Кіріспе

Далас қаласы, Техас штатындағы өнер мұражайы

Далас өнер мұражайы (DMA) Техас штатының Далас қаласы орталығындағы Өнер ауданында, Вудэлл Роджерс тас жолының бойында, Сент-Пол және Харвуд көшелері арасында орналасқан. 1970 жылдары мұражай бұрынғы орнынан – Fair Park-тан Өнер ауданына көшірілді. Жаңа ғимаратты Эдвард Ларраби Барнс және Джон МЙ Ли Ассошиэйтс компаниясы жобалаған, бұл компания 2007 жылы Америка сәулетшілер институтының алтын медалін жеңіп алды. Ғимараттың құрылысы он жылдан астам уақыт бойы кезең-кезеңмен жүргізілді. Мұражай қоры 24 000-нан астам заттан тұрады, олардың тарихы б.з.б. үшінші мыңжылдықтан басталады және бүгінгі күнге дейін жалғасады. Мұражай динамикалық көрме саясатымен және білім беру бағдарламаларымен танымал. Милдред Р. және Фредерик М. Майер кітапханасы (мұражайдың зерттеу кітапханасы, кітаптарды сыртқа шығаруға рұқсат етілмейді) кураторлар мен жалпы жұртшылыққа қолжетімді 50 000-нан астам кітапқа ие. Көрме алаңдарының аумағымен ол АҚШ-тағы ең ірі өнер мұражайларының бірі.

Тарих

Музейдің тарихы 1903 жылы Даллас өнер қауымдастығының құрылуымен басталды, ол бастапқыда Даллас қалалық кітапханасында суреттерді көрсететін. Техас суретшісі Фрэнк Рео жаңа кітапханада өнер туындыларын көрсету мүмкіндігін байқады. Бұл идеяны Даллас қалалық кітапханасының алғашқы президенті Мэй Диксон Экзалл қолдады. Оның ниеті: «көрмелер мен лекциялар арқылы өнерге қызығушылық пен білім беру, тұрақты коллекция құру, жергілікті суретшілердің жұмысын демеу, жеке тұлғалар мен кәсіпорындардан өнерге қолдау сұрау және өнерді қолдайтын азаматтарды құрметтеу».

Осы сәттен бастап музейдің коллекциялары өсе бастады. Жаңа, тұрақты орын табу қажеттігі туындады. 1932 жылы «Даллас көркемсурет мұражайы» деп аталған музей, 1936 жылы Техас жүзжылдық көрмесі қарсаңында Фейр Парктегі жаңа арт-деко ғимаратына көшті. Бұл жаңа ғимаратты Даллас архитекторларының консорциумы Филадельфиялық Пол Кретпен бірлесіп жобалады. Бұл ғимаратқа бүгінгі күнге дейін барып көруге болады. 1943 жылы Оңтүстік Методист университетінің профессоры және суретшісі Джерри Байвотерс музей директоры болды және келесі жиырма бір жыл бойы осы лауазымда қалды. Байвотерс музейге ерекшелік пен бірлестік сезімін сыйлады, импрессионизм, абстракция және заманауи шедеврлер сатып алынды, сондай-ақ музейдің техастық ерекшелігіне баса назар аударылды. Бүгінде бұл ерекшелік Александр Хог, Олин Герман Трэвис, Байвотерс және басқалардың туындыларында көрініс тапқан. 1950 жылдар DMA және Байвотерс үшін қиын кезең болды, себебі жергілікті топтар музейді «коммунист» суретшілердің, мысалы Пабло Пикассоның туындыларынан тазартуға тырысты, оның жұмыстарына тыйым салынды. 1963 жылы Даллас көркемсурет мұражайы Даллас қазіргі заманғы өнер мұражайымен бірікті, оның алдыңғы төрт жылдағы директоры Дуглас МакАги болды. 1964 жылы Меррилл С. Рупел жаңа біріккен музейдің директоры аталды. Екі музейдің тұрақты коллекциялары DMFA ғимаратында орналастырылды, нәтижесінде Пол Гоген, Одилон Редон, Анри Матисс, Пит Мондриан, Джеральд Мерфи және Фрэнсис Бэконның маңызды туындылары жинақталды. 1965 жылы музей «Пит Мондриан өнері» және «Скульптура: ХХ ғасыр» атты екі көрме ұйымдастырды. DMA, 2021 жылы «Монументтер адамы мен әйелі мұражайлар желісін» құрған «Өнерді сақтау үшін монументтер адамы қоры» желісінің бір бөлігі болып табылады. 2022 жылдың 1 маусымында Брайан Эрнандес есімді адам металл орындық арқылы музейдің алдыңғы есігін бұзып, музейге заңсыз кірді. Ол үш ежелгі грек вазасы (2000 жылдан астам ғасырлар бұрын жасалған) және америкалық суретшінің жасаған балық пішіндес керамикалық бөтелкесін қоса алғанда, төрт өнер туындысына зиян келтірді.

