Кіріспе

Белгілі бір іс-әрекетпен айналысу мүмкіндігі үшін ақша алмасу EP by Yashin. "Ойнау үшін төлеу", кейде "ойынға ақы төлеу" немесе P2P деп аталатын бұл фраза, ақшаның қызметтерге немесе белгілі бір іс-әрекеттерге қатысу мүмкіндігіне айырбасталатын түрлі жағдайларда қолданылады. "Ойнау үшін төлеудің" барлық түрлерінің ортақ белгісі – "ойынға кіру" үшін төлеу қажеттігі, және бұл ретте спортқа қатысты теңеу жиі кездеседі.

Хабар тарату

Бұл термин сонымен қатар жеке адамдар немесе топтар төлемшінің мүдделерін ілгерілететін мазмұнды тарату үшін радио немесе теледидар эфир уақытын, жарнамалық роликтер сияқты, сатып алуға мүмкіндік беретін кеңейіп келе жатқан үрдіске қатысты. Мұндай бағдарламалар көбінесе аз демеушілік көмекке ие және аудиториясы дәлелденбеген болып табылады, бірақ кейбір ірі бағдарлама өндірушілер өз бағдарламаларын белгілі бір ірі нарықтарда көрсету үшін эфир уақытын сатып алады. Бұл формат діни хабар таратушылар (телеуағыз) арасында ерекше кең таралған, онда «дұға үшін төлеу» деген сөз қолданылады.

Музыкалық индустрия

Бұл термин сондай-ақ орындар иелерінің өз нысандарын пайдалану үшін орындаушылардан алдын ала төлем алу арқылы кеңейіп келе жатқан үрдіске сілтеме жасайды. Бұл практика 1980 жылдары Калифорния штатының Лос-Анджелес қаласында басталды. Көптеген АҚШ қалаларында, көрермен аз болатын, барлық жастағы концерттерде бұл кең таралған, онда орындаушылар алдын ала билет сату арқылы белгілі бір көрермен санына кепілдік беруі керек. "Ақы төлеп ойнау" (pay to play) практикасы Ұлыбританияда даулы мәселе болып табылады, және ірі "ақы төлеп ойнау" ұйымдастырушылары көп пікірталас пен сынға ұшырады. "Pay to play" термині Nirvana тобының әнінің атауы ретінде де қолданылған (кейін "Stay Away" деп өзгертілді). Әннің қайырмысы (refrain) топтың немесе олардың жазбалар компаниясының радиостанцияларға әнді жиі ойнату үшін ақы төлеу практикасына сілтеме жасайды. Бұл фраза Cringer тобының әнінің атауы болып табылады, онда олар бұл практиканы айыптайды. Музыкалық супервизия – музыка индустриясында қарқынды дамып келе жатқан сала, оның мамандары музыканы түрлі фильмдерге, телешоуларға, жарнамаларға, веб-сайттарға және басқа да тікелей эфирдегі және жазылған медиа материалдарына қояды. Кейбір музыкалық супервизорлар жұмыс берушісінен немесе жоба бойынша жалақы алады, ал кейбір компаниялар "ақы төлеп жолдама беру" (pay to play) моделін қолданады, онда әртістер өз туындыларын қарау үшін әртүрлі медиа компанияларына ақы төлейді, егер туындысы таңдалып алынса, музыкалық супервизорға оның кірісінің жартысын төлеуге міндетті болады.

