Ева Зейзель: Венгр суретшісі және керамика шебері

Кіріспе

Венгр суретшісі (1906–2011)

Ева Страйкер Зейзель (туған Ева Амалия Страйкер, 13 қараша 1906 – 30 желтоқсан 2011) – американдық өнеркәсіптік дизайнер, керамикамен жұмысымен танымал, әсіресе АҚШ-қа көшкеннен кейінгі кезеңде. Оның формалары көбінесе табиғи дүние мен адамдық қарым-қатынастардың абстракциясы болып табылады. Оның өнімді мансабындағы туындылары әлемнің маңызды мұражай коллекцияларына енгізілген. Зейзель өзін «пайдалы нәрселер жасаушы» деп жариялады. Ол бай, жоғары білімді, ассимиляцияланған еврей отбасында дүниеге келді. Оның анасы, тарихшы Лора Полани Страйкер, Будапешт университетінде докторлық диссертациясын қорғаған алғашқы әйел болды. Стрикердің капитан Джон Смит Венгриядағы оқиғалары туралы зерттеуі оның сенімді баяндаушы ретінде біздің түсінігімізге және оны бағалауымызға маңызды үлес қосты. Зейзельдің інілері – социолог және экономист Карл Полани және физикалық химик және ғылым философы Майкл Полани.

Білім

Ғаиләсінің ғылым саласындағы беделіне қарамастан, Зейзель әрқашан өнерге деген терең құштарлық сезінген. 17 жасында ол Будапешттің Мажар Көркемөнер академиясына (Мажар Корольдік Көркемөнер академиясы) суретші болып түсті. Бітірген соң, Германияның Гамбург қаласындағы "Ханса Куст керамик" шеберханасында жұмыс істеді. Ол сондай-ақ, компас пен сызғышпен сурет салуды жаңа ғана үйреніп, оларды қолдануға қуанды. 1930 жылы Зейзель Берлинге көшіп, Карстенс фабрикалары үшін жобалау жұмыстарын жүргізді. Осы кезеңде ол кейіннен Харьковта жұмыс істеген физик Александр Вайсбергпен танысты. Олар 1932 жылы никелесті. Берлиндегі зиялылар мен суретшілер арасында шамамен екі жыл сәнді өмір сүргеннен кейін, Зейзель 1932 жылы Кеңес Одағына баруды шешті, онда ол 5 жыл тұратын болды. 1936 жылдың 26 мамырында Мәскеуде тұрғанда Зейзель тұтқындалды. Оны Иосиф Сталинді өлтіруге қатысқан деген жалған айып тағылды. 1942 жылы Зейзельге Заманауи өнер мұражайы және Кастелтон Қытайы заманауи, фарфор, әшекейсіз қытай ыдыстарын жасау тапсырылды, олар MoMA көрмесінде көрсетілуге лайық болып, Кастелтон арқылы сатуға шығарылатын еді. Нәтижесінде "Эва Зейзельдің заманауи қытайдағы жаңа пішіндері" көрмесі 1946 жылдың 17 сәуірінен 9 маусымына дейін өтті және MoMA-дағы әйелдерге арналған алғашқы көрме болды. Ол зор мақтауға ие болды, бірақ соғыс кезеңіндегі шектеулерге байланысты фарфор ыдыстар 1949 жылға дейін өндіріске енгірілген жоқ. "Музей" және "Кэстлтон ақ" деп аталған Зейзельдің ыдыстары келесі ондаған жылдар бойы өндіріліп, сатылды, бастапқыда Зейзельдің дизайны бойынша толығымен ақ түсте, кейін әртүрлі әшекейлермен. Зейзель бұл тапсырыстың АҚШ-тағы беделін қалыптастырғанын айтты, "Бұл мені ең жақсы дизайнер емес, бірінші деңгейдегі дизайнер етті" деді. "Музейдің" табысы Зейзельге Red Wing Potteries компаниясының назарын аударды, ол Гринвич Вилладжға шабыттанған ыдыстарды жасау туралы сұранысқа жауап ретінде көптен танымал "Таун және Кантри" дизайнын жасады. Оның кейінгі көптеген дизайндары бұрынғылары сияқты табысқа ие болды. Оларға "The Orange Chicken" компаниясының шыны бұйымдары, керамика, жиһаздар мен шамдары, "KleinReid" компаниясының фарфор, кристалл және шектеулі басылымдары, "Nambé" компаниясының шыны және сыйлық бұйымдары, "Chantal" компаниясының шай қайнатқышы, "Eva Zeisel Originals" компаниясының жиһаздар мен сыйлық бұйымдары, "The Rug Company" компаниясының кілемдері, "Classic Century" – "Crate & Barrel" компаниясының ең көп сатылатын кешкі ас жиынтығының бірі, Royal Stafford компаниясы шығарған. Бұл жиынтық "Tomorrow's Classic" және "Century" желілерінен алынған бөлшектерді қамтиды. ("Classic Century" қазір EvaZeiselOriginals.com сайтында сатылуда.) Бұл жиынтыққа арналған көптеген бөлшектер түпнұсқа қалыптардан жасалған (ыдыс жуғыш машинада жууға болады). Ол сондай-ақ Crate & Barrel үшін Yamazaki компаниясы шығарған табақ жиынтығын және Design Within Reach үшін кофе үстелі мен тас ыдыс/дастархан жиынтығын (Granit деп аталады) жасады. 2000 жылы жасалған сүйек қыш шай жиынтығы Ресейдің Санкт-Петербург қаласындағы Ломоносов фарфор фабрикасында өндіріледі. Зейзель 2010 жылы EvaZeiselOriginals.com сайты арқылы екі дизайн шығарды: Eva Zeisel Lounge Chair және Eva Zeisel Salt & Pepper Shakers. The Lounge Chair 2010 жылдың ақпан айындағы O Magazine журналында, ал The S&P shakers 2010 жылдың сәуір айындағы O Magazine журналында жарияланды. Оның шыны шамдар желісіне арналған жаңа дизайны (арқа, қабырға және үстел шамдары) 2012 жылы Leucos USA компаниясы ұсынды. 2017 жылы Spinneybeck/FilzFelt Зейзельдің плиткасы мен кеңістік бөлуші дизайнына негізделген дыбыс өткізбейтін қабырға плиткаларының коллекциясын ұсынды. Олар 63 түрлі түсте және жекешеленген өлшемдерде қол жетімді. Бұрынғы дизайндардың көшірмелері MoMa, Бруклин мұражайы және Neue Galerie, сондай-ақ басқа да мұражайлардың сыйлық дүкендерінде сатылды.