Жинақтар

Мұражай коллекцияларында ежелгі заманнан бері бүкіл әлемнен келген 24 000-нан астам өнер туындылары бар. Олар адамның шығармашылық қабілетін тойлау мақсатымен құрастырылған.

Африка

Музейдің африкалық коллекциясындағы заттар Батыс және Орталық Африкадан келген. Бұл заттардың көпшілігі 16-дан 20 ғасырға дейінгі кезеңге жатады, алайда ең көне зат – Нигериядан табылған Нок терракоталық бюсті, ол б.з.д. 200 жылдан б.з. 200 жылға дейін аралықта жасалған. Коллекциядағы кейбір туындылар көшбасшылық пен мәртебе символы ретінде, ал басқалары өмір циклымен байланысты идеяларды көрнекті етеді. Коллекцияның ең қызықты туындыларының ішінде – жауынгер бас бейнесі салынған Бенин плакаты (мыс қорытпасы ағашқа жабыстырылған), Малидің оңтүстік-шығысынан шыққан Сенуфо ритмдік соққысы және ритуалдық түрде темір қадалармен немесе пышақтармен безендірілген Конгоның тұрған күйдегі билік тұлғасы бар.

Америка

Америка өнерінің коллекциясына колониялық кезеңнен Екінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі Америка Құрама Штаттарының суреттері, мүсіндері және қағазға салынған туындылары, сондай-ақ Мексика және Канада өнері кіреді. Жинақтың ең танымал туындылары – Чилде Хассамның «Құйрық аралы» (1906), Эдвард Хоппердің «Маяқ төбесі» (1927), Эндрю Уайеттің «Ол джентльмен» (1960), Джорджия О’Кифтің «Қармен жалаңаш ағаш діңдері» (1946) және Джеральд Мерфидің «Жылыстағы пышақ және сағат» (1924, 1925). Жинақтағы ең маңызды туындылардың бірі – Фредерик Эдвин Черчтің «Айсбергтер» (1861) картинасы. Бұл картина ұзақ жылдар бойы жоғалған шедевр деп есептелді. 1979 жылы Норма мен Ламар Хант бұл картинаны музейге сыйға берді. Даллас өнер мұражайы Техас өнерінің ең толық жинақтарының біріне де ие. Бұл, көбінесе, 1943-1964 жылдар аралығында DMA директоры болған Джерри Байуотерстің еңбегінің арқасында мүмкін болды, ол сонымен қатар Техас суретшілерінің ықпалды тобы – «Даллас Тоғызы» мүшесі болды. Байуотерстің суреттерінен басқа, DMA-да Роберт Дженкинс Ондердонк, Джулиан Ондердонк, Александр Хог, Клара Макдональд Уильямсон, Дэвид Бейтс, Дороти Остин, Майкл Оуэн және Олин Герман Трэвис сияқты суретшілердің туындылары бар.

