Кіріспе

Австралиялық саяси сұхбат. "Туған күн торты" сұхбаты – 1993 жылғы наурыз айында австралиялық телеарнада тікелей эфирде өткен сұхбат. Либералдық партияның оппозициялық көшбасшысы Джон Хьюсон журналист Майк Уиллзиге ұсынған салық реформалары бойынша туған күн торттың құны арта ма, кемісе, оны анық түсіндіре алмады. Бұл сұхбат Хьюсонның он күннен кейін өткен жалпыұлттық сайлауда Коалицияның басшысы ретінде күтпеген жеңіліске ұшырауына себеп болғандықтан есте қалады.

Өмірбаян

Либералды партияның басшылығын жеңгеннен кейін, 1991 жылдың қараша айында Хьюсон Австралияның Еңбек партиясының федералды саясаттағы жылдар бойғы үстемдігінен кейін «Fightback!» деп аталған, ұсынылатын реформалардың кең ауқымды жиынтығын ұсынды. Бұл жиынтыққа жаңа әлеуметтік құрылымдар, өнеркәсіптік реформалар және радикалды экономикалық саясат кірді. Оның маңызды бөлігі – тауарлар мен қызметтер салығы (GST) деп аталатын тұтыну салығын енгізу болды. Бұл салықты сату салығы сияқты басқа да салықтарды жою, орта және жоғары табысты топтар үшін табыс салығын айтарлықтай төмендету, сондай-ақ кедейлерге бағаның өсуіне байланысты өтемақы ретінде зейнетақы мен әлеуметтік төлемдерді арттыру арқылы теңестіру жоспарланған. Еңбек партиясының премьер-министрі Боб Хоук пен оның қаржы министрі Джон Керин тиімді жауап бере алмады, ал 1991 жылдың желтоқсан айында Пол Китинг Хоукке қарсы күресіп, премьер-министр болды. 1992 жыл бойы Китинг «Fightback!» жиынтығына, әсіресе GST-ге қарсы науқан жүргізді. Ол бұл салықты байларға тікелей салық салудан жұмысшы табына жанама салық салуға жүктеме ауыстыру арқылы жұмысшы табына жасалған шабуыл деп сипаттады. Ол Хьюсонды «жабайы абакус» деп атап, әйгілі болды.

Салдары

Келесі күні Китинг телеарна арқылы нан пісіретін дүкенге барып, иесінен сұрады. Иесі ұсынылған ҚҚС-ті (GST) ұнатпаса да, Еңбек партиясы үкіметінің салықтары оның бизнесіне жағымсыз әсер еткенін айтты. Китинг иесінің жалақы және көтерме салық екеуін де төлейтініне таңқалды. Хьюсон басқаратын коалиция 13 наурыздағы сайлауда жеңіске жететіні күтілуде, бұл оның салық ұсынысын тым қиын қылды.

Сайлаудан кейін «Жаңару!» (Fightback!) жобасы тоқтатылды, ал Хьюсон 1994 жылғы мамыр айында Либералдық партия төрағалығынан Александр Даунерге жеңіліп, 1995 жылы парламенттен кетті. ҚҚС (GST) 1998 жылғы сайлау кампаниясына дейін (сонда олар екі жылдан бері үкіметте болған) Либералдық партияның күн тәртібінен алынып тасталды. 2006 жылдың тамызында Эндрю Дентон ABC телеарнасының «Enough Rope» бағдарламасында Хьюсонмен терең сұхбат жүргізді. Туған күніне арналған торт туралы сұхбаттың видеосын көрсеткеннен кейін Хьюсон: «Мен сұраққа адал жауап бердім. Жауап дұрыс. Бұл есептелмейді. Мен оған [Уиллзиге] «көңіліңді көтер» деуім керек еді!» деді.