Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Лингёр шайқасы – 1812 жылы Норвегияның оңтүстік жағалауында Дания-Норвегия және Ұлыбритания арасында болған теңіз шайқасы. Шайқас Дания-Норвегияның жеңілісімен аяқталды және Наполеон соғыстарына Дания-Норвегия Корольдігінің қатысуын тоқтатты.
The Battle of Lyngør was a naval action fought between Denmark Norway and the United Kingdom in 1812 on the southern coast of Norway. The battle ended in a Dano Norwegian defeat, and marked the end of the Kingdom of Denmark Norway's involvement in the Napoleonic Wars.
Өмірбаян
Дания-Норвегияның Франция мен Ұлыбритания және олардың одақтастары арасындағы күрес кезінде бейтараптығын сақтап қалу әрекеті 19 ғасырдың басында Ұлыбританияның 1807 жылғы алдын ала теңіз шараларынан кейін аяқталды, оның нәтижесінде Дания флотының барлық кемелері жаулап алынды. Британдықтар Дания-Норвегия Наполеон соғыстарына француз жағынан қосылуды жоспарлап отырғаны мүмкін деп санады. Британдықтар Скагеррак бұғазында Норвегия мен Дания арасындағы жабдықтау жолдарын блокадалады, бірақ Норвегия кемелері, Британияға ағаш тасымалдағанда, бұғаздан өтуге рұқсат етілді. Бұл блокада Норвегияны Даниядан және нарықтан оқшаулады, сондай-ақ Норвегия экономикасына әсер етті. Экспорттың көп бөлігі, соның ішінде Даниядан астық импорты тоқтатылды. Блокада Дания-Норвегияда экономикалық дағдарысқа әкелді. Норвегиялықтар әскери операцияларды жағалау қорғанысына шектеуге ұмтылды. Дегенмен, Копенгаген шайқасынан (1807) кейін қалған Дания-Норвегия флоты блокаданы бұзуға тырысты. Жылдар бойы шайқастардан кейін Дания-Норвегия флоты бір үлкен кемеге, фрегатқа дейін қысқарды, оны 1811 жылы бұрынғы шайқастарда қираған кемеден құтқарылған материалдармен аяқтады. «Наджаден» фрегатын Дания теңіз офицері Ханс Петер Холм басқарды. «Наджаденге» үш бриг сүйемелдеді: «Киль» (Отто Фредерик Раш басқаруымен), «Лолланн» және «Самсё». Британдықтар блокаданы аяқтау және Дания-Норвегия теңіз күшінің қалдықтарын жою мүмкіндігін пайдаланды. Сондықтан олар 64 зеңбірекке ие үшінші дәрежелі кеме және үш бриг – 18 зеңбірекке ие, 14 зеңбірекке ие бриг-слот және 14 зеңбірекке ие «Флеймер» бригін Дания-Норвегия флотының соңғы қалдықтарын іздеуге жіберді.
Denmark Norway's attempt to remain neutral in the struggle between France and the United Kingdom and their respective allies early in the 19th century came to an end after the United Kingdom's pre emptive naval actions of 1807, in which the entire Danish fleet was captured, the British operating under the possibility that Denmark Norway was planning to join the Napoleonic Wars on the side of the French. The British imposed a blockade on supply lines between Norway and Denmark in the Skagerrak sound, except for Norwegian ships transporting lumber bound for Britain. The resulting blockade isolated Norway from both Denmark and from the market and economically impacted Norway. Most exports were stopped, as well as grain imports from Denmark. The blockade resulted in an economic crisis for Denmark Norway. The Norwegians preferred to limit military operations to coastal defence. Nevertheless, what was left of the Dano Norwegian fleet after the Battle of Copenhagen (1807) was committed to trying to break the blockade. After years of skirmishes, the Dano Norwegian fleet was reduced to one major ship, the frigate , which they had finished constructing in 1811 with material salvaged from a ship of the line destroyed in earlier battles. Najaden was under the command of Danish naval officer Hans Peter Holm. Three brigs – Kiel (under the command of Otto Frederick Rasch), Lolland, and Samsøe – accompanied Najaden. The British saw an opportunity to end the blockade and finish what remained of Dano Norwegian seapower. They therefore sent the 64 gun third rate ship of the line and three brigs, the 18 gun , 14 gun brig sloop and the 14 gun brig Flamer to seek out the last remnants of the Dano Norwegian fleet.
Жауынгерлік жоспарлар
Капитан Стюардтың жоспары Наджаденді қуып жетіп, батыру арқылы Ұлыбританияға Норвегия мен Дания арасындағы Скагеррак аймағындағы сауда жолдарына толық бақылау беру және Наполеон соғыстарында Данияның қатысуын тоқтату еді. Майдан шайқасында оның желілік кемесі фрегатты оңай жеңіп шығар еді. Осының салдарынан, Корольдік теңіз флотында "Ақылсыз Джим" деп танылған шотланд Стюард теңіз шайқасына ұмтылып тұрды. Капитан Холм британдық кемелермен қақтығысудан қашуды жоспарлады. Ол жергілікті сулар туралы терең біліміне сүйене отырып, Стюардтың қуып жете беруінен құтылуға тырысты. Норвегияда орналасқан Дания-Норвегия теңіз күштерінің тобы Норвегия жағалауындағы қорғалған, бірақ нашар қорғалған шалқалардың бірін операциялық база ретінде пайдаланды. Егер күшті теңіз күштері шабуыл жасаса, Дания-Норвегия соғыс кемелері шалқалардағы географиялық тұзаққа түсіп, қамауға алынар еді, одан шығудың жалғыз жолы – жеткіліксіз қорғалған Дания-Норвегия жағалау батареяларынан өту еді.
