Кіріспе

Мемлекеттік деңгейден төменгі мемлекеттік билік аумақтары АҚШ-тың көптеген штаттары мен аумақтарында жергілікті басқарудың кем дегенде екі деңгейі бар: округтер және муниципалитеттер. Луизиана штаты приход терминін, ал Аляска штаты округ терминін қолданады, бұл АҚШ Халық санағы бюросы осы штаттардағы округтерге эквивалент деп санайды. 20 штат, көбінесе Солтүстік-Шығыс және Орта Батыс штаттарында азаматтық қалалар немесе кенттер округтердің құрамдас бөліктері ретінде қолданылады. Халық шоғырланған орталықтар қала, кент, борон және ауыл сияқты түрлі біріктірілген муниципалитеттерге біріктірілуі мүмкін. Осындай муниципалитеттердің түрлері мен мәні штаттан штатқа өзгереді. Осы жалпы мақсаттағы жергілікті билік органдарынан өзге, штаттар арнайы мақсаттағы жергілікті билік органдарын да құруы мүмкін. Штатқа байланысты, жергілікті билік өз жарғылары немесе жалпы заңнама бойынша жұмыс істей алады, немесе штаттарда жарғылық және жалпы заңнамалық жергілікті билік органдарының аралас түрі болуы мүмкін. Жалпы алғанда, жарғылық және жалпы заңнамалық жергілікті билік органдары бар штаттарда жарғылық жергілікті билік органдары көбірек жергілікті тәуелсіздікке және өздік басқаруға ие. Муниципалитеттер әдетте округтік билікке бағынады, бірақ кейбір ерекшеліктер бар. Мысалы, кейбір қалалар өздерінің округтік билігімен бірігіп, біріктірілген қала-округтарды құрайды. Вирджиния штатында қалалар, олардың құрамында болған округтен толығымен тәуелсіз. Жаңа Англиядағы кейбір штаттарда кенттер мемлекеттік деңгейден төменгі жергілікті басқарудың негізгі бірлігін құрайды, кейбір жағдайларда округтік басқару қажеттілігін толығымен жояды. Көптеген ауылдық және кейбір қала маңындағы аудандарда округ деңгейінен төмен муниципалдық билік жоқ. Округтер мен муниципалитеттерден өзге, штаттар көбінесе мектеп округтері, өрттен қорғау округтері, санитарлық кәріз қызметтері, қоғамдық көлік, қоғамдық кітапханалар, қоғамдық саябақтар немесе ормандар, су ресурстарын басқару және табиғатты қорғау округтері сияқты арнайы мақсаттағы органдарды құрады. Мұндай арнайы округтер бірнеше муниципалитеттер мен округтердің аумақтарын қамтуы мүмкін. 2012 жылы АҚШ Халық санағы бюросының мәліметтері бойынша, АҚШ-та 89 004 жергілікті мемлекеттік басқару бірлігі болды. Бұл деректер 2007 жылы өткізілген соңғы жергілікті билік органдарының санағынан бері 89 476 бірліктен азайғанын көрсетеді. Гуамда ауылдар, АҚШ Виргин аралдарында округтер, ал Америка Самоасында округтер мен ұйымдастырылмаған атолдар бар. Әрбір Үнді резерваты әртүрлі жолдармен бөлінген. Мысалы, Навахо ұлты агенттіктерге және тарау үйлеріне, ал Блэкфит ұлты қауымдастықтарға бөлінген.