Онлайн ойын

Бұл термин сонымен қатар, пайдаланушылар оларды пайдалану үшін төлем жасауды талап ететін интернет-сервистерді білдіретін сленг ретінде де қолданылады. Көбінесе бұл MMORPG ойындарына қатысты, онда ойыншылар тіркелгісін сақтау үшін ақы төлеуі керек, мысалы, Eve Online немесе World of Warcraft сияқты. Бұл «тегін ойнау» ойындарынан өзгеше. Көптеген бұрынғы «ақы төлеп ойнау» MMORPG ойындары «тегін ойнау» моделіне көшті, олардың ішінде EverQuest, Star Wars: The Old Republic, Aion: The Tower of Eternity және The Lord of the Rings Online бар. RuneScape ойынында ақшасыз тегін тіркелгілер де, мүмкіндіктердің көптеген артықшылықтары бар «ақы төлеп ойнау» тіркелгілері де бар. Бұл термин Habbo Hotel сияқты онлайн ойындарға да қатысты болуы мүмкін, онда ойын ішінде ойындар бар, оларға қатысу үшін төлем жасауға болады.

Стенд-ап комедиясы

Орындау үшін ақы төлеу жағдайында, орындаушы промоутерге шоуда өнер көрсетуге рұқсат алу үшін ақша төлейді немесе басқа да тәраптан төлем жасауы керек. Дәстүрлі комедия клубында промоутер әртістерге өнер көрсеткені үшін ақы төлейді және концертті өткізу үшін көрермендерден ақы алып қаражат жинайды. Кейбір клубтар ашық микрофон ұсынады, онда жаңа актерлер ақысыз қолөнерді үйренуге мүмкіндік алады; бұл орындау үшін ақы төлеуден өзгеше. Көптеген комедианттар орындау үшін ақы төлеу схемаларына қарсы, оны қанаушылық деп санайды. Орындау үшін ақы төлеу Нью-Йорк комедиялық аренасының сапасына елеулі зиян келтірген себеп ретінде көрсетілді. Экономикалық тұрғыдан алғанда, орындау үшін ақы төлеу стратегиясы тегін өнер көрсетуге немесе сахнадағы уақытын төлеуге шамасы жететін адамдарды көтеріп, олардың актерлік сапасына ешқандай қатысы жоқ. Орындау үшін ақы төлеуді ұйымдастырушы актерлердің ізгі ниетінен және өнер көрсетуге деген құштарлығынан пайда көреді, ал ақысыз өнер көрсетуге мүмкіндігі жоқ адамдардың қатысуын шектеуге ұмтылады. Кейбір шоуларда орындаушыдан белгілі бір көрермендерді әкелуі талап етіледі. Тәраптан төлем түріндегі мұндай саясат орындау үшін ақы төлеуге ұқсас дау тудырады. Актерлер көрерменді әкелуге міндетті шоуларды "көрермен әкелуші" деп атайды және бұл өзін-өзі құрбан етуге алып келуі мүмкін.

Корпоративтік қаржы саласында

Ойын үшін төлеу – корпорацияның жарғылық құжаттарында (әдетте артықшылықты акцияларды қаржыландыру бөлігі ретінде қосылатын) ереже, ол акционерлердің кейінгі акция ұсыныстарына қатысуын талап етеді, осылайша олар белгілі бір сусылтуға қарсы қорғау шараларынан пайда көреді. Егер акционер келесі ұсыныстағы өз үлесін сатып алмаса, онда ол сусылтуға қарсы ережелерден алатын пайдасын жояды. Ерекше жағдайларда, кейінгі раундтарға қатыспаған инвесторлар қарапайым акцияға айналуға міндетті болады, соның салдарынан артықшылықты акцияның қорғау ережелерінен айырылады. Бұл тәсіл ірі инвесторлардың алаңдауын басады, яғни шағын немесе азшылық инвесторлар ірі инвесторлардың қажетті капиталды жалғастыру арқылы пайда көруі мүмкін, әсіресе компанияның экономикалық жағдайы нашарлаған кезде. Бұл "қатаң" шарттардың бірі саналады және әдетте бір тараптың келіссөздерде басымдықтары болған жағдайда ғана қолданылады.