Captain Steward's plan was to chase down Najaden and sink it, thereby giving Britain total control over the trade routes across the Skagerrak between Norway and Denmark, and effectively ending Danish involvement in the Napoleonic Wars. In a pitched battle, his ship of the line would easily defeat the frigate. As a consequence, Steward, a Scotsman known in the Royal Navy as "Mad Jim", was looking for a naval confrontation. Captain Holm's plan was to avoid engaging the British ships. He relied on his superior knowledge of the local waters to attempt to evade Steward's pursuit. The group of Dano Norwegian naval forces based in Norway was utilizing a sheltered but weakly defended anchorage on the coast of Norway as a base of operations. If attacked by a superior naval force, the Dano Norwegian warships would be trapped, cornered in a geographic death trap in the skerries from which there was no apparent escape, except through the one entrance, which was inadequately protected by Dano Norwegian coastal batteries.
Шайқас
Наджаден Тведстранд маңындағы Сандоя аралына тоқтаған еді. Оның пікірінше, британдық кемелер бейтаныс және тік жарлы аралдарда жағаға отыруға батыл болмайтын. Ол «Самсё» кемесінің капитанының шақыруын қабылдап, тамақтанғаннан кейін аралға шықты. Жоғарыдағы төбелерден ол британдық кемелердің аралдың ішінде екенін және оларға қарай бет алғанын көрді. Кемелеріне асығып оралып, солтүстік-шығысқа қарай, Лингёрге қарай ішкі қатынаспен жүруге бұйрық берді. «Подаргус» британдық эскадрильяның алдында, су жолдарын жақсы білетін бағытшысымен бірге болды. Дегенмен, ол Бускьерстейненге тіреліп, Стюард Фламерге қалған күштермен зардап шеккен бригке көмектесуді бұйырды. Бірақ Стюард теңізге шығып, артына якорь тастап, жағаға қарай жүгірді, тік бұрышпен теңізге қарай бағытталды. Ол «Диктаторды» 35-40 метр қашықтықта «Наджаденге» қарсы орналастырды. Бұрыла алмай, «Наджаден» қарсы кемеден қашып, суға батып қалды. Сағат 21:30 шамасында «Диктатор» «Наджаденге» қарсы 15 минуттық шабуыл жасады, ол шамамен төрт тонна оқ-дәріні құрады. Шабуыл салдарынан бірден басты мач сындырылып, кемеде өрт шықты. «Диктатор» жақын жердегі екі даттық бригті бомбалауға көшті, олардың туларын төмен түсіріп, 21:47-де бас берді. Британдықтар «Лааландты» және «Кильді» олжа ретінде алды, бірақ екі кеме жағаға отырғаннан кейін оларды тастап кетті. Британдықтар екі кемеге де от қоймады, өйткені оларда әлі де экипаждар мен жаралылар болды.
Najaden had anchored near the island of Sandøya near Tvedestrand, where the captain felt secure. His premise was that no British ship would risk running ashore in the unfamiliar and craggy archipelago. He accepted an invitation to dine with the captain of the Samsøe and even went ashore on the island after his meal. From the hills above, he saw that the British ships were inside the archipelago and headed in his direction. Rushing back to his ships, he ordered the ships along an inner route north east, toward Lyngør. Podargus was in the van of the British squadron, apparently with a pilot on board who was familiar with the waters. Still, she ran aground at Buskjærsteinen and Steward ordered Flamer to stay behind and assist the stricken brig. However, Steward sailed into the sound, dropped an anchor behind him, and ran ashore with his broadside perpendicular to the sound. Using his anchor line for leverage, he positioned Dictator to set its broadside against Najaden at a range of 35–40 metres. Unable to turn, Najaden had its broadside pointing away from the opposing ship and was dead in the water. At about 9:30 pm, Dictator unleashed a 15 minute barrage against Najaden that amounted to some four tons of ordnance. The barrage broke her main mast almost immediately and caused a fire on the ship. Dictator proceeded to bombard the two Danish brigs anchored nearby, causing them to lower their colours and surrender at 21:47 pm. The British captured Laaland and Kiel as prizes but abandoned them after the two vessels grounded. The British did not set fire to either as they still had their crews and wounded aboard.
Салдарлар
Лингёр шайқасы нәтижесінде Дания Наполеон соғыстарына қатысуын тоқтатты. Киль шарты бойынша Дания Норвегия үстемдігінен бас тарды, бұл Норвегияның тәуелсіздік күресіне мүмкіндік берді және оның өз парламенті мен конституциясын қабылдауына әкеп соқты. Сонымен қатар, бұл шайқас британдық теңіз күштерін босатып, Наполеон соғыстарында француз теңіз күштерімен күресуді жалғастыруға мүмкіндік берді.
The Battle of Lyngør effectively ended Denmark's involvement in the Napoleonic Wars. In the Treaty of Kiel, Denmark ceded dominion over Norway, setting the stage for Norway's independence movement, causing her to set up her own parliament and constitution. The battle also freed up British naval resources to continue fighting the French navy in the Napoleonic Wars.
Екі жүз жылдық
2012 жылы шайқастың 200 жылдығына арналған Øster Riisøer III деп аталған зеңбірек қайығының көшірмесі салынды. 1995 жылы портодан, мүмкін Najaden қайығынан алынған зеңбірек табылды. Шабуыл жыл сайын Лингёрде қойылым арқылы еске алынады, ал сол қайықтың құлаған жері су астында жүзуге танымал орын болып табылады.
For the 200th anniversary of the battle in 2012, a replica gunboat named Øster Riisøer III was constructed. A cannon, possibly from Najaden, was recovered from the harbour in 1995. The battle is commemorated by a play in Lyngør each year, and the wreck is a popular site for diving.