Ежелгі Жерорта теңізі

Даллас өнер мұражайының ежелгі Жерорта теңізі өнерінің коллекциясына Циклад, Египет, грек, рим, этруск және Апулия туындылары кіреді. Египет өнерінің ең маңызды туындыларының бірі – 2575-2134 жж. аралығындағы Ны Анк Несут қабірінен табылған, құрмет көрсетушілер шеруін бейнелейтін боялған әктас мүсіні. Грек өнерінің жинағында б.з.д. 300 жылға жататын жерлеу рельефінен алынған ер адамның мәрмәр мүсіні, қоладан жасалған мүсіндер, сәндік заттар мен алтын әшекейлер бар. Ежелгі Рим өнері 2-ші ғасырдағы әйел мүсінімен және шамамен 190 жылы жасалған, шайқас көрінісімен оюланған мәрмәр саркофагпен ұсынылған.

Азиялық

Музейдің Оңтүстік Азия өнерінің коллекциялары біздің заманымыздың 2-4 ғасырларындағы Гандара буддалық өнерінен бастап, 15-19 ғасырлардағы Үндістанның Моғол империясы өнеріне дейін қамтиды. Көрнекті туындылардың ішінде 12 ғасырдағы қоладан жасалған Шива Натараджа және 10 ғасырдағы құмтастан жасалған қабан басты Вишну құдайының Вараха бейнесі бар. Тибет, Непал және Таиланд өнері де ұсынылған.

Қазіргі заманғы

1945 жылдан бері көптеген маңызды көркемдік бағыттар мұражайдың қазіргі заманғы өнердің мол жинағында ұсынылған, абстракті экспрессионизмнен поп-арт пен оп-артқа дейін, минимализм мен концептуализмнен бастап инсталляциялық өнерге, ассамбляжға және бейне өнерге дейін. Жинақтағы белгілі қазіргі заманғы суретшілер: Джексон Поллок, Марк Ротко, Франц Клайн, Джаспер Джонс, Роберт Раушенберг, Брюс Науман және Роберт Смитсон. Жинақтағы фотографтардың арасында Синди Шерман, Ник Никосия, Томас Струт және Линн Дэвис бар. Мұражайдың қазіргі ғимараты 1980 жылдардың ортасында ашылғанда, бірнеше суретшілерге Даллас өнер мұражайы үшін арнайы жасалған объектіге арналған туындылар жасау тапсырылды: Эллсворт Келли, Сол Левитт, Ричард Флейшнер және Клас Ольденбург, Кусже ван Брюггенмен бірлесіп. Соңғы жылдары мұражай Герхард Рихтер, Зигмар Полке және Ансельм Кифер сияқты қазіргі заманғы неміс суретшілерінің туындыларын жинауға үлкен қызығушылық танытты.

Декоративтік өнер және дизайн

Декоративтік өнер және дизайнның мол жинақтарында Еуропа мен Америкадан алынған 8000-нан астам туынды бар, олар жиһаз, керамика, шыны, тоқыма және металл бұйымдары сияқты әртүрлі материалдардан жасалған. Жинақтың ең көне туындыларының ішінде 16 ғасырға жататын испан тоқымалары, 17 ғасырғы қытай экспорттық фарфоры және еуропалық металл бұйымдары, соның ішінде Хоблицельдің ағылшын және ирланд күмісінің жинағы бар. Ертедегі ерекше күміс бұйымдарының екеуі – күміс шебері Пол де Ламери жасаған тостаған мен қақпағы (1742) және Ханттингдонның 10-шы графы Фрэнсис Гастингс үшін Абрахам Портал жасаған үлкен шарап ыдысы (1761–62). Фейт П. және Чарльз Л. Байби жинағының негізін американдық 18 ғасырлық жиһаз құрайды, онда Бостон, Коннектикут, Нью-Йорк, Филадельфия және басқа да аймақтардан жасалған отыруға арналған жиһаз бен шкафтар бар. Халықаралық деңгейде танымал 19 және 20 ғасырлық американдық күміс жинағы өзінің түріндегі ең жақсы жинақтардың бірі болып есептеледі, соңғы екі ғасырдың жетекші фирмаларының көрнекті үлгілері бар, олардың ішінде Tiffany & Co., Gorham Manufacturing Company, Reed & Barton және International Silver Co. кіреді. 1900 жылғы Париж Универсалды көрмесі үшін Gorham компаниясы жасаған бірегей күміс жасау үстелінен (1899) басқа, Генри Клей үшін жасалған готикалық стильдегі төсек (шамамен 1844 жыл) және Уильям Генри Вандербильт үшін Herter Brothers жасаған сервант (шамамен 1881–82 жылдар) да ерекшеленеді. Заманауи дизайн жинақтарында Этторе Соттсасс, Заха Хадид, Ричард Мейер, Кампана ағайындыларының ең жақсы туындылары және жаңадан құрылған әшекей бұйымдары коллекциясы бар. 2014 жылдан бері Карл Отто Чесчканың күміс "Виттгенштейн витринасы" (1908, Wiener Werkstätte) DMA жинақтарының жаңа және тамаша бөлігіне айналды.