Қаржы саласында

Қаржы саласында "қызмет үшін сыйлық" термині саяси қайраткерлерге сыйлық беру практикасын сипаттайды, олар арқылы инвестициялық бизнес алуға үміттенеді. АҚШ-та бұл тәжірибе кең таралғаны және қаржы нарықтарының адалдығына нұқсан келтіретіні анықталғаннан кейін, АҚШ-тың Бағалы қағаздар және биржалар комиссиясы (SEC), Қаржы индустриясын реттеуші орган (FINRA) және Мүнисипалды бағалы қағаздар ережелерін жасаушы кеңес (MSRB) инвестициялық индустрия қызметкерлері мен саясаткерлер мен үміткерлер арасындағы қарым-қатынастарды және сыйлық беруді қатаң реттеді және шектеді. Бұл, ең алдымен, 1940 жылғы Инвестициялық кеңесшілер туралы заңның 206(4)-5 ережесінде және MSRB ережелерінің G-37 және G-38 ережелерінде көрінеді. "Қызмет үшін сыйлық" жағдайы инвестициялық фирмалар немесе олардың қызметкерлері саясатшыларға немесе үміткерлерге сайлау науқанына қаржылай көмек көрсеткенде туындайды, олар осы саяси тұлғалар өкілдік ететін муниципалитеттерден бизнес алады деп үміттенеді. Бұл көбінесе муниципалды бағалы қағаздарды орналастыру бизнесін алуды үміттенетін инвестициялық банктерге немесе мемлекеттік зейнетақы қорлары сияқты мемлекеттік қорларды басқаруға іріктелуді үміттенетін инвестициялық басқару фирмаларына қатысты. Бұл түпкі сыбайлас жемқорлықтың немесе пара берудің мысалы – 2009 жылы Нью-Йорк штатының бас прокуроры Эндрю Куомоның Нью-Йорк штатының Біртұтас зейнет қорымен бизнес жасау үшін саяси байланыстары бар агенттерге жеке капитал қорларының төлемдерін тексеруі.

