Ирландияның ежелгі патшасы Кэйрбре Кинхэйт туралы аңыз

Кіріспе

Cairbre Cinnchait немесе Caitchenn ("мысық басы" немесе "қатаң басы") ортағасырлық ирланд аңыздары мен тарихи дәстүрлеріне сәйкес, Ирландияның Жоғарғы патшасы болған. Оның тегі және Жоғарғы патшалардың дәстүрлі тізбегіндегі орны туралы дереккөздерде маңызды айырмашылықтар бар. Лебор Габала Эреннің мәліметінше, ол бұрынғы билеуші Конхобар Абрадруадты Кримтан Ниа Наир өлтіргеннен кейін таққа отырды және бес жыл патшалық құрды. Лебор Габала оның шығу тегіне қатысты нақты мәлімет бермейді: "білімділер пікірінше" ол Тараның Луайн тайпасынан, Туатха Де Дананнан, Коннахттың Катраиге тайпасынан, Коркортри (бұрынғы Жоғарғы патша Цимбаэттің ұрпақтары) немесе Миль Эспайнның ұлы Ирдің ұрпағы болуы мүмкін. Оның әкесінің аты Дютах деп айтылады. Оның әйелі Мани, Улайд патшасының қызы болды, және олардың Моран мак Майн деген ұлы болған. Одан кейін Фердач Финнфехтнах патшалыққа отырды. Оның билеу мерзімі Рим императоры Домицианның (б.з. 81–96) билеуімен бірге жүрді. Төрт Мастердің жылнамасы бойынша, Кримтан Конхобарды өлтіргеннен кейін Жоғарғы патша болды, ал Кэрбр Кримтаннан кейін "барлық ақсүйектерді өлтіргеннен кейін" таққа отырды. Кэрбр осы оқиғада "атақты туатха" немесе "бағынышты халықтардың" көтерілісінің жетекшісі болды. Қырғыннан үш жүкті әйел аман қалды: Альба патшасының қызы Бэйн, Фердач Финнфехтнахтың анасы; Британия патшасының қызы Круиф, Мюнстердің Эоганахталарының ата-бабасы Корб Олумның анасы; және Саксония патшасының қызы Айн, Даль нАраидидің ата-бабасы Тибраид Тирехтің анасы. Кэрбрдің билеу кезеңінде егін өнімсіз болды, сиырлар сүт бермей, өзендерде балық қалмады. Ол бес жыл патшалық құрғаннан кейін қайтыс болды, және бес жасқа толмаған Фердач Финнфехтнах оның орнын басты. Жылнаманың хронологиясы оның билеу мерзімін б.з. 9–14 жылдары деп көрсетеді. Джеффри Китинг Кримтанның Конхобардан кейін билегенін, бірақ одан кейін Фердач Финнфехтнах, Фиатах Финн және Фиачу Финнолах билегенін айтады. Бұл жерде Фиачу Кэрбрдің бағынышты халықтардың көтерілісімен құлатылды, ал қашып құтылған жүкті әйелдер: Фиаханың әйелі Эйтне, Альба патшасының қызы, Туатал Тектмардың анасы; Британия патшасының қызы және Тибраид Тирехтің анасы Беарта; және Саксондар патшасының қызы, Корб Оломның анасы Айн. Китингтің айтуынша, Кэрбр Лабрайд Лойнгсехпен бірге Ирландияға келген скандинавиялық ханзаданың немесе Фир Болгтың ұрпағы болуы мүмкін. Ол бес жыл патшалық құрды, обадан қайтыс болды, және оның орнын Елим мак Конрах басты, ол ақырында Фиаханың ұлы Туатхалмен құлатылды. Китингтің "Foras Feasa ar Éirinn" еңбегінің хронологиясы оның билеу мерзімін б.з. 55–60 жылдары деп көрсетеді.

Cairbre Cinnchait or Caitchenn ("cat head" or "hard head") was, according to medieval Irish legend and historical tradition, a High King of Ireland. There is considerable differences in the sources over his ancestry and his place in the traditional sequence of High Kings. According to the Lebor Gabála Érenn, he succeeded to the throne after the previous incumbent, Conchobar Abradruad, was killed by Crimthann Nia Náir, and ruled for five years. The Lebor Gabála is unsure of his origins: it says "the learned reckon" he was of either the Luaigne of Tara, the Tuatha Dé Danann, the Catraige of Connacht, the Corcortri (descendants of the former High King Cimbáeth), or a descendant of Ír, son of Míl Espáine. His father's name is said to be Duthach. His wife was Mani, daughter of the king of the Ulaid, and they had a son, Morann mac Máin. He was succeeded by Feradach Finnfechtnach. His reign is synchronised with that of the Roman emperor Domitian (AD 81–96). According to the Annals of the Four Masters, Crimthann became High King after he killed Conchobar, and Cairbre succeeded Crimthann "after he had killed all the nobility". Cairbre is here the leader of an uprising of the aithech tuatha or "subject peoples". Three pregnant women of the nobility escaped the massacre: Baine, daughter of the king of Alba, who was the mother of Feradach Finnfechtnach; Cruife, daughter of the king of Britain, who was the mother of Corb Olum, ancestor of the Eóganachta of Munster; and Aine, daughter of the king of Saxony, who was the mother of Tibraide Tirech, ancestor of the Dál nAraidi. During Cairbre's reign crops failed, cows did not give milk, and there were no fish in the rivers. He died after ruling for five years, and was succeeded by Feradach Finnfechtnach, who must have been less than five years old. The chronology of the Annals dates his reign to AD 9–14. Geoffrey Keating agrees that Crimthann succeeded Conchobar, but was succeeded by Feradach Finnfechtnach, Fíatach Finn and Fíachu Finnolach. Here it is Fíachu who is overthrown by Cairbre's uprising of subject peoples, and the pregnant noblewomen who escape are: Fiacha's wife Eithne, daughter of the king of Alba, the mother of Tuathal Techtmar; Beartha, daughter of the king of Britain and mother of Tibraide Tirech; and Aine, daughter of the king of the Saxons, mother of Corb Olom. Keating says Cairbre was either the descendant of a Scandinavian prince who came to Ireland with Labraid Loingsech, or of the Fir Bolg. He ruled for five years, died of plague, and was succeeded by Elim mac Conrach, who would eventually be overthrown by Fiacha's son Tuathal. The chronology of Keating's Foras Feasa ar Éirinn dates his reign to AD 55–60.