Еуропалық

Далас өнер мұражайының еуропалық өнер жинағы 16 ғасырда басталады. Оның ең алғашқы туындыларының ішінде Джулио Чезаре Прокачинидің «Ecce Homo» (1615–18), Пьетро Паолинидің «Bacchic Concert» (1630) және Николас Миньярдтың «Шопан Фаустул Ромул мен Ремусты әйеліне әкелген» (1654) суреттері бар. 18 ғасыр өнерін Каналетто («Фондамента Нуовадан көрініс», 1772), Жан Батист Мари Пьер («Еуропаның ұрлануы», 1750), Клод Жозеф Верне («Жұмбақ жақындаған тау пейзажы», 1775), Гийом Летиер, «Эрминия және шопандар» (1795) сияқты суретшілер көрсетеді. Майкл Л. Розенберг коллекциясының қосылуы мұражайдың 18 ғасыр француз коллекциясын одан да байытады. 19-шы және 20-шы ғасырдың басындағы француз өнерінің жинағы да ерекше көзге түседі. Бұл коллекциядағы маңызды туындылардың қатарында мүсінші Огюст Преольттің «Сытырау», Густав Курбедің «Қардағы түлкі» (1860), Клод Монедің «Лавакурдағы Сене» (1880), Пол Гогеннің «I Raro te Oviri» (1891), «Интерьер» (1902), Эдуард Вуйярдың «Марониерлер немесе витраж» (1894) және Жан Метцингердің «Көлік» (Le Port), 1912 жылғы туындылары бар. Даниядан («Фредериксборг – Ай жарығы» Йохан Кристиан Даль), Бельгиядан (Леон Фредериктің «Молшылығы»), Германиядан (Ханс Томаның «Итальяндық пейзажы») және Швейцариядан (Фердинанд Ходлердің «Халбердиері») 19-шы және 20-шы ғасырлардағы еуропалық картиналардың өсіп келе жатқан жинағы осы кезеңдегі өнер әлемінің жан-жақты көрінісін ұсынады. 20-шы ғасырдың бірінші жартысындағы мүсіндер жинағына Наум Габоның «Құрылған бас №2», Альберто Джакометтидің «Жолаушылар үш елі» (1936), Бен Николсонның «Ақ рельеф» және Константин Бранкузидің «Әлемнің басталуы» (1920) сияқты маңызды туындылар кіреді. Пит Мондрианның туындылары ерекше назар аударады, олардың ішінде «Жел диірмені» (1908), «Өзінің портреті» (1942) және «Конкорд алаңы» (1938–43) бар.

Колумбқа дейінгі / Тынық мұхит

Мұражайда ежелгі американдық өнердің маңызды қоры бар. Бұл жинақ үш мың жылдан астам кезеңді қамтиды және мүсіндер, гравюралар, терракота және алтын заттарды көрсетеді. Басқа да маңызды туындылардың ішінде Панама, Колумбия және Перу елдерінен әкелінген алтын заттар, сондай-ақ Тлалок құдайының басы (Мексика, 14-16 ғасырлар) бар.