Тарих

Солтүстік Американы 17 ғасырдан бастап еуропалықтар отарлаған кезде, бастапқыда Еуропадағы үкіметтердің бақылауы аз болды. Көптеген елді мекендер акционерлік немесе акционерлік кәсіпорындар ретінде құрылды, ал Ұлыбритания королі техникалық тұрғыдан егемендікке ие болғанымен, көп жағдайда «үкіметтік билік компанияның өзіне берілді». Жаңа қоныс аударушылар өздерін-өздері қамтамасыз етуге тиіс болды; «таза демократия» деп сипатталатын заңды корпорациялар ретінде шағын қалалар пайда болды: Мүліктік иелері дауыс берді, ешбір колонияда барлық адамға сайлау құқығы болған жоқ. 1629 жылы Джон Уинтроп бастаған пуритандықтар тобы Массачусетс шығанағындағы колонияны құрғанда, бұл кәсіпорны «Лондоннан емес, жаңа әлемде» орналасады деп түсіндірілді. Өзін-өзі басқару идеясы колонияларда қабылданды, бірақ ол толығымен қиындықтарсыз болған жоқ; 1670 жылдары Сауда және плантациялар кеңесі (колониялардағы сауданы реттейтін корольдік комитет) Массачусетс шығанағының жарғысын жоюға тырысты, бірақ 1691 жылға қарай Жаңа Англия колониялары бұрынғы үкіметтерін қайта орнатты. Әдетте, сайлаушылар жиырма бір және одан асқан «мүліктік иелері» деп сипатталатын ақ нәсілді ер адамдар болды, бірақ кейде шектеулер қатаң болды, ал іс жүзінде сайлауға қатыса алатын адамдар аз болды. Өкілдік үкімет әртүрлі колонияларда өздігінен пайда болды, және колониялық жылдары ол кейінірек қабылданған жарғылармен мойындалды және бекітілді. Бірақ колониялық жиналыстар аз заңдар қабылдады және көп жұмыс істемеді, бірақ тар мәселелермен айналысты, ал заң шығару сессиялары апталарға созылды (кейде одан да ұзақ), және көптеген заң шығарушылар ұзақ уақыт бойы жұмыстан қол үзуге мүмкіндік таппады; сондықтан жергілікті заң шығарушы органдарда бай адамдар басым болды. Америка революциясынан кейін сайлаушылар Американың барлық муниципалитеттерінде басқарушы кеңестерді таңдады, ал штаттық үкіметтер муниципалдық жарғылар шығара бастады. АҚШ-тың көлемі мен күрделілігі артқан сайын, бизнес реттеу, салық салу, қоршаған ортаны қорғау сияқты мәселелер бойынша шешім қабылдау билігі штаттық және ұлттық үкіметке көшті, ал жергілікті үкіметтер аймақтарға бөлу мәселелері, мүлік салығы және қоғамдық саябақтар сияқты мәселелерді бақылауда ұстады. «Аймақтарға бөлу» концепциясы, бір дереккөзге сәйкес, 1920 жылдары АҚШ-та пайда болды, онда штаттық заң белгілі бір қалаларға немесе басқа да жергілікті басқару органдарына жерді қалай пайдалану керектігін шешуге билік берді; әдеттегі аймақтарға бөлу туралы ережеде жер учаскесінің картасы және сол жерді қалай пайдалануға болатынын, ғимараттарды қалай орналастыруға болатынын көрсететін мәлімдеме болады. Аймақтарға бөлудің заңдылығы Жоғарғы соттың Евклидке қарсы Амблер ісі бойынша шешімімен бекітілді. Жаңа Англияда қалалар жергілікті муниципалдық басқарудың негізгі түрі болып табылады, олар басқа штаттардағы округтердің көптеген функцияларын қамтамасыз етеді. Калифорнияда, керісінше, Үкімет кодексінің тиісті ережелері «қала» сөзінің «қала» сөзінің тағы бір атауы екенін, әсіресе жарғылық қаладан ерекшеленетін жалпы заңға бағынған қала екенін нақтылайды. Кейбір штаттарда үлкен аудандарда округ деңгейінен төмен жергілікті басқарудың жалпы мақсаты жоқ. Қалалық немесе кенттік үкіметтер - бұл Солтүстік-шығыс және Орта-Батыс штаттарының 20 штатының конституциясы мен заңдарында бекітілген жергілікті үкіметтер. Бұл концепция шамамен «қосылған жерлерге» сәйкес келеді, олар халық және тұрғын үй статистикасы бойынша халық санағы бюросының есеп беруінде танылады, бірақ халық санағы бюросы Жаңа Англия қалаларын осы санат бойынша статистикадан алып тастайды, ал муниципалдық үкіметтердің саны үкіметтік белсенді емес жерлерді алып тастайды. Муниципалитеттер өте кішкентай (мысалы, Небраска штатындағы Монови ауылы, тек 1 тұрғыны бар) және өте үлкен (мысалы, Нью-Йорк қаласы, шамамен 8,5 миллион адам) болып келеді, бұл әртүрлі аймақтарда бар муниципалдық үкіметтердің түрлерінің диапазонында көрінеді. АҚШ-та шамамен 30 000 қала бар, олардың өзін-өзі басқару деңгейі әр түрлі. Көптеген штаттарда округтік және муниципалдық үкіметтер қатар жұмыс істейді. Алайда, бұған ерекше жағдайлар бар. Кейбір штаттарда қала өзінің округтерінен немесе округтерінен бөлініп немесе бір немесе бірнеше округтермен бірігіп, кез келген бөлек жұмыс істейтін округтік үкіметтен тәуелсіз бола алады және округ ретінде де, қала ретінде де жұмыс істей алады. Штатқа байланысты мұндай қала тәуелсіз қала немесе біріктірілген округ-қала деп аталады. Біріктірілген округ-қала тәуелсіз қаладан өзгеше, біріктірілген округ-қалада қала және округ есімді түрде бар, бірақ олардың біріктірілген үкіметі бар, ал тәуелсіз қалада округ тіпті есімді түрде жоқ. Мұндай юрисдикция округқа тең болып табылады және басқа елдердегі біртұтас билік органдарына ұқсас. Коннектикут, Род-Айленд және Массачусетс штатының бір бөлігінде округтер тек штаттық деңгейдегі функциялар үшін, мысалы, саябақтар аудандары немесе сот кеңселері үшін (Массачусетс) шекараларды белгілеу үшін ғана бар. Пуэрто-Рико, Гуам және Солтүстік Мариан аралдарында муниципалитеттер (Гуамдағы ауылдар) және округтер жоқ. (PR және NMI муниципалитеттері АҚШ халық санағында округқа тең болып есептеледі, бірақ Гуам жеке округ ретінде қарастырылады.) Колумбия округінде және АҚШ Виргин аралдарында муниципалдық үкіметтер жоқ; тек федералдық юрисдикциядағы округтық және территориялық үкіметтер бар.