Саясатта

Саясатта ойнауға ақы төлеу – музыка индустриясындағы төлемге ұқсас жүйе, онда белгілі бір деңгейге қол жеткізу үшін ақша төлеу қажет. Бұл фраза көбінесе сын ретінде қолданылады, сонымен қатар сайлаудың қымбаттауы мен лауазымға үміткер болудың өзіне "кіру бағасы", және "бір үміткер қарсыластарынан әлдеқайда көп шығын шығарып, сайлауды сатып алуы мүмкін" деген алаңдаушылықты да білдіреді. Әдетте, төлеуші (жеке тұлға, кәсіпорын немесе ұйым) мемлекеттік қызметкерлерге, партиялық лауазымдарға немесе партияларға үгіт-насихатқа қаржылай көмек көрсетеді, соның нәтижесінде мемлекеттік тендерлерге қатысуға мүмкіндік, заңнамаға ықпал ету, саяси тағайындамалар, арнайы қол жетімділік сияқты саяси немесе материалдық пайда алады. Көбінесе, қаржылай көмек коммерциялық емес ұйымдарға немесе үшінші тараптарға, мысалы, мемлекеттік лауазымды адамның туысына берілуі мүмкін. Қайта сайланатын үміткерлер мен олардың саяси ұйымдары көбінесе ойнауға ақы төлеуден ең көп пайда көреді. Демократиялық және Республикалық партиялар да осы практиканы сынап бақты. Науқанға қаржылай жарнаны тікелей келісімшарттарға айырбастау – ойнауға ақы төлеудің ең көрінетін түрі, бірақ саясаттағы ақшаның басты рөлі және оның үкімет құрамы мен саясатына әсерінен көбірек алаңдаушылық туындайды. Осылайша, кіру бағасын төлеуге қабілетті адамдар, мысалы, 1000 доллар тұратын кешкі асқа қатысу немесе 25 000 долларлық "жасырын отырысқа" қатысу арқылы билікке және оның жемістеріне қол жеткізе алады, ал төлеуге шамасы келмейтін немесе қаламайтындар мұнан шетте қалады: "науқаныңызға қаржылай көмек көрсеткендіктен, басқалардың иеленбеген артықшылықтарын беру". Жақсы үкіметті жақтаушылар мұны қарапайым озбырлық деп санайды, өйткені "саяси қаржы жинау саяси ұсыныстармен ешқандай байланысы болмауы керек". Вашингтондағы "Жауапты этика үшін азаматтар" ұйымы "ойнауға ақы төлейтін Конгресс" заң жобасын 2008 жылғы 10 ең ірі жанжалдың бірі деп атады. Көптеген адамдар ойнауға ақы төлеуді заңдастырылған сыбайлас жемқорлық деп сипаттайды. Ойнауға ақы төлеу практикасы федералды үкімет пен бірқатар штаттардың назарында. Иллинойс штатында 2006 жылы федералды прокурорлар демократ губернаторы Род Благоевичтің әкімшілігіне қатысты "ойнауға ақы төлеу" айыптауларын тергеді. Иллинойс штатындағы ойнауға ақы төлеу туралы айыптаулар губернатор Благоевичтің 2008 жылдың желтоқсанында тұтқындалуынан кейін ұлттық жанжалға айналды, оған тағылған айыптардың ішінде ол және оның кеңесшісі президенттікке сайланған Барак Обаманың Сенаттағы бос орнын "сатуға" тырысқандығы да бар еді. Науқанға қаржылай жарналарды реттеу және бақылау үшін көптеген агенттіктер құрылды. Сонымен қатар, науқанға қаржылай жарналарды бақылау және оларды ашық ету үшін көптеген үшінші тараптық үкіметтік "көзбен қадағалаушы" топтары құрылды. АҚШ-тың Бағалы қағаздар және биржалар комиссиясы активтерді басқарушыларға науқанға қаржылай үлес қосу кезінде кейбір шектеулер қоятын ереже жасады. Нью-Йорк және Теннессидің республикалық партиялары 2010 жылғы ережеге қарсы SEC-ке сотқа шағымданып, бұл ереже сөз бостандығына кедергі келтіреді деп мәлімдеді және ережеге қарсы алдын ала тыйым салуды сұрады. АҚШ-тың аудандық судьясы Берил Хауэлл тараптардың іс қозғауға құқығы бар ма деген сұрақ қойды, олар әлеуетті донорлардың есімдерін атамағанын және ережеге наразы болған инвестициялық кеңесшілерді көрсетпегенін атап өтті. Ойнауға ақы төлеу жүйесіне қарама-қарсы – "әділ және ашық" жүйе; Нью-Джерсидің ойнауға ақы төлеу заңы кім не қосты, соған байланысты әділ және ашық деп есептелетін немесе есептелмейтін тендерлік процедураларды нақты белгілейді. Кристофер Коттон бірқатар ғылыми мақалаларында қолжетімділікті сатудың басқа тәсілдермен салыстырғанда саясатты жақсартуға қалай көмектесетінін көрсетті. Сонымен қатар, ол бай мүдделі топтардың саясаткерлерге қолжетімділігі жақсырақ болғандықтан артық пайда таппайтынын көрсетеді. Екіпартиялық науқан реформасы заңының (Маккейн-Фейнгольд) нәтижесінде жеке федералды науқанға жарналар шектелуіне байланысты, "жұмсақ ақша" төлемдері (үміткерлердің науқандарына тікелей үлес қосылмаған және үміткерді сайлауға немесе жеңіліске ұшыратуға тікелей шақырмаған ақша) мемлекеттік партиялар мен округтік комитеттерге берілген жарналар көбірек тексерілуде. Бұл әдіс жоғары үлес лимиті бар делдалға ақша беруді білдіреді, ол өз кезегінде тікелей төлеушінің қаражатын қабылдай алмайтын жеке үміткерлерге немесе науқан комитеттеріне ақша береді.