Кіріспе

Алоэ вера – Алоэ туысына жататын шырынды өсімдік түрі. Ол кеңінен тараған және әлемнің көптеген аймақтарында бұршақтанған түр деп есептеледі. Алоэ вера жапырақтарында ацеманан полисахарид гелінің көп мөлшері бар, оны сыртқы қолдануға болады. Алоэ терісінде алоин деген улы зат бар. Алоэ верадан жасалған өнімдерде көбінесе гель ғана қолданылады. Алоэ вераның ацемананы бар көптеген өнімдерге теріге арналған лосьондар, косметика, майлар және шағын күйіктерге, терінің сызаттарына, жәндік шағуларына және желденуге арналған гельдер жатады. Алоэ вера тұнбаларын ауызға ішу қауіпті болуы мүмкін, себебі ол әлі толыққанды түсіндірілмеген реакцияларды тудырады.

Этимология

Алоэ туысының атауы араб тіліндегі "аллоех" сөзінен, яғни "ащы және жылтыр зат" деген мағынаны білдіретін немесе еврей тіліндегі אוהלים (ахалим) сөзінен, "шатырлар" деген мағынада алынған. "Vera" деген сөз латын тілінде "шынайы" дегенді білдіретін "verus" сөзінен шыққан.

Жалпы атаулар

Жалпы атаулар қытай алоэсы, Кап алоэсы немесе Барбадос алоэсы сияқты таралу аймағымен алоені қолданады. Кейбір әдебиеттерде Aloe vera-ның ақ дақты түрі Aloe vera var. chinensis деп белгіленеді; ал дақты түрі A. massawana-мен бір түр болуы мүмкін. Бұл түрді алғаш рет 1753 жылы Карл Линней Aloe perfoliata var. vera деп сипаттаған, ал 1768 жылы Николаас Лоренс Бурман 6 сәуірде Flora Indica-да Aloe vera деп, ал Филип Миллер Бурманнан шамамен он күн кейін «Бақташының сөздігінде» Aloe barbadensis деп сипаттаған. ДНК-ны салыстыруға негізделген әдістер Aloe vera-ның Йеменге ендемик Алоэ перриге жақын екенін көрсетеді. Хлоропласт ДНК тізбегін салыстыру және қарапайым тізбек қайталану профильдеуін пайдалану арқылы ұқсас әдістер оның Aloe forbesii, Aloe inermis, Aloe scobinifolia, Aloe sinkatana және Aloe striata-ға да жақын екенін көрсетті. Оңтүстік Африкадағы A. striata түрін қоспағанда, бұл алоэ түрлері Сокотрада (Йемен), Сомалиде және Суданда өседі.

Сипаттама

Алоэ вера - сабағы жоқ немесе өте қысқа сабақты, 60-100 см биіктікке жететін және бүршіктер арқылы көбейетін өсімдік. Жапырақтың шеті тісті, кішкентай ақ тістерімен жиектелген. Алоэ вера жапырақтарында лигнандар, фитостеролдар, полифенолдар, ацетилденген маннандар, полиманнандар, антрахинондар C гликозидтері, антрондар, эмодин және әртүрлі лектиндер сияқты биоактивті қасиеттері зерттелген фитохимиялық заттар бар.

Гүлдер

Гүлдері жазда тікенекте 1 метрге дейін өседі, әр гүл төмен қарап тұрады, сары түтікшелі 2 см ұзындықтағы королласы бар.

Тамырлар

Алоэның басқа түрлері сияқты, алоэ вера да тамырлармен микориза симбиозын құрайды, бұл өсімдікке топырақтан минералдық заттарды жақсы сіңіруге мүмкіндік береді.

Тарату

Алоэ вера Арабия түбегінің оңтүстік-шығысына, Оманның солтүстік-шығысындағы Хаджар тауларына және Біріккен Араб Әмірліктерінің шығысына ғана тән деп есептеледі. Дегенмен, ол әлемнің көптеген аймақтарында кеңінен өсіріліп, Солтүстік Африка, Судан және көрші елдерде, сондай-ақ Канар аралдарында, Кабо-Верде және Мадейра аралдарында жабайы түрде таралып кеткен. Испанияның, әсіресе Мурсия аймағының далалық жерлерінде де кездеседі. Бұл түр 17 ғасырда Қытайға және Оңтүстік Еуропаның әртүрлі бөліктеріне әкелінді. Қазір ол басқа да аймақтарда кеңінен таралған, құрлықтардың құрғақ, қоңыржай және тропиктік аймақтарында өседі. Ағымдағы таралуы егістік салдарынан болуы мүмкін.