Арнайы мақсаттағы жергілікті мемлекеттік басқару

Мемлекеттік, округтік және қалалық деңгейде заң шығаратын жалпы мақсаттағы мемлекеттік органдармен қатар, арнайы мақсаттағы аумақтар да болуы мүмкін. Қорғау аудандары – жерді, табиғи көріністерді, флора мен фаунаны сақтау мақсатында құрылған арнайы мақсаттағы аумақтардың бір түрі. Сонымен қатар, әртүрлі штаттарда көптеген "арнайы округтік үкіметтер" бар. АҚШ Халық санағы бюросының мәліметтері бойынша, мұндай үкіметтер:

Сонымен қатар, АҚШ соттары мемлекеттік функцияларды атқаратын кішігірім аумақтар да бар екенін анықтады, демек оларға "дәстүрлі" жергілікті мемлекеттік органдарға қойылатын шектеулер де қолданылуы керек. Бұларға үй иелерінің бірлестіктері (Shelley v. Kraemer, Loren v. Sasser, Committee for a Better Twin Rivers v. Twin Rivers Homeowners' Association істері бойынша анықталған) және компанияға тиесілі қалалар (қызметкерлер мен тұтынушылар үшін, 1946 жылы USSC ісі бойынша Марш v. Alabama шешімінде қарастырылған) жатады. Көптеген үй иелерінің және аудандық бірлестіктері коммерциялық емес ұйымдар болып саналады, бірақ салықтар мен төлемдер жинауға, қауымдастық ережелерін бұзғаны үшін мүшелеріне айыппұл салуға және сотқа шағымдануға құқылы. Мұндай қауымдастықтардағы азаматтық құқықтар мәселесі әлі толыққанды шешілмеген және штаттан штатқа өзгеше болуы мүмкін.