Despite her family's intellectual prominence in the field of science, Zeisel always felt a deep attraction towards art. At 17, she entered Budapest's Magyar Képzőművészeti Akadémia (Hungarian Royal Academy of Fine Arts) as a painter. After graduating as a journeyman, she found work at the Hansa Kust Keramik, a ceramic workshop in Hamburg, Germany. In addition, she had just learned to draft with compass and ruler and was proud to put them to use. In 1930, Zeisel moved to Berlin, designing for the Carstens factories. During this period, she met the physicist Alexander Weissberg, who later worked in Kharkov. They became engaged in 1932. After almost two years of a glamorous life among intellectuals and artists in decadent Berlin, Zeisel decided to visit the Soviet Union in 1932, where she would stay for 5 years. On May 26, 1936, while living in Moscow, Zeisel was arrested. She had been falsely accused of participating in an assassination plot against Joseph Stalin. In 1942, Zeisel was commissioned by the Museum of Modern Art and Castleton China to design a set of modern, porcelain, undecorated china that would be worthy of exhibition at MoMA, to be produced for sale by Castleton. The resulting exhibition, "New Shapes in Modern China Designed by Eva Zeisel," ran from April 17 to June 9, 1946, and was the first one woman exhibition at MoMA. It was received with wide praise, but because of wartime constraints the porcelain dishware did not go into production until 1949. Zeisel's dishes, known as "Museum" and "Castleton White," were manufactured and sold over the next several decades, initially in all white as designed by Zeisel, and later with a wide variety of decorations. Zeisel credited this commission with establishing her reputation in the US, remarking that, "it made me an accepted first rate designer rather than a run of the mill designer." "Museum's" success brought Zeisel to the attention of Red Wing Potteries, for whom she designed the perennially popular "Town and Country" in response to their request for dishes inspired by Greenwich Village. Many of her later designs have found the same success as her earlier designs. These include glassware, ceramics, furniture and lamps for The Orange Chicken, porcelain, crystal and limited edition prints for KleinReid, glasses and giftware for Nambé, a teakettle for Chantal, furniture and gift ware for Eva Zeisel Originals, rugs for The Rug Company, “Classic Century," one of Crate & Barrel’s best selling dinner services, produced by Royal Stafford. This set combines pieces from the "Tomorrow's Classic" and "Century" lines. ("Classic Century is now sold by EvaZeiselOriginals. com) Most of the pieces for this set were made from the original molds (dishwasher safe). She also created a line of flatware produced by Yamazaki for Crate & Barrel, and a coffee table and stoneware / dinnerware set (called Granit) for Design Within Reach. A bone china tea set, designed in 2000, is manufactured by the Lomonosov Porcelain factory in St. Petersburg, Russia. Zeisel released two designs in 2010 through EvaZeiselOriginals. com: Eva Zeisel Lounge Chair and Eva Zeisel Salt & Pepper Shakers. The Lounge Chair was featured in the February 2010 issue of O Magazine and The S&P shakers were featured in the April 2010 issue of O Magazine. Her new designs for a line of glass lamps (pendant, wall and table lamps) was introduced in 2012 by Leucos USA. In 2017 Spinneybeck/FilzFelt introduced a collection of felt, acoustic wall tiles based on Zeisel's tile and space divider designs. They come in 63 colors, and custom sizes. Reproductions of earlier designs have been sold at MoMa, Brooklyn Museum and Neue Galerie, as well as other museum gift shops.