Өсіру

Алоэ вера сәндік өсімдік ретінде кеңінен өсіріледі. Бұл түр қазіргі бағбандарда темекілік медициналық өсімдік ретінде танымал. Бұл түр көптеген жәндік-зиянкестерге салыстырмалы түрде төзімді, бірақ кенелер, ұн жәндіктер, қалқанды жәндіктер және құрт түрлері өсімдіктің денсаулығын нашарлатуы мүмкін. Бұл өсімдік Корольдік бау-бақша қоғамының «Бау-бақшалық еңбек сіңіргені үшін» сыйлығын алды. Горшоктарда бұл түрге жақсы дренаждалған, құмды топырақ және жарық, күнге толы орта қажет. Алоэ өсімдіктері тым көп тікелей күн сәулесінен күйіп қызыл түске ене алады, бірақ біртіндеп бейімделу көмектеседі. Жақсы сапалы коммерциялық көбейту қоспасын немесе «кактус және суккуленттерге арналған» қоспаны пайдалану ұсынылады, себебі олар жақсы дренажға мүмкіндік береді. Терракотта горшоктары артықшылықты, себебі олар кеуекті. Куба, Доминикан Республикасы, Қытай, Мексика, Үндістан, Ямайка, Кения, Танзания, Оңтүстік Африка, Испания және АҚШ – өнімнің көп бөлігі косметика өнеркәсібіне жұмсалады. Алоэ вераның жараларды немесе күйіктерді емдеуде тиімділігі туралы әртүрлі пікірлер бар. Алоэ вераны аз мөлшерде сыртқа қолдану, әдетте, қауіпсіз, сондай-ақ ішек-қарын синдромына (ІҚС) да пайдалы болуы мүмкін.

Тамақ қоспасы

Алоин – кейбір алоэ түрлерінің жартылай сұйық латексінде табиғи түрде кездесетін зат. 2002 жылға дейін АҚШ-та рецептсіз (OTC) ішек тазартатын препараттардың құрамында жиі қолданылды, бірақ өндірушілер қажетті қауіпсіздік туралы мәліметтерді ұсынбағандықтан Тамақ және дәрі-дәрмек басқармасы (FDA) оның қолдануын тоқтатты. Алоэ вераның уытты әсер ететін қасиеттері бар, оның ішкенде де, теріге жаққанда да белгілі бір дозада жағымсыз әсерлер тудыруы мүмкін. Алоэді ұзақ мерзім бойы (күнделікті 1 грамм дозасында) қабылдау гематурия, салмақ жоғалту, жүрек немесе бүйрек аурулары сияқты зиянды салдарларға әкелуі мүмкін. Осы мақсаттар үшін қолданылатын экстракттар мен мөлшерлер дозаға байланысты уыттылықпен байланысты.

Тауарлар

Алоэ вера бет маталарына қолданылады, онда ол ылғалдандырғыш және мұрынның тітіркенуін азайтуға көмектеседі. Косметикалық компаниялар жиі алоэ вераның шырынын немесе басқа да туындыларын макияж, маска, ылғалдандырғыш, сабын, күннен қорғау кремі, хош иіссу, қырқу кремі немесе шампунь сияқты өнімдерге қосады. Бұл антрахинондардың салдарынан болуы мүмкін. Алоэ вераны теріге қолдану әдетте елеулі қосымша әсерлерге алып келмейді. Алоэ вераны ішке қабылдау уытты болуы мүмкін, ол іш ауруы мен диареяны тудыруы мүмкін, бұл өз кезегінде дәрілердің сіңуін төмендетуі мүмкін.

Емдеуге арналған дәрілермен өзара әсерлесу

Қабылдаған алоэ өнімдері рецепт бойынша тағайындалған дәрілермен, мысалы қан ұюын емдеуге, қант диабетіне, жүрек ауруларына және калий деңгейін төмендететін препараттармен (мысалы, Дигоксин) және диуретиктермен зиянды әсерлесуі мүмкін.