Мектептер аудандары

Мектеп округтері – мемлекеттік бастауыш және орта білім беруді ұйымдастыратын жергілікті органдар, олар мемлекеттік заңға сәйкес, жеке үкіметтер ретінде танылуға жеткілікті әкімшілік және қаржылық дербестікке ие. Бұл санатқа округтік, қалалық, ауылдық немесе мемлекеттік басқарудың тәуелді мемлекеттік мектеп жүйелері кірмейді (мысалы, мектеп бөлімдері).

Арнайы округтер

Арнайы округтер – жоғарыда аталған төрт санаттан өзге, мемлекеттік заңмен ауданның жарғысында немесе құрылтай құжаттарында белгіленген міндеттерді атқаруға уәкілетті, және жеке үкімет ретінде танылуға жеткілікті әкімшілік және қаржылық дербестігі бар барлық ұйымдастырылған жергілікті органдар; олар мемлекеттік заңнамада аудандар, басқармалар, кеңестер, комиссиялар және т.б. деп аталуы мүмкін. Егер мемлекетаралық келісіммен құрылса, арнайы округ бірнеше штаттың аумақтарына қызмет көрсете алады. Арнайы округтер кеңінен танымал, 1957 жылдан 2007 жылға дейін олардың саны "көтеріліп, үш есеге жуық" артты.

Үкімет кеңестері

АҚШ-тың ірі қалалық аймақтарының тұрғындары әдетте қала немесе округ, сондай-ақ арнайы аудандардың алты немесе одан да көп деңгейінің билігінде болады. Кез келген метрополиялық аймақ әдетте бірнеше округ, ондаған қала және жүз (немесе одан да көп) арнайы ауданнан тұрады. Калифорния штатында бөлшектеу мәселесі осыншалықты өршігендіктен, 1963 жылы штаттың 58 округінің 57-сінде Жергілікті агенттіктерді құру комиссиялары құрылды, яғни басқа мемлекеттік органдардың реттелген құрылуын және дамуын бақылайтын мемлекеттік органдар. Осының салдарынан, мемлекеттік кінәратқа ұшыраған азаматтар кейде жаңсақ мемлекеттік мекемені сотқа шақырып алады және олардың қателігіне заң мерзімі өткен соң ғана жетеді. Тікелей біріктіру әрекеттері нәтижесіз болғандықтан, АҚШ-тың жергілікті басқару органдары көбінесе «үкіметтер кеңесі», «метрополиялық аймақтық кеңес» немесе «үкіметтер қауымдастығы» құрады. Бұл ұйымдар аймақтық жоспарлау агенттіктері және аймақтық маңызы бар мәселелерді талқылауға арналған платформалар болып табылады, бірақ олардың жеке мүшелеріне қарағанда әдетте әлсіз. 1990 жылдардың соңынан бері «Жаңа аймақтық тәсіл» деп аталатын қозғалыс біріктірілген аймақтық үкіметтерді іздеудің бекер екенін қабылдап, жергілікті үкіметтерді ығыстырмайтын аймақтық құрылымдарды құруға бағытталған.