Венди мен Эмери Ривздер жинағы

Венди мен Эмери Ривздердің жинағы. 1985 жылы Даллас өнер мұражайы Венди Ривстен оның қайтыс болған күйеуі, баспагер Эмери Ривстің құрметіне сыйлық алды. Ривздердің жинағы Франциядағы олардың үйі – Вилла Ла Паузаның 1400 м² көлеміндегі қайта жаңғыртылған көшірмесінде орналасқан, мұнда туындылар бастапқыда өз орнында көрсетілген. Ла Пауза 1927 жылы әйгілі сәнгер Коко Шанель салған, ал кейбір түпнұсқа жиһаздар оның сәйкес контекстінде сақталған. Эмери Ривз жинаған 1400 картина, мүсін және қағаз беттеріндегі туындылардың арасында көрнекті импрессионист, пост-импрессионист және ерте модернист суретшілердің туындылары бар, соның ішінде Пол Сезанн, Оноре Домье, Эдгар Дега, Пол Гоген, Эдуард Мане, Клод Моне, Камиль Писсарро, Огюст Ренуар, Анри де Тулуз-Лотрек және Винсент ван Гог. Огюст Роденнің өте құнды мүсіндер жинағына сапалы қоладан құйылған мүсіндер, Сиреналардың алғашқы нұсқасы сияқты сирек мәрмәр, Фенайль отбасынан шыққан «Ақын және толғаныс өмірі» атты бірегей туынды және тіпті ерекше балауыз мүсін кіреді. Сонымен қатар, декоративтік өнердің кең жинағы бар, оған қытай экспорттық фарфоры, еуропалық жиһаз, шығыс және еуропалық кілемдер, темір, қола және күміс бұйымдар, еуропалық шыны және сирек кітаптар кіреді. Ла Паузаға жиі келіп кеткен ағылшын мемлекет қайраткері Уинстон Черчилльмен Ривздердің достығына қатысты естеліктер де осы қанатта орналасқан.

Көрмелер

Қазіргі заманғы өнер + Дизайн көрмесінде түрлі медиадан көптеген жұмыстар ұсынылған, оның ішінде сурет салу, кескіндеме, инсталляциялар, әшекей бұйымдар және дизайн объектілері бар. Көрме 2020 жылдың 30 тамызынан 2021 жылдың 7 наурызына дейін ашық болады және кіру тегін. Жұмыстар 11 елден әкелінген, ал формалар функционалды және сезімдік мүсіндердің ерекше пішіндерін көрсетеді. Синди Шерманның көрмесі 2013 жылдың 7 наурызынан 9 маусымына дейін өтті. Бұл көрме суретшінің 1970-ші жылдардың ортасынан бастап сол кезге дейінгі мансабын қамтыды. Ол – қазіргі заманғы маңызды суретшілердің бірі. Көрмеде студенттік жұмыстардан бастап фотосуреттерге дейінгі туындылар көрсетілді. Dior: Парижден әлемге көрмесі 2019 жылдың 19 мамырында басталып, 2019 жылдың 27 қазанында аяқталды. Көрмеде Кристиан Диор және оның ізбасарлары – Ив Сен-Лоран, Марк Бохан, Джанфранко Ферре, Джон Гальяно, Раф Симонс және Мария Грация Чиури жұмыстары қойылды. Көрмеге 200 сәнді киім, аксессуарлар, фотосуреттер, эскиздер және сән көрсетілімдерінен видеолар кірді.

Менеджмент

2013 жылы Даллас өнер мұражайы тегін кіруді және тегін мүшелік бағдарламасын енгізді. 2015 жылдың қыркүйегінде Максвелл Андерсон директорлық қызметтен қалып, оның орнына DMA басқармасының төрағасы Уолтер Элкок келді.

Ұрланған өнер туралы даулар

2021 жылы мұражай Непалға 10 ғасырдағы мүсінді қайтарды, ол тоналған храмға қайта орнатылды. Мұражай нацистік кезеңнің шығу тегі туралы интернет порталында 196 өнер туындысын тізімдеген.