару міндеті жүктеледі. Калада Медза өзімен жас құрдастарымен танысады. Романның көп бөлігі Медзаның өзінің мәдениетін және өзін жақсырақ түсінуіне көмектесетін бірқатар күлкілі оқиғаларды көрсетеді. Романның ағылшын тіліндегі аудармасы "Калаға сапар" деп аталады. Роман жақсы қабылданып, 1958 жылы Prix Sainte Beuve сыйлығына ие болды. Воле Сойинка оның реализмін жоғары бағалап, "Идеализациялау – әдеби шындықтың бұрмалауы; тіпті одан да жаман, ол шығармашылық күштің піспеген құштарлығын көрсетеді" деп жазды. Романға қарама-қайшы пікірлер де болды: Чинуа Ачебе Бетиді отарлық емес кезеңді әдемілеуге тырысқаны үшін сынады, ал Донатус Нвога осы тақырыптағы Бетидің "цинизмін" сынға алды.
Mission terminée, 1957, is a comic novel describing the visit of a young Cameroonian man with a western education to a village in the interior. Jean Marie Medza, the protagonist, has just failed his Baccalauréat exam. He returns home expecting humiliation. Instead, he is charged with the duty of travelling to Kala, a remote village, to secure the return of a young woman who has fled her abusive, domineering husband. In Kala, Medza falls in with a group of friends his own age. The bulk of the novel depicts a series of farcical misadventures that give Medza a deeper understanding of his own culture and of himself. The English translation is titled Mission to Kala. The novel was well received, winning the Prix Sainte Beuve in 1958. Wole Soyinka praised its realism, writing "Idealization is a travesty of literary truth; worse still, it betrays only immature hankerings of the creative impulse." The novel also received somewhat contradictory criticism; Chinua Achebe chided Beti for romanticising the pre colonial past, while Donatus Nwoga criticised Beti's "cynicism" on the same topic.
Керемет патша: Эссазам хроникасы
Le roi miraculé: chronique des Essazam (1958) капитализм, христиандық және отаршылдықтың салдарынан ойдан шығарылған африкалық қаланың өзгеруін баяндайды. Бұл романның басты кейіпкері Ле Гвен "Бомбаның кедей Мәсіх" романында екінші дәрежелі тұлға болған; оқиға Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін көп ұзамай болған. Ле Гвен Ессазамның жергілікті басшысын христиан дінін қабылдауға көндіру үшін өлімнен керемет түрде жазылып кеткенін пайдаланады. Басшы дінді ынтамен қабылдайды, бірақ көп әйелінен бас тартуы шатаққа ұшыратады, себебі әрқайсысы оның жалғыз "шынайы" әйелі болуға тырысады. Бұл шатақ шіркеу мен отаршылдық әкімшілікті алаңдатады; соңында Ле Гвен басқа жерге ауыстырылады, ал Эссазам өзінің дәстүрлі салтына қайта оралады.
Le roi miraculé: chronique des Essazam (1958) describes the transformation of a fictional African town by capitalism, Christianity, and colonialism. The hero here, Le Guen, had been a minor character in The Poor Christ of Bomba; this novel is set shortly after World War II. Le Guen takes advantage of a seemingly miraculous recovery from death to convince the local Chief of Essazam to embrace Christianity. The Chief does so zealously, but his repudiation of his many wives leads to chaos, as each jockeys for the right to be his one "true" wife. This chaos alarms both the Church and the colonial administration; at the end, Le Guen is transferred, and Essazam returns to its traditional ways.
Майн-бас-сур-ле-Камерун және Les procès du Cameroun
"Main basse sur le Cameroun" және "Les procès du Cameroun" екеуі де 1972 жылы жарық көрген. Бұл еңбектер Бетидің қоғамдық жазуға қайта оралуын белгіледі. Олар Ахмаду Ахиджоның тәуелсіздік алғаннан кейінгі үкіметтеріне деген наразылығынан туындады; бұл наразылыққа UPC белсендісі Эрнест Уанди мен епископ Альберт Ндонгмоның үкіметті құлатуға сөз байласып, тұтқындалуы және соңында өлім жазасына кесілуі себеп болды. Неоколониализмге қатысты қатаң ұстанымды қорғайтын бұл еңбектер Бетидің 1976 жылы сот арқылы жеңіске жеткенге дейін Камерун мен Францияда тыйым салынған болатын. Бети оларды 1980 жылдардың басында қайта қарап, жаңадан басылымға шығарды.
Main basse sur le Cameroun and Les procès du Cameroun both date from 1972. These lengthy essays marked Beti's return to public writing. They were inspired by his dissatisfaction with the post independence governments of Ahmadou Ahidjo; this discontent was sparked by the arrest and ultimate execution of UPC activist Ernest Ouandie and Bishop Albert Ndongmo on charges of conspiring to overthrow the government. The works, which took a firm line against neocolonialism, were prohibited both in Cameroon and in France until Beti's legal challenge proved successful in 1976. Beti revised and reissued them in the early 1980s.