Диллон ережесі

Федерализмнің АҚШ үкіметі мен штаттар арасындағы қарым-қатынасынан (онда билік бөліседі) өзгеше, муниципалдық биліктерге штаттары бергеннен артық ешқандай билігі жоқ. Бұл құқықтық доктринаны 1872 жылы судья Джон Форрест Диллон қалыптастырды. АҚШ Жоғарғы Соты «Хантер против Питтсбург», 207 U. S. 161 (1907) ісінде Пенсильванияның Аллегейни қаласын Питтсбург қаласына біріктіру құқығын растады, Аллегейни тұрғындарының көпшілігінің қарсылығына қарамастан. Нәтижесінде, штат үкіметтері өздерінің муниципалдық құрылымдарына қалаған шектеулерді қоя алады (муниципалитеттерді біріктіру, тікелей басқару немесе толығымен тарату сияқты), егер мұндай ережелер штат конституциясын бұзбаса. Дегенмен, Диллон қағидасы АҚШ-тың барлық штаттарында қолданылмайды, себебі кейбір штаттардың конституциялары муниципалитеттер мен округтерге нақты құқықтар береді. Округтар мен муниципалитеттерге заң шығарушы органның рұқсатынсыз қаулылар қабылдауға мүмкіндік беретін штат конституциялары өздік басқару құқығын қамтамасыз етеді. Мысалы, Нью-Джерси өздік басқаруды жүзеге асырады. Диллон қағидасын қолданатын, бірақ белгілі жағдайларда өздік басқаруға рұқсат беретін штат, Диллон қағидасын нақты түрде рұқсат етілмеген мәселелерге немесе мемлекеттік бірліктерге қолданады.

Құрылымы

Округтік және қалалық басқарудың мәні штаттар арасында ғана емес, сонымен қатар бір штаттың ішіндегі әртүрлі округтер мен қалалар арасында да өзгеше болады. Жергілікті дауыс берушілер, әдетте, штат заңдарымен белгіленген нұсқалардың ішінде үкіметтің негізгі құрылымын таңдауға құқылы.