Жеке стилі

Ева Зейзельдің дизайндары қолдануға арналған. Оның әдемі пішіндері көбінесе адам денесінің қисықтарынан шабыт алады. Оның форма мен түс сезімі, сондай-ақ құс мотивтерін пайдалануы, оның өскен венгр халық өнерінен алған әсерін көрсетеді. Зейзельдің ағаш, металл, шыны, пластик немесе керамикадан жасалған көптеген дизайндары отбасылық топтар түрінде жасалған. Көптеген дизайндары біріне бірі ұялап, кеңістікті үнемдейтін модульдік құрастырылымдарды жасайды. Зейзель New York Sun газетіндегі мақаласында өз дизайндарын былай сипаттады: "Мен тікбұрышты нәрселер жасамаймын. Мен дөңгелек адаммын – тіпті қолым арасындағы ауа да дөңгелек, ол менің мінезімнің бір бөлігі".

Оның ең көп жиналатын пішіндерінің ішінде 1947 жылы Red Wing Pottery компаниясы шығарған эксцентрикалық, биоморфты "Қала мен ел" ыдыстары бар. Бұл жиынтыққа әйгілі "ана мен бала" тұздық және бұрыш шашырату құралдары да кіреді.

Жеке өмір

Зейзель Ханспен екі бала тәрбиеледі: 1940 жылы туған қызы Жан Ричардс және 1944 жылы туған ұлы Джон Зейзель. «Throwing Curves: Eva Zeisel» деректі фильмінде Джон мен Жан 1940-1950 жылдары, балалары кішкентай кезінде ата-аналарының қырсықты қарым-қатынасы туралы ой бөліседі. Фильмде Джон Ханс пен Ева екеуінің де күшті мінезді болғанын және бұл көбінесе «күш өрістерінің қақтығысуына» себеп болғанын айтады.

Мұражайлар мен көрмелер

Зейзельдің туындылары Метрополитен мұражайының, Бруклин мұражайының, Нью-Йорк тарихи қоғамының, Купер Хьюит дизайн мұражайының және Нью-Йорктегі Заманауи өнер мұражайының тұрақты жинақтарында сақталады; сондай-ақ Британдық мұражайда, Лондондағы Виктория және Альберт мұражайында, Германиядағы Бройхан мұражайында, Даллас, Чикаго, Атланта және Милуоки мұражайларында, АҚШ және шетелдегі басқа да мұражайларда бар. 1980 жылдары оның туындыларының 50 жылдық ретроспективті көрмесі, ФР және Смитсонов институтының ұйымдастыруымен, АҚШ, Еуропа және Ресейде көрсетілді. 2004 жылы Ноксвилл өнер мұражайы «Ева Зейзель: Сұлулықты іздеу» атты маңызды ретроспективті көрмені ұйымдастырды, ол кейін Милуоки өнер мұражайына, Атлантадағы өнер мұражайына және Вашингтондағы Хиллвуд мұражайы мен бақтарына барып тоқтады. 2005-2007 жылдары Эри өнер мұражайы «Ева Зейзель: Өмірдің пішіні» атты ұзақ мерзімді көрмені ұйымдастырды. 2006 жылдың 10 желтоқсанында Сан-Диегодағы Балбоа паркіндегі Мингей халықаралық мұражайы «Ева Зейзель: 100 жастағы ерекше дизайнер» атты жүз жылдық ретроспективті көрмесін ашты, онда оның 1928 жылғы Шрамбергтен бастап Nambe, Chantal, Eva Zeisel Originals, The Orange Chicken және басқа да (2006) туындылары көрсетілді. Көрме 2007 жылдың 12 тамызында аяқталды. Сол жылы Пратт институтының галереясы оның жүз жылдығын тойлауға арналған көрмені де ұйымдастырды.

Марапаттар

2005 жылы Зейсел Купер Хьюетт Ұлттық дизайн мұражайының өмірлік жетістіктері үшін сыйлығын жеңіп алды. Ол Венгрия үкіметінен ең жоғары екі азаматтық награданы, сондай-ақ Пратт Легендтер сыйлығын, Американың өнеркәсіптік дизайнерлер қоғамы мен Альфред университетінің сыйлықтарын алды. Ол Корольдік өнеркәсіптік дизайнерлер қоғамының құрметті мүшесі болды және Парсонс (New School), Род-Айленд дизайн мектебі, Корольдік өнер колледжі және Венгрия өнер университетінен құрметті ғылыми дәреже алды.