Сайлаулар

Кеңес немесе әкім сайлауынан өзге, жергілікті судьялар, шериф, прокурорлар және басқа да лауазымдарға сайлаулар жиі өткізіледі. АҚШ-тағы жергілікті билік жүздеген мыңдаған сайланған лауазым иелерінен тұрады. Жергілікті сайлауларда сайлаушылардың қатысуы көбінесе «өте төмен» болады, себебі бұл сайлаулар штаттық және федералдық сайлаулармен синхронды емес. 2009 жылғы зерттеу көрсеткендей, тіркелген сайлаушылардың 40%-дан азы әкім және қалалық кеңес сайлауына қатысады. Үй иелері, зейнеткерлер және байлардың арасында қатысу көрсеткіші жоғары. Біріншіден, олардың көпшілігі лайықтылық жүйесіне емес, жақсылық жүйесіне негізделген, сондықтан көптеген округ қызметкерлері лауазымға ие болу үшін нақты саяси партияға және комиссарға адалдығы арқылы, олардың лауазымға сай біліктілігі мен тәжірибесі бар-жоғы ескерілмейді. Екіншіден, көптеген округтерде сатып алулар бір ғана сатып алу бөліміне біріктірілмеген, ол көлемдік жеңілдіктерді іздеуге және ұсыныстар мен келісімшарттарды ерекше үлгілерге сәйкес мұқият тексеруге қабілетті. Үшіншіден, Техас штатының 90% округтерінде әрбір комиссар өз учаскесіндегі жол құрылысы мен күтім бағдарламаларын жоспарлау және орындау үшін жеке жауапты, бұл нашар үйлестіруге және құрылыс техникасын қайталауға әкеледі. Барлық құрылған муниципалитеттер техникалық тұрғыдан қала деп есептеледі, тіпті муниципалитет өзін қала немесе кент деп атаса да болады. Қалалар жалпы заңға немесе өздік басқаруға бағынуы мүмкін. Қала халқы 5000-ға жеткен кезде, «қала жарғысын» құру және өздік басқару статусымен жұмыс істеу үшін дауыс беруге өтініш бере алады (адам саны 5000-нан төмен болса да, бұл статусты сақтайды) және өзінің басқару нысанын таңдай алады (әлсіз немесе күшті әкімдік кеңесі, комиссия, кеңес басшысы). Әйтпесе, қала жалпы заң бойынша жұмыс істейді; мұндай қалалар мемлекет берген өкілеттіктерге ғана ие. Аннексия саясаты қаланың жалпы заңға бағынуына (аннексия тек жер иелерінің келісімімен ғана жүзеге асырылуы мүмкін) немесе өздік басқаруға бағынуына (келісім талап етілмейді, бірақ егер қала негізгі қызметтерді қамтамасыз етпесе, жер иелері аннексияны жою туралы өтініш бере алады) байланысты, ал қала шекарасы округ шекараларын кесіп өтуі мүмкін. Қалалық кеңес жалпы сайлау арқылы немесе бір мүшелі округтерден (Хьюстон екі деңгейлі бір мүшелі округ құрылымын қолданады) немесе екеуінің аралас түрінде сайлануы мүмкін. Дауыс беру бюллетеньдері партиялық емес негізде жүргізіледі (бірақ кандидаттардың саяси көзқарастары көбінесе белгілі болады). Стаффорд муниципалды мектеп округінен басқа, Техастағы 1000-нан астам мектеп округі «тәуелсіз» мектеп округі болып табылады. Мемлекеттік заң бойынша жеті сенімді тұлға болуы керек, олар жалпы сайлау арқылы немесе бір мүшелі округтерден сайлануы мүмкін. Дауыс беру бюллетеньдері партиялық емес. Техас заңы өздік басқару мектеп округтеріне рұқсат берсе де, ешбір округ мұндай статусқа ие болу үшін өтініш бермеді. Техас білім беру агенттігі (TEA) мектеп округтерін жабуға және біріктіруге мемлекеттік өкілеттікке ие, әдетте, нашар нәтижелер үшін; бұрынғы Уилмер Хатчинс тәуелсіз мектеп округі TEA жапқан нашар нәтижелер көрсеткен округтің мысалы болды. Сонымен қатар, мемлекеттік заң арнайы округтер құруға мүмкіндік береді, мысалы, аурухана округтері немесе сумен жабдықтау округтері. Бұл округтердің барлығы мемлекеттік заңмен реттеледі; өздік басқару опциясы жоқ. Техас тәуелсіз қалаларды немесе біріктірілген қала-округтік басқаруды көздемейді. Алайда, жергілікті басқару органдары тиімділік мақсатында, әсіресе, басқа органдармен «бірлескен келісімдерге» еркін түсуге құқылы. (Жиі кездесетін мысал – округтегі қалалар мен мектеп округтерінің округпен мүлік салығын жинау бойынша келісім жасауы; осылайша, әрбір тұрғын тек бір мүлік салығын төлейді.)

Вирджиния

Вирджиния 95 округке және 38 қалаға бөлінеді. Барлық қалалар тәуелсіз қалалар болып табылады, яғни олар жақын орналасқан немесе ішінде орналасқан кез келген округтен бөлек және тәуелсіз. Вирджиниядағы қалалар округтермен бірдей мәртебеге ие, себебі олар мен мемлекеттік билік арасында ешқандай жоғары жергілікті билік араласпайды. Басқа штаттардағы округқа бағынышты муниципалитет сияқты, Вирджиниядағы қала – бұл қалашық. Мысалы, Фэрфакс округі де, толығымен тәуелсіз Фэрфакс қаласы да бар. Техникалық тұрғыдан алғанда, Фэрфакс қаласы Фэрфакс округінің құрамына кірмейді, бірақ Фэрфакс қаласы Фэрфакс округінің орталығы болып табылады. Дегенмен, Фэрфакс округінің ішінде Вена қалашығы орналасқан. Атаулардың ұқсастығы міндетті түрде байланысты екенін білдірмейді; Франклин округі Франклин қаласынан шалқары қашықтықта, ал Чарльз Сити – Чарльз Сити округінің инкорпорацияланбаған аймағы, ал Чарльз қаласы мүлдем